Κοινωνία αυταπάτης

Εδώ και λίγα χρόνια μπαίνω στις αίθουσες με την αίσθηση ότι προετοιμάζω εφήβους για άλλες κοινωνίες, όχι την ελληνική. Προετοιμάζω άτομα που έχουν στο μυαλό τους τη φυγή. Συνέβαινε και παλιότερα. Συνέβαινε, όμως, σε πολύ μικρότερο βαθμό. Και τότε, διέκρινα εκείνους που ήταν αδύνατο να περιοριστούν στα στενά όρια της χώρας μας. Ήταν λίγα άτομα. Άτομα με τα γνωρίσματα εκείνου που θα επιδιώξει τον ουρανό κι όχι το βόλεμα σε μια δουλίτσα, συνήθως του Δημοσίου, σε μια ζωούλα με στεγανά γνωστά εκ των προτέρων. Σήμερα τα πράγματα έχουν ανατραπεί. Κοιτάζοντας στα μάτια τα παιδιά αντικρίζω όλο και περισσότερους να μου λένε: «είμαι έτοιμος να φύγω». 

Πριν λίγες μέρες, αντιμετωπίσαμε ένα θέμα Έκθεσης για τους Έλληνες νεομετανάστες. Ζήτησα από τα παιδιά να εντοπίσουν τις αιτίες που ωθούν όλο και περισσότερους στην εγκατάλειψη της Ελλάδας και τη φυγή στο εξωτερικό. Υπήρξαν εκείνοι που άρχισαν και, τελικά, έμειναν στην οικονομική κατάσταση της χώρας. Ήταν ο μόνος λόγος που μπορούσαν να βρουν. Για τα παιδιά αυτά η μετανάστευση φαντάζει απλώς ως βιοποριστική αναγκαιότητα, την οποία και θα απέφευγαν, αν μπορούσαν να το κάνουν. Πρόκειται για τα πιο συντηρητικά άτομα της νεολαίας. Άτομα που, πιθανώς, θα σπουδάσουν, ίσως πληρώσουν και κάποιο μεταπτυχιακό αλλά μέχρι εκεί. Δεν διαθέτουν και δεν έχουν τη διάθεση να αποκτήσουν εκείνα τα στοιχεία που θα τους οδηγούσαν σε μια επιτυχή σταδιοδρομία στο εξωτερικό. Αρκετοί θα φύγουν αλλά με την επιθυμία να επιστρέψουν κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες. 

Υπήρξαν, όμως, κι εκείνοι -πάρα πολλοί- οι οποίοι μπήκαν στην ουσία. Εντόπισαν τα πάντα. Ναι, η οικονομική κρίση είναι μια αιτία γι αυτούς. Όχι η σημαντικότερη. Αυτά τα παιδιά ξέρουν ότι η ανεργία στη χώρα μας αγγίζει παραδοσιακούς τομείς. Τομείς που είναι ξεπερασμένοι από τις συνθήκες της αγοράς. Η ένταση της ανεργίας σε αυτούς τους τομείς θα ερχόταν αργά ή γρήγορα. Απλώς επιταχύνθηκε λόγω της κρίσης. Σίγουρα δεν τρέφουν αυταπάτες. Αυτές τις αφήνουν για τους... πολιτικούς. 

Η συγκεκριμένη κατηγορία εφήβων, αυριανών μεταναστών, θεωρεί πολύ πιο ουσιαστική αιτία φυγής τη γενικότερη κρίση της ελληνικής κοινωνίας. Αυτοί οι έφηβοι απεχθάνονται την πολιτική κατάσταση. Αδιαφορούν για τον κομματισμό, για την αναξιοκρατία, τη διαφθορά. Απεχθάνονται και -κυρίως αυτό- το γενικότερο κλίμα συντηρητισμού που έχει εισχωρήσει στο DNA της κοινωνίας εμποδίζοντας την παραγωγή τέχνης, επιστήμης, πολιτισμού. Θεωρούν την έλλειψη ευθύνης, αλληλοσεβασμού, οργάνωσης, σοβαρότητας, την αδυναμία ανανέωσης των δομών και της καθημερινότητας ως τα στοιχεία που τους διώχνουν. Η αγάπη για τη μετριότητα και την εύκολη λύση της πλειονότητας των συμπατριωτών μας και η φρίκη αυτής της πλειονότητας για καθετί καινούριο και υγιές είναι που διώχνει αυτά τα παιδιά. 

Πρόκειται για το πιο υγιές, δυναμικό, καταρτισμένο, καλλιεργημένο τμήμα της νέας γενιάς. Είναι παιδιά με στόχους -αφήνουν τα όνειρα στους κοιμισμένους, με διάθεση, με συνείδηση ότι η επιτυχία προϋποθέτει σκληρό αγώνα. Πρόκειται για άτομα με αξιοπρέπεια που δεν έχουν τη διάθεση να εμπλακούν στα παιχνίδια της αναξιοκρατίας και της διαφθοράς. Δεν έχουν ούτε το χρόνο γι αυτά, επειδή ο χρόνος τους είναι πολύτιμος και δημιουργικός. Είναι εκείνοι που θα μπορούσαν να προκαλέσουν ανατροπές, που κατανοούν τις αναγκαίες επιλογές για μια καλύτερη κατάσταση. Είναι, όμως, και τα άτομα που γνωρίζουν ότι η παγιωμένη μετριότητα θα αργήσει να εγκαταλείψει την κοινωνία μας περιορίζοντας κάθε προσπάθεια για το διαφορετικό. 

Είναι μια κατάσταση που προκαλεί θλίψη. Οι καλύτεροι φεύγουν. Θα προσφέρουν όσα μπορούν σε άλλες κοινωνίες. Θα υπηρετήσουν με όλες τις δυνάμεις τους άλλους ανθρώπους. Θα νιώσουν πατρίδα τους άλλες χώρες. Εδώ θα μείνουν όσοι επιθυμούν να διαιωνίσουν την υπάρχουσα κατάσταση. Όσοι πιστεύουν ότι η ζωή τους θα βελτιωθεί μέσω -αποκλειστικά- της ψήφου τους. Όσοι τρέφονται με αυταπάτες, με τις οποίες τους ταΐζουν οι πολιτικοί. Εκείνοι που περιμένουν έναν μεσσία να τους σώσει. Θα μείνουν στην αυταπάτη. Οι «μεσσίες» γνωρίζουν ότι μπορούν να σώσουν εκείνους που πραγματικά το επιθυμούν και θα αγωνιστούν γι αυτό. Οπότε οι μεσσίες τους πιθανώς έχουν ήδη μεταναστεύσει ή πρόκειται να το κάνουν πολύ σύντομα.

Επικοινωνία, η μεγάλη διεύρυνση!

Επικοινωνία, η μεγάλη διεύρυνση!

-Από το “dear pen pal” στο “dear net pal” -

 (Εγχειρίδιο Επιβίωσης, σελ. 260-265)

Έχω την αίσθηση ότι κάπως έτσι ξεκίνησαν όλα! Αφορμή γι αυτό το βιβλίο υπήρξε μια άρνηση, μια σύγκρουση μεταξύ δυο γενιών, ένα γεγονός σχετικά με την επικοινωνία. Το τελευταίο του κεφάλαιο επανέρχεται σ’ αυτή. Καθόλου τυχαίο, αφού σκέφτηκα ότι δε θα μπορούσε ένα «εγχειρίδιο» να θεωρηθεί ολοκληρωμένο και να διαδραματίσει ρόλο, χωρίς να αποσαφηνίζει μια από τις σημαντικότερες και πιο διαχρονικές αξίες! Γιατί ωραία και καλά είναι να μπορεί κανείς να αναλύει και να παρακολουθεί τα σύγχρονα δεδομένα αλλά τι να το κάνει αυτό, αν δεν έχει τη δυνατότητα να καλύψει την ανάγκη του για επικοινωνία; Τι να την κάνει τη γνώση και την άποψη, αν δεν μπορεί να τη μοιραστεί και να τη συζητήσει με άλλους; Να τη χαίρεται μόνος του;

Είναι αλήθεια ότι γύρω από την επικοινωνία των ανθρώπων έχουν καταγραφεί ορισμένες από τις πιο δραματικές αναφορές της εποχής. «Απειλείται», «περιορίζεται», «εξαφανίζεται»!!! Με απλά λόγια, οι περισσότεροι βλέπουν ότι η δυνατότητα επαφής με συνανθρώπους μας πλήττεται θανάσιμα και κινδυνεύουμε να οδηγηθούμε σε μια φρικτής έκτασης και έντασης απομόνωση. Η φιλία, λένε οι απαισιόδοξοι κινδυνεύει να εξαφανιστεί στα πλαίσια μιας κοινωνίας που γίνεται απρόσωπη κι απάνθρωπη. Άλλος ένας εφιάλτης!!!

Όμως, δε χρειάζεται ανησυχία, γιατί δεν πρόκειται παρά για μια φρικτή παρανόηση και τίποτε άλλο! Η επικοινωνία απλώς μεταβάλλεται, προσαρμόζεται και, αντίθετα από αυτό που πιστεύουν αρκετοί, διευρύνεται αξιοποιώντας νέα μέσα, μοντέλα και τεχνολογίες. Είναι αλήθεια ότι οι παραδοσιακοί τρόποι επικοινωνίας πράγματι υποβαθμίζονται αλλά αυτό μάλλον είναι μια φυσιολογική εξέλιξη των πραγμάτων και τίποτε τραγικό δε συμβαίνει. Από κανέναν δε λείπει αυτό που σταδιακά εξαφανίζεται. Δηλαδή, τι θα ήθελαν κάποιοι; Να παραμείνουμε προσκολλημένοι σε επικοινωνιακά πρότυπα του παρελθόντος; Είναι δυνατό κάτι τέτοιο σήμερα; Και ποια ήταν άραγε αυτά τα πρότυπα; Όσο το σκέφτομαι με λούζει κρύος ιδρώτας κι ευχαριστώ το Θεό που δεν τα βίωσε η γενιά μου και απ’ ό,τι δείχνει το πράγμα, δεν πρόκειται να τα ζήσουν και οι επόμενες. Ευτυχώς!

Οι συνθήκες του παρελθόντος ευνόησαν συγκεκριμένες μορφές επικοινωνίας που μπορούσαν να καλύψουν τις ανάγκες εκείνης της εποχής και οι οποίες ήταν προσαρμοσμένες στις απαιτήσεις των καιρών αλλά και στο επίπεδο των ανθρώπων. Η εικόνα του άντρα στο καφενείο με τους φίλους του και της γυναίκας στο πεζούλι της γειτονιάς μάλλον διαμορφώθηκαν από τις συνθήκες που ίσχυαν τότε. Η επικοινωνία κινήθηκε σε πρότυπα που ταίριαζαν με τα δεδομένα, τα ενδιαφέροντα και τις αξίες που είχαν διαμορφωθεί στο παρελθόν. Ποια ήταν, όμως, αυτή η επικοινωνία που κάποιοι ζηλεύουν σήμερα; Ας το φανταστούμε!

Για ποιο πράγμα θα μπορούσε να συζητά ο αντρικός πληθυσμός; Με βάση το επίπεδο μόρφωσης, την οικονομική πραγματικότητα αλλά και τα ευρύτερα χαρακτηριστικά της κοινωνίας, μάλλον για ελάχιστα πράγματα μπορούσαν οι περισσότεροι να ανοίξουν συζήτηση. Ίσως για τον καιρό, τη σοδειά, τις εργασίες στα χωράφια και με την ελάχιστη ενημέρωση που διέθεταν, για την πολιτική πραγματικότητα. Δε μου φαίνεται ιδιαίτερα ενδιαφέρον!

Και οι γυναίκες; Αυτές τι δυνατότητες είχαν; Αν σκεφτεί κανείς ότι ο χώρος κίνησης και δράσης τους υπήρξε εξαιρετικά περιορισμένος, ότι τα ερεθίσματα που δέχονταν προέρχονταν από το σπίτι τους και τη γειτονιά, μάλλον δε χρειάζεται μαντικές ικανότητες για να μπει στο πνεύμα της συζήτησης. Το κουτσομπολιό γεννήθηκε ακριβώς από αυτές τις συνθήκες! Αφού τελείωναν με την περιγραφή των ενασχολήσεών τους μπροστά στο νεροχύτη, τη χύτρα, το συμμάζεμα του σπιτιού και την περιποίηση του κήπου, καταπιάνονταν με το σχολιασμό της γειτόνισσας που έκαψε το φαγητό, που έστειλε τα παιδιά ατημέλητα στο σχολείο, που κοίταξε πονηρά τον μπακάλη! Υπέροχα! Το ενδιαφέρον στο ζενίθ!!!

Μήπως, όμως, η ενδοοικογενειακή επικοινωνία υπήρξε πιο ουσιαστική και ενδιαφέρουσα; Μάλλον κι εκεί τα πράγματα δεν ήταν καλύτερα! Ο διάλογος μεταξύ των μελών της οικογένειας δεν αποτελούσε ιδιαίτερη αξία, γιατί οι συνθήκες δεν ευνοούσαν κάτι τέτοιο. Η θέση της γυναίκας αλλά και των παιδιών δεν υπήρξαν και στην καλύτερη κατάσταση κατά το παρελθόν. Ο διάλογος, όμως, προϋποθέτει ισότητα και αλληλοσεβασμό. Προϋποθέτει κι άλλα, βέβαια, αλλά από τη στιγμή που δεν υπάρχουν αυτά, όλα τα υπόλοιπα είναι πολυτέλεια.

Δεν καταλαβαίνω τι έχει να ζηλέψει η εποχή μας από άλλες στο σημείο αυτό! Και σήμερα ακόμη, παρόμοιου επιπέδου επικοινωνία υφίσταται όχι μόνο στα χωριά αλλά και στις πόλεις. Οι πλατείες, τα πάρκα και οι χώροι διασκέδασης, όπου μαζεύονται οι άνθρωποι, αποτελούν εικόνες καθόλου σπάνιες για την εποχή μας. Απλώς τα θέματα συζήτησης μετατοπίστηκαν σε διαφορετικά επίπεδα. Το χρηματιστήριο, το καινούριο αυτοκίνητο, το συνολάκι -τελευταία λέξη της μόδας, οι εξελίξεις στο αγαπημένο σήριαλ προστέθηκαν στα παραδοσιακά θέματα. Λέω προστέθηκαν, γιατί ορισμένα από εκείνα δεν έχουν εγκαταλειφθεί! Η ενασχόληση με τα καιρικά φαινόμενα παραμένει διαχρονικό ενδιαφέρον, η ανταλλαγή πληροφοριών για άλλα πρόσωπα και ο σχολιασμός τους συνεχίζουν να απασχολούν αρκετούς και να γεμίζουν την κενότητα του χρόνου και της προσωπικότητάς τους!

Λοιπόν; Κάποια παρεξήγηση πρέπει να έχει συμβεί, γιατί έχω την αίσθηση ότι τα πράγματα σήμερα είναι πολύ καλύτερα για ένα μεγάλο ποσοστό ανθρώπων. Μάλιστα, αρκετά γεγονότα αποδεικνύουν ότι η επικοινωνία μεταξύ των ανθρώπων έχει όλες τις προϋποθέσεις για να γίνεται πιο ουσιαστική, πιο εύκολη και να πραγματοποιείται με περισσότερους τρόπους. Κι εδώ, όπως και σε όλους τους άλλους τομείς υπήρξαν σημαντικές διαφοροποιήσεις αλλά στις περισσότερες περιπτώσεις αυτές συντέλεσαν ή τουλάχιστον θα μπορούσαν να το κάνουν, στη βελτίωση της κατάστασης. Τώρα, αν κάποιοι αδυνατούν, δε διαθέτουν τα εφόδια ή δεν έχουν διάθεση να προσαρμοστούν στις εξελίξεις είναι δικό τους πρόβλημα, γιατί και εδώ η εποχή παρέχει πληθώρα ευκαιριών. Οι ανησυχίες είναι μάλλον παρατραβηγμένες και όσοι τις εκφράζουν σίγουρα δε λαμβάνουν υπόψη τους την πραγματικότητα και δεν απαιτείται ιδιαίτερη προσπάθεια για να γίνει αντιληπτό κάτι τέτοιο.

Θυμάμαι με ιδιαίτερη νοσταλγία μια τηλεοπτική εκπομπή που προβαλλόταν εδώ και χρόνια. Ήμουν μαθητής δημοτικού, ζούσαμε στο χωριό όπου οι δικοί μου υπήρξαν δάσκαλοι, διαθέταμε μια από τις ελάχιστες ασπρόμαυρες τηλεοράσεις της περιοχής και οι τηλεοπτικές επιλογές μας άρχιζαν και τελείωναν στα κρατικά κανάλια. Η εκπομπή λεγόταν “Dear pen pal” και είχε ως αντικείμενο την παρουσίαση του τρόπου ζωής και του χαρακτήρα των παιδιών από διάφορα σημεία του πλανήτη. Πρόβαλλε, με εξαιρετικά, για την εποχή, ενδιαφέροντα τρόπο, τις ιδιαιτερότητες της ζωής των παιδιών σε διάφορες χώρες. Ποια ήταν τα αγαπημένα τους παιχνίδια, πώς ντύνονταν, τι μουσική άκουγαν, ποια ήταν τα προβλήματα που αντιμετώπιζαν, τι όνειρα είχαν, πώς ήταν οργανωμένη η οικογένειά τους, τι ενδιαφέροντα είχαν, ποια ήταν τα χαρακτηριστικά της εκπαίδευσής τους. Μπορούσε κανείς να αποκτήσει μια ολοκληρωμένη άποψη για άλλους λαούς και να συγκρίνει κατανοώντας τις ομοιότητες και τις διαφορές που παρουσίαζαν μεταξύ τους κοινωνίες διαφορετικές.

Ο απώτερος στόχος της εκπομπής ήταν να φέρει σε επαφή μεταξύ τους παιδιά από κάθε σημείο του πλανήτη. Παρουσίαζε, για το λόγο αυτό, τις διευθύνσεις όσων ενδιαφέρονταν να αναπτύξουν επικοινωνία με συνομηλίκους τους από άλλες περιοχές. Μια πρώιμη έκφραση της παγκοσμιοποίησης στις αρχές της δεκαετίας του ’70 και μάλιστα με αναφορές στη γενιά που μπορούσε με σχετική ευκολία να την αποδεχτεί! Ο τίτλος της είχε να κάνει με το μέσο επικοινωνίας που θα μπορούσε να αξιοποιηθεί εκείνη την εποχή! Αλληλογραφία! Η επικοινωνία μπορούσε να επιτευχθεί μέσω επιστολών σε κοινά κατανοητή γλώσσα. Ήταν μια υπέροχη εκπομπή αλλά πώς θα φαινόταν σε κάποιον σήμερα να επικοινωνεί με τους φίλους και τους γνωστούς του μέσω επιστολών;

Μάλλον ξεπερασμένο, δύσκολο και ίσως ανούσιο. Σήμερα η επικοινωνία, ακόμη και μεταξύ ατόμων που ζουν μακριά, μπορεί να επιτευχθεί με πολύ περισσότερους, γρήγορους και άμεσους τρόπους. Το τηλέφωνο και το Διαδίκτυο καθιστούν την επικοινωνία μια απλή υπόθεση, παρέχοντας την ευκαιρία επαφής μεταξύ ατόμων που κατά το παρελθόν, αργά ή γρήγορα, θα απομακρύνονταν χάνοντας κάθε επαφή! Το “dear pen pal” έχει πια μετατραπεί σε “dear net pal” αλλά δε νομίζω ότι αυτό δημιουργεί προβλήματα. Αντίθετα, θεωρώ ότι περιορίζει αρκετές δυσκολίες καθιστώντας την επικοινωνία εξαιρετικά και ασύγκριτα απλούστερη. Τα μεγάλα διαστήματα αναμονής της απάντησης, προετοιμασίας και αποστολής της επιστολής κατά τις ώρες που λειτουργούσαν τα ταχυδρομεία ανήκουν στο παρελθόν, αφού το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο μάς έχει απαλλάξει από όλα αυτά!

Μέσω e-mail έχουμε τη δυνατότητα να αναπτύξουμε ακόμη και διάλογο με το φίλο μας που ζει στην άλλη άκρη της γης, να ανταλλάσσουμε φωτογραφίες και μπορούμε να το κάνουμε ανεξάρτητα από το αν λειτουργούν ή όχι τα ταχυδρομεία, αν είναι πρωί, απόγευμα ή βράδυ! Αν μάλιστα χρειάζεται κάτι πιο άμεσο, υπάρχει και η δυνατότητα χρήσης κάμερας, ώστε να υπάρχει και η εικόνα του προσώπου με το οποίο ερχόμαστε σε επαφή. Φιλίες και σχέσεις που στο παρελθόν ελάχιστες ελπίδες διατήρησης είχαν, σήμερα έχουν κάθε ευκαιρία να διατηρηθούν και να επιβιώσουν. Καθόλου άσχημο! Ε;

Το γεγονός ότι αρκετοί άνθρωποι απομονώνονται και νιώθουν ξένοι προς το κοινωνικό περιβάλλον τους έχει να κάνει με τις αδυναμίες του χαρακτήρα τους αλλά και με τη διαπαιδαγώγηση που έχουν δεχτεί. Αυτοί νιώθουν ξένοι προς την εποχή τους, αφού κανείς δεν τους προετοίμασε γι αυτό που συμβαίνει. Οι συνθήκες και οι ρυθμοί τούς καταβάλλουν, τους κουράζουν, τους εξουθενώνουν, αφού για άλλα δεδομένα είχαν προετοιμαστεί. Μεγάλωσαν με εικόνες του παρελθόντος, διαμόρφωσαν όνειρα και φιλοδοξίες που καμιά σχέση δεν έχουν με τη σημερινή κατάσταση. Αν σ’ αυτό προσθέσουμε τα λάθη και τις παραλείψεις που συντελέστηκαν στο σχεδιασμό, την ανάπτυξη και τη δομή που δόθηκε στις σύγχρονες πόλεις έχουμε μια ολοκληρωμένη εικόνα της αποσπασματικότητας με την οποία λειτουργήσαμε και την οποία καλούμαστε πλέον να αντιμετωπίσουμε, ώστε να διαμορφωθούν συνθήκες πιο ανθρώπινες με κριτήριο τα δεδομένα της εποχής.

Ακόμη και σε διαφορετικά επίπεδα τα πράγματα καθόλου ανησυχητικά δεν είναι! Πριν λίγο καιρό συνόδευα στον κινηματογράφο το γιο μου κι ένα φίλο του. Μετά την προβολή καθίσαμε για καφέ και χυμούς σε παρακείμενο «πολυχώρο». Η εμπειρία που αποκόμισα υπήρξε καταλυτική! Τη στιγμή που άνοιγα την εφημερίδα μου, οι πιτσιρικάδες, με αστραπιαίες κινήσεις και χωρίς να προηγηθεί κάποια συνεννόηση μεταξύ τους, έβγαλαν τις συσκευές DS που είχαν φέρει μαζί τους. Δυο ηλικιωμένοι που κάθονταν σε διπλανό τραπέζι και συνόδευαν, μάλλον, τα εγγόνια τους, τους κοίταξαν για λίγο και κούνησαν το κεφάλι τους αποδοκιμαστικά! Κρύος ιδρώτας με έλουσε! Σκέφτηκα, γεμάτος ανησυχία, ότι αυτό σήμαινε απομόνωση και βιάστηκα να δικαιώσω όλους εκείνους που εκφράζουν την απαισιοδοξία τους για την κατάσταση που διαμορφώνεται. Παρ’ όλα αυτά, και διατηρώντας την ψυχραιμία μου απέφυγα κάθε παρέμβαση και κήρυγμα θεωρώντας ότι κάτι τέτοιο θα προκαλούσε την αντίδραση των μικρών και άρα περισσότερα προβλήματα απ’ όσα θα έλυνε. Έμεινα να τους παρατηρώ με μια δόση αγωνίας, χωρίς να το καταλαβαίνουν, αφού η προσήλωσή τους στο παιχνίδι ήταν απόλυτη!

Η ανησυχία μου δεν κράτησε πολύ! Δέκα λεπτά της ώρας κι ένα πρόβλημα που αντιμετώπισε ο Παναγιώτης στην «πέμπτη πίστα» του παιχνιδιού ήταν αρκετά για να ανοίξει συζήτηση για παρόμοιες δυσκολίες που είχε ήδη αντιμετωπίσει ο φίλος του αλλά και για συνεργασία, ώστε να ξεπεραστεί το εμπόδιο που είχε παρουσιαστεί στην εξέλιξη του παιχνιδιού. Αμέσως μετά οι συσκευές ξαναμπήκαν στις τσέπες τους και οι δυο φίλοι άρχισαν να κουβεντιάζουν για άλλα παιχνίδια που διέθεταν, για τον ήρωα της ταινίας που μόλις είχαμε παρακολουθήσει αλλά και για … «φάσεις» από το σχολείο τους. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε και η κουβέντα τους για ορισμένες συμμαθήτριές τους! Η προσοχή μου στράφηκε και πάλι στην εφημερίδα, με μεγαλύτερη ηρεμία πλέον, είναι αλήθεια! Η «Φυσική Τάξη» είχε λειτουργήσει και το είχε κάνει την κατάλληλη στιγμή, καλύτερα από οποιαδήποτε παρέμβαση του μπαμπά! Η επικοινωνία είχε αποκατασταθεί!

Σε κάποιους η εικόνα δυο μικρών που παίζουν γεμάτοι προσήλωση με τα ηλεκτρονικά παιχνίδια τους θα φαινόταν παράλογη, παράξενη και ενδεικτική της αποξένωσης που μας χαρακτηρίζει. Αν, βέβαια, τα παιδιά είχαν προτιμήσει κάποιο βιβλίο αντί του ηλεκτρονικού παιχνιδιού, τα πράγματα θα ήταν διαφορετικά και μάλλον θα θεωρούνταν φυσιολογικά αλλά εγώ πλέον δεν το καταλαβαίνω. Το να διαβάσω ένα βιβλίο απαιτεί την ίδια, αν όχι μεγαλύτερη προσήλωση από την ενασχόληση με το ηλεκτρονικό παιχνίδι αλλά το βιβλίο είναι ένα παραδοσιακό μέσο, με δεδομένη προσφορά ενώ το ηλεκτρονικό παιχνίδι είναι σύγχρονο και άρα πιο ξένο για τα όρια και τις αξίες των πολλών! Η ουσία όμως παραμένει η ίδια! Εκεί που υπάρχει διάθεση για επικοινωνία, υπάρχει και τρόπος για την επίτευξή της.

Παρεμπιπτόντως, οι δυο ηλικιωμένοι δεν αντάλλαξαν μεταξύ τους παρά ελάχιστες κουβέντες, όση ώρα κάθονταν δίπλα μας. Έδειχναν εντελώς βαριεστημένοι και μάλλον δεν έβλεπαν την ώρα να φύγουν. Ίσως είναι καιρός να αρχίσουν να ασχολούνται με ηλεκτρονικά παιχνίδια. Μπορεί έτσι να βρουν αφορμές για συζήτηση και επικοινωνία!

 Ό,τι και να λένε οι θλιβεροί και μίζεροι εκφραστές του παρελθόντος, η επικοινωνία παραμένει κορυφαία αξία! Αλλάζουν οι αφορμές, μεταβάλλονται τα μέσα που αξιοποιεί, γίνεται πιο εύκολη, πιο απλή, πιο συχνή και κάποτε πιο άμεση αλλά και πιο ποιοτική. Μάλιστα, έχει την ευκαιρία να ξεφύγει από τις τυπικότητες που την ακολουθούν, γιατί σήμερα υπάρχουν, αναμφισβήτητα, περισσότεροι άνθρωποι με πολλά και ουσιαστικά ενδιαφέροντα σε σύγκριση με το παρελθόν!

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ "άποψη": ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ 2016

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ "άποψη": ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ 2016: ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ΄ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ Δ΄ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β΄) ΔΕΥΤΕΡΑ 16 ΜΑΪΟΥ 2016 - ΕΞΕΤΑΖΟΜ...

Ένα θέμα Έκθεσης, πολλές τοποθετήσεις

Το θέμα της Έκθεσης που δόθηκε στους φετινούς υποψηφίους ακολούθησε το δρόμο του λαϊκισμού. Θέμα στο οποίο όλοι "κάτι" μπορούσαν να γράψουν. Και το έκαναν. Το τι "κάτι" έγραψε ο καθένας, τώρα πλέον θα κριθεί αποκλειστικά από τους βαθμολογητές. Κι αυτοί θα αποφασίσουν ότι, ναι μεν, όλοι "κάτι" έγραψαν. Απλώς κάποιοι θα έχουν γράψει πιο "κάτι" από τους υπολοίπους.

Το θέμα αναφερόταν στη φιλία και συνοδευόταν από κείμενο, το οποίο βοηθούσε σημαντικά προσφέροντας αρκετό υλικό. Ακόμα και ο πιο αδαής μαθητής είχε την ευκαιρία να αντλήσει σημαντικά στοιχεία για το πρώτο ζητούμενο (τα χαρακτηριστικά της γνήσιας φιλίας, όπως εσείς την αντιλαμβάνεστε).

Στοιχεία όπως "να έχεις καλές διαθέσεις απέναντι σ’ έναν άνθρωπο..., να αισθάνεσαι στοργή γι’ αυτόν..., να θέλεις την ευτυχία του (του άλλου), να υπάρχει ανταπόκριση, αμοιβαιότητα στα αισθήματά σας, να τον αγαπάς και να τον τιμάς κι εκείνος, επίσης, να σε αγαπά και να σε τιμά..., η τέλεια φιλία είναι συνάντηση και δεσμός δύο προσώπων απάνω στον ίδιο ηθικό άξονα, στην ίδια αξιολογική κλίμακα, ούτε αλλοτριώνεται, ούτε φθείρεται (η φιλία)..., οι φιλίες που δημιουργούνται απάνω σ’ αυτή τη βάση είναι σταθερές και μόνιμες, αδιάλυτες..., φίλος είναι ο παραστάτης και σύμμαχός μας στον τραχύ αγώνα να υπάρξουμε, να σηκώσουμε το βάρος της ανθρωποσύνης μας, χωρίς να συντριβούμε ή να ευτελιστούμε..." προσφέρονταν απλόχερα στους μαθητές. Πάνω σε αυτά οι υποψήφιοι μπορούσαν να στηρίξουν την ανάλυση του πρώτου ερωτήματος δείχνοντας ότι μια φιλία (γνήσια) που βασίζεται στις συγκεκριμένες αρχές συμβάλλει στην πνευματική, κοινωνική και ηθική βελτίωση των... φίλων.

Η... καλότητα και η καθαρότητα σκέψης της επιτροπής μάλλον εξαντλήθηκε στο πρώτο ερώτημα, γιατί το δεύτερο προκάλεσε αμφιβολίες στους μαθητές και πιθανώς το ίδιο θα προκαλέσει στους βαθμολογητές. Το συγκεκριμένο ερώτημα ζητούσε "την άποψή σας σχετικά με τον ρόλο των μέσων κοινωνικής δικτύωσης / διαδικτύου στη δημιουργία σχέσεων φιλίας".

Αγνοώ ποιος ήταν ο στόχος της επιτροπής. Αγνοώ επίσης ποια τοποθέτηση είχαν στο μυαλό τους οι υπεύθυνοι για το θέμα ως πιθανή απάντηση (αν είχαν κάτι τέτοιο).

Οι απαντήσεις πάντως των μαθητών κινήθηκαν σε τρεις κατευθύνσεις. Αναφέρομαι στις κατευθύνσεις που βασίζονται σε λογική σκέψη. Με τις υπόλοιπες ίσως ασχοληθώ κάποια στιγμή με πιο έντονη διάθεση σαρκασμού.

Αρκετοί (λογικοί) μαθητές αναφέρθηκαν τόσο στο θετικό όσο και στον αρνητικό ρόλο των μέσων κοινωνικής δικτύωσης (μκδ). Η πραγματικότητα άλλωστε είναι αυτή. Η επιρροή των μκδ στη δημιουργία σχέσεων φιλίας εξαρτάται από τον τρόπο χρήσης τους και αυτό με τη σειρά του από την κουλτούρα των χρηστών.

Μέσω του διαδικτύου αναπτύσσονται και διατηρούνται υγιείς σχέσεις μεταξύ ατόμων (κάποτε διαφορετικής καταγωγής) που δύσκολα θα συνέβαινε χωρίς την ψηφιακή τεχνολογία ενώ εσωστρεφή άτομα βρήκαν έναν τρόπο ελεύθερης έκφρασης και ανταλλαγής απόψεων που δε θα διέθεταν χωρίς τα μκδ.

Από την άλλη, είναι βέβαιο ότι συχνά η ανωνυμία, η απόσταση, η έλλειψη αμεσότητας έχουν οδηγήσει κάποτε στην αλλοίωση της έννοιας "φιλία" απογυμνώνοντάς την από κάθε ουσιαστικό συναίσθημα και πραγματικό ενδιαφέρον.

Κάποιοι άλλοι (εξίσου λογικοί) υποψήφιοι αναφέρθηκαν αποκλειστικά στο θετικό ρόλο των μκδ. Κανείς δεν μπορεί να τους κατηγορήσει ή να θεωρήσει λάθος την απάντησή τους.

Τέλος, κάποιοι (λογικοί κι αυτοί) μαθητές προσέγγισαν και στήριξαν μόνο τον αρνητικό ρόλο των μκδ, δείχνοντας ότι αυτά αλλοιώνουν τις ανθρώπινες σχέσεις. Θεωρώ ότι και η συγκεκριμένη τοποθέτηση θα πρέπει να γίνει αποδεκτή χωρίς δυσκολία.

Ελπίζω ότι η προσέγγιση των γραπτών δε θα δημιουργήσει προβλήματα. Η διατύπωση του δεύτερου ερωτήματος αφήνει περιθώρια στην τοποθέτηση και καθιστά λογικές και τις τρεις θέσεις που αναφέρθηκαν. Από τη στιγμή που τονίζεται το "την άποψή σας", είμαστε υποχρεωμένοι να δεχτούμε οποιαδήποτε (λογικά στηριγμένη) θέση. Προς την ίδια άλλωστε κατεύθυνση οδηγεί και το "σχετικά με τον ρόλο". "Ρόλος" σημαίνει "συμβολή σε κάτι". Αυτή (η συμβολή) μπορεί να είναι θετική ή/και αρνητική υπό προϋποθέσεις.

Αν η επιτροπή ήθελε κάτι συγκεκριμένο, θα έπρεπε να είναι πιο προσεκτική στη διατύπωση. Θα μπορούσε να ζητήσει το "θετικό", τον "αρνητικό" ή "τόσο το θετικό όσο και τον αρνητικό ρόλο των μκδ...". Από τη στιγμή που αυτό δε συνέβη, οι μαθητές είχαν δικαίωμα να εκφραστούν τελείως ελεύθερα. Ελπίζω να το έκαναν και... λογικά. Και ελπίζω (αυτό κυρίως) οι βαθμολογητές να προσεγγίσουν το δεύτερο ζητούμενο τόσο ανοιχτόμυαλα όσο το έκαναν και τα παιδιά.

Σχολείο με... ονοματεπώνυμο

Οι Πανελλαδικές πλησιάζουν και ο υπεύθυνος του -ενός ακόμη- διαλόγου -άραγε με ποιον- για την Παιδεία μπήκε στα κέφια και είπε να γράψει μια «ενδιάμεση Έκθεση» (όπως τιτλοφορείται το πόνημά του) δείχνοντας το δρόμο στους φετινούς υποψηφίους. Ο κ. Λιάκος -ο υπεύθυνος που λέγαμε πριν- όμως, απέτυχε παταγωδώς και εκ προοιμίου ακολουθώντας το δρόμο που πριν από αυτόν χάραξαν άλλοι και άλλοι εξίσου «υπεύθυνοι». Η πλειονότητα των προτάσεών του κινείται -αναμενόμενο- στο χώρο της φαντασίας αδιαφορώντας για την πραγματική ελληνική... πραγματικότητα. Με απλά λόγια, ο λόγος του δεν είναι πειστικός. Στερείται επιχειρημάτων. Ασχολείται με τα «τι» αλλά λείπουν τα «πώς». Και χωρίς «πώς» δουλειά δε γίνεται. Η έκθεσή του μπορεί να αποτελέσει αφορμή για το θέμα των εξετάσεων (ενόραση;) αλλά και παράδειγμα προς αποφυγή για τους μαθητές που θα διαγωνιστούν, σε λίγες μέρες, στο μάθημα που ανοίγει την αυλαία των εξετάσεων. Κάτι είναι κι αυτό. 

Το κακό -και- με τον νυν υπεύθυνο διαλόγου για την Παιδεία, είναι ότι πήρε το ρόλο του πολύ, μα πάρα πολύ στα σοβαρά. Τόσο σοβαρά που αγγίζει τα όρια της γραφικότητας. Ο κ. υπεύθυνος, παρά την ηλικία του, δεν δείχνει να έχει διδαχτεί το παραμικρό και, εξαιτίας και πάλι της ηλικίας του, γίνεται τόσο ρομαντικός, ώστε χάνει κάθε επαφή με την πραγματικότητα. Αιθεροβάμων. Οι υπεύθυνοι για τις εκπαιδευτικές αλλαγές στη χώρα μας έχουν καταστήσει την επανάληψη μητέρα της αφόρητης ανίας. Όσες φορές ακούσαμε για «επαναστάσεις» στην εκπαίδευση, το αποτέλεσμα υπήρξε επαναλαμβανόμενα δεδομένο. Μια τρύπα στο νερό. 

Ίσως ο κ. Ρανιέρι της Λέστερ θα μπορούσε να αποτελέσει ένα ωραίο παράδειγμα για το σύνολο των υπευθύνων -όχι μόνο για την παιδεία- της χώρας μας. Πιστεύει κανείς ότι, όταν προσλήφθηκε ως... υπεύθυνος στη Λέστερ, δήλωνε ότι θα κατακτήσει το πρωτάθλημα ή το champions league; Αμφιβάλλω. Αν το είχε κάνει, όλοι θα τον θεωρούσαν γελοίο, γραφικό, κατάπτυστο και βδελυρό και θα τον είχαν στείλει από εκεί που ήρθε. Δηλαδή, στην Ελλάδα. Ο -άχρηστος για τους Έλληνες- Ρανιέρι ξεκίνησε αποφεύγοντας τις μεγαλοστομίες, τις ουτοπικές υποσχέσεις και άρα τις γραφικότητες. Κινήθηκε μετρημένα και βήμα βήμα κατάφερε αυτό που πριν λίγο έμοιαζε με θαύμα, ακόμη και για τον ίδιο. 

Ο εγχώριος υπεύθυνος ξεκίνησε διαφορετικά. Όλοι οι Έλληνες υπεύθυνοι αυτό κάνουν. Υπόσχεται ένα άλλο σχολείο, «σε διαρκή επαφή με την κοινότητα, χωρίς βαθμούς, βιβλία, μαθητικές τσάντες» και κυρίως -πόσο πιασιάρικο- χωρίς εξετάσεις. Ένα σχολείο όπου «θα κυριαρχεί η έρευνα, ο πολιτισμός, η πρωτοβουλία». Ένα σχολείο με «εφημερίδα, θεατρικές παραστάσεις, με ομίλους και συλλογικές μαθητικές δραστηριότητες με άξονες τα νέα Μέσα, τον κινηματογράφο, τις εικαστικές και παραστατικές τέχνες». Το γεγονός ότι ο κ. υπεύθυνος δεν έκανε -ακόμη- λόγο για κατάργηση των εκπαιδευτικών στο σχολείο που φαντάζεται, προσωπικά το βρίσκω ακραία συντηρητικό αλλά δεν μπορεί να τα έχει όλα κανείς. 

Προχωρώντας, μάλιστα, σε άλλο επίπεδο πρωτοτυπίας, σε σύγκριση με όσα ήδη έχουμε γνωρίσει, προτείνει τη «βάπτιση» των σχολείων. Ναι, καλά διαβάσατε. «Βάπτιση» με παπά και με κουμπάρο, ώστε τα σχολεία να αποκτήσουν ταυτότητα. Λες και άμα ονομάσουμε ένα σχολείο «Οδυσσέα Ανδρούτσο» ή «Μαντώ Μαυρογένους» ή «Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα», αυτό θα πάρει και τη λεβεντιά τους. Αν το πούμε «Τζορτζ Κλούνεϊ», θα αποκτήσει κάτι από τη γοητεία του. Άμα το πούμε «Νικόλας Νεγρεπόντε», θα γίνει απαράμιλλα ευφυές. Δηλαδή, κάποιοι θα μπορούν να ονομάσουν το σχολείο τους «Αλίκη Βουγιουκλάκη», για να το κάνουν πιο... τσαχπίνικο ή "Μίκυ Μάους", ώστε να δείχνει πιο χαριτωμένο; Και πώς θα διασφαλίσουμε την αποφυγή παρατράγουδων στο σημείο αυτό; Γιατί άντε και της ήρθε μιας κοινότητας να βαφτίσει το σχολείο της "Κιμ Γιονγκ Ουν", μιας άλλης να το βγάλει "Χάνιμπαλ Λέκτερ" ή "Νταρθ Βέιντερ" ή "Λουκ Σκαϊγουώκερ"... Τι παίζει τότε; Θα τους πούμε να το ξαναβαφτίσουν; Και ποιος θα αναλάβει τα έξοδα της δεύτερης βάφτισης; 

Έχω την αίσθηση ότι η δουλειά ενός υπευθύνου δεν είναι να κοινοποιεί τα οράματα που έβλεπε μικρός. Δεν είναι να αραδιάζει ιδέες που κινούνται στο χώρο του φανταστικού. Δουλειά του είναι να εντοπίζει την ουσία. Τα «τι» και τα «πόσο» είναι εύκολη δουλειά αλλά -κυρίως αυτό- είναι δουλειά του κάθε ανεύθυνου. Ο υπεύθυνος υπάρχει για να εντοπίζει τα «πώς» κι αυτά τα «πώς» δεν τα βλέπω πουθενά, για μια ακόμη φορά. «Πώς» θα γίνουν όλα αυτά; Με τι χρήματα, με ποιους εκπαιδευτικούς, με τι μέσα, με τι προεργασία; Ο κ. υπεύθυνος ακολουθεί την πεπατημένη. Μεγάλα λόγια, νεανικά οράματα που μπορεί να ακούγονται σε βαρετές και ανούσιες συνελεύσεις βαριεστημένων φοιτητών στα αμφιθέατρα αλλά κανένα σχέδιο, ο παραμικρός ρεαλισμός. Και πιθανότατα, για μια ακόμη φορά, κανένα αποτέλεσμα. 

Ο κ. Ζάχος οραματίζεται ένα γλυκό σχολείο 

που θα λέγεται «Lila Pause»