Διεκδικήσεις με... διαλείμματα

"Τέμπη: Νέο βίντεο-σοκ αμέσως μετά τη σύγκρουση των τρένων. Σκηνές χάους και ουρλιαχτά"

Κι όμως, δεν πρόκειται για διαφήμιση ταινίας φρίκης. Και δεν πρόκειται για τρέιλερ με τους πρωταγωνιστές, πανικόβλητους, να προσπαθούν να ξεφύγουν από κάποιον "Μανικό δολοφόνο με το πριόνι".

Πρόκειται για τίτλο σε "ειδησεογραφική" ιστοσελίδα. Όσο το ενδιαφέρον για το τραγικό δυστύχημα εξανεμίζεται, τόσο οι "δημοσιογράφοι" θα προσπαθούν να κρατήσουν αμείωτη την προσοχή του κοινού τους πουλώντας τους πόνο.
Κι αφού το γεγονός ως γεγονός δεν έχει να προσφέρει κάτι καινούριο, θα πρέπει να ανακαλύψουν πιο ευφάνταστους τρόπους προσέλκυσης πελατών.
Και, δυστυχώς, πελάτες αυτής της στάθμης υπάρχουν και, μάλλον, είναι πολλοί. Άνθρωποι που διψούν για φρίκη, οδύνη, πόνο, δράμα, δάκρυ, κραυγές. Τάισέ τους με αυτά και θα τους έχεις ευχαριστημένους, ήρεμους, σε καταστολή.

Θα βγουν, βέβαια, στους δρόμους, ώστε να αποτελέσουν κομμάτι του έργου που εκτυλίσσεται, να εκφράσουν την οργή τους, να απαιτήσουν αλλαγές, να διεκδικήσουν... κάτι.
Αυτοί, βέβαια, δεν φταίνε για κάτι. Νερό για λειτουργιά. Φταίνε οι άλλοι και φταίνε για όλα.
Να υποθέσω ότι φταίνε "οι άλλοι" και για το βουνό από σκουπίδια που κάλυψε τον χώρο της συγκέντρωσης. Να υποθέσω ότι κάποιοι από αυτούς το ίδιο απόγευμα θα είχαν ραντεβού με τον βουλευτή της περιφέρειάς τους για "έλα μωρέ, μια εξυπηρετησούλα είναι". 

Κάποιοι από τους νέους που πήραν μέρος, γεμάτοι πάθος, θα έχουν ήδη ζητήσει ή πρόκειται να ζητήσουν από κάποιον φαρμακοποιό να τους δηλώσει θετικούς στην covid (ενώ σφύζουν από υγεία), ώστε να εξασφαλίσουν κάποιες μέρες απουσίας από το σχολείο χωρίς απουσίες. 

Και κάποιοι άλλοι στις επερχόμενες εκλογές θα ψηφίσουν με μόνο κριτήριο το ποιος θα τους τάξει τα περισσότερα επιδόματα, χρήματα, δηλαδή, που θα μπορούσαν να διατεθούν για τον εκσυγχρονισμό των υποδομών, των μεταφορών και την ασφάλεια του συνόλου.

Και εννοείται ότι οι περισσότεροι από εκείνους που πρόσφεραν αίμα με αφορμή το τραγικό συμβάν, θα το κάνουν και πάλι, όταν συμβεί κάτι άλλο εξίσου φρικιαστικό, γιατί γι αυτούς η προσφορά, η αλληλεγγύη, η συμμετοχή, οι διεκδικήσεις, συνδέονται αποκλειστικά με τη φρίκη. 

Γίνεται με διαλείμματα, όπως και οι δίαιτες, άλλωστε.

Ιστορίες Σιωπής

Ήταν η μέρα που θα αγόραζα τα "μαρτάκια" για όλους μας. Έθιμο, εδώ και χρόνια. Θα ακολουθούσαν γέλια και πειράγματα. Στα παιδιά θα μιλούσα για την ανοησία των δεισιδαιμονιών ενώ στο χέρι θα φορούσα το δικό μου "μαρτάκι".

Τα νέα με πρόλαβαν. Καμιά διάθεση για γέλια και πειράγματα. Ο θάνατος τόσων ανθρώπων ρούφηξε μεμιάς κάθε ίχνος θετικής διάθεσης.

Έφτασα στο φροντιστήριο με ένα τρομερό βάρος. Μάζεψα τις δυνάμεις μου για να βγάλω τη μέρα.

Οι αίθουσες σε τίποτε δεν θύμιζαν το κλίμα άλλων ημερών. Η σιωπή και η θλίψη είχαν καταλάβει τη θέση τους επιβάλλοντας τον πένθιμο ρυθμό. Δεν χρειάστηκε να συζητήσουμε το παραμικρό. Όλοι γνωρίζαμε τι σκέφτονταν οι άλλοι, δεν λέγαμε πολλά αλλά με τον τρόπο μας νιώθαμε ότι είμαστε μαζί.

Ολοκλήρωση του πρώτου μαθήματος. Τα παιδιά ταχτοποιούν τα πράγματά τους βουβά. Εικόνα τόσο ξένη. Μια μαθήτρια με κοιτάζει και με πόνο που έβγαινε από την ψυχή της με ρωτάει: "Κύριε, τι ήταν αυτό που έγινε;"

Ξέρω ότι δεν περιμένει απάντηση. Ξέρουμε πολύ καλά τι έγινε. Ξέρουμε, επίσης, ότι ποτέ δεν θα πάρουμε πειστικές απαντήσεις. Ξέρουμε ότι τα τεράστια "γιατί" που δημιουργήθηκαν, θα μείνουν και πάλι αναπάντητα. Ξέρουμε ότι κάτι παρόμοιο θα συμβεί και πάλι, αργά ή γρήγορα, ενάντια σε κάθε ανθρώπινη λογική.

Σιωπή και πάλι.

Η μέρα πλησιάζει στο τέλος της. Κλείνω με τμήμα της Α΄ Λυκείου. Το κλίμα παραμένει βαρύ, λες και κάθε καινούριος θάνατος που ανακοινωνόταν έπεφτε με πάταγο επάνω μας απομυζώντας κάθε ικμάδα μας.

Χωρίς να το περιμένει κανείς, μια μαθήτρια παίρνει τον λόγο. Με μάτια γεμάτα απορία μου απευθύνει μια ερώτηση που δεν την περιμένεις από ένα δεκαπεντάχρονο (η ίδια επιμένει ότι είναι δεκαεξάχρονο!). "Κύριε, πώς κάποιος που έχει χάσει το παιδί του, πριν λίγες ώρες, βρίσκει τη δύναμη να περιφέρει τον πόνο του στα κανάλια, να δίνει συνεντεύξεις και να απαντάει με ψυχραιμία στις ηλίθιες ερωτήσεις των δημοσιογράφων;"

Προσπάθησα να της εξηγήσω ότι κάθε άνθρωπος βιώνει τον πόνο του με διαφορετικό τρόπο. Κάποτε ακατανόητο για τους άλλους. Κάποιοι προτιμούν τη σιωπή και την απόσυρση, κάποιοι αντιδρούν με τρόπο διαφορετικό. Μιλήσαμε και για τους ανθρώπους που είναι κατασκεύασμα των ΜΜΕ. Σύμφωνα με αυτά (και) ο "πόνος" είναι εμπόρευμα που πρέπει να το διαλαλούμε μπροστά στις κάμερες. Η οδύνη πουλάει κι αν κάποιος θέλει να την πουλήσει, θα κερδίσει τα δέκα λεπτά δημοσιότητας που του αναλογούν. Μπορεί αυτό να τον κάνει να αισθάνεται λίγο καλύτερα, να ισοσταθμίζει το ζοφερό που συμβαίνει.

Η συζήτηση πήγε και σε πολλά άλλα. Μιλήσαμε για την κοινωνία μας. Μια κοινωνία που κατεβαίνει (πόσο άσκοπο;) στους δρόμους, μόνο όταν συμβαίνει κάτι τόσο τραγικό. Μόνο όταν τα κανάλια είναι παρόντα και οι κάμερες αποτυπώνουν την κατασκευασμένη οργή, τον δημιουργημένο πόνο. Τις υπόλοιπες μέρες αδιαφορεί για ό,τι γίνεται. Δεν κατεβαίνει στους δρόμους για να διαμαρτυρηθεί για την αναξιοκρατία που μας έφτασε σε αυτό το σημείο. Δεν την αγγίζει η οικογενειοκρατία που ζει και βασιλεύει. Μπορεί και να περιμένει ότι κάποια στιγμή θα έρθει η στιγμή και για το δικό της βόλεμα. Μια κοινωνία που περιμένει τις εκλογές χωρίς ενημέρωση, που θα ψηφίσει εκείνον που της υπόσχεται καλύτερη ζωή χωρίς κόπο. Μια κοινωνία που δίνει αίμα, μόνο όταν συμβαίνει κάτι τόσο συγκλονιστικό. Τον υπόλοιπο καιρό δεν νιώθει την ανάγκη να προσφέρει.

Στο τέλος της ημέρας ένιωθα τόσο κενός...

Πήρα τον δρόμο για την επιστροφή. Με συνόδευε η οδύνη του Philip Marlowe:

"Με παρατήρησαν να φεύγω και δεν είπαν καληνύχτα.

Ένιωθα κούφιος και αδειανός σαν τα διαστήματα ανάμεσα στα αστέρια. Όταν έφτασα σπίτι, ετοίμασα ένα δυνατό ποτό, στάθηκα δίπλα στο ανοιχτό παράθυρο του καθιστικού κι άρχισα να πίνω ενώ άκουγα την κυκλοφορία στη λεωφόρο Λόρελ Κάνιον, που προχωρούσε κατά κύματα, και κοίταζα τη λάμψη της τεράστιας, οργισμένης πόλης πέρα από τους λόφους τους οποίους διέσχιζε η λεωφόρος. Από μακριά το ουρλιαχτό της σειρήνας κάποιου περιπολικού ή πυροσβεστικού ερχόταν κι έφευγε, χωρίς ποτέ να επικρατεί απόλυτη ησυχία. Είκοσι τέσσερις ώρες το εικοσιτετράωρο κάποιος τρέχει και κάποιος άλλος προσπαθεί να τον πιάσει. Εκεί έξω, στη νύχτα των χιλίων εγκλημάτων, άνθρωποι πέθαιναν, σακατεύονταν, κόβονταν με σπασμένα γυαλιά, συνθλίβονταν σε τιμόνια αυτοκινήτων ή κάτω από βαριά λάστιχα. Άνθρωποι ξυλοφορτώνονταν, ληστεύονταν, στραγγαλίζονταν, βιάζονταν και δολοφονούνταν. Άνθρωποι πεινούσαν ή ήταν άρρωστοι, βαριεστημένοι, απελπισμένοι μέσα στη μοναξιά, τις τύψεις ή τον φόβο, θυμωμένοι, αμείλικτοι, ανήσυχοι, ταραγμένοι από λυγμούς. Μια πόλη όχι χειρότερη από άλλες, μια πόλη πλούσια, δραστήρια, γεμάτη περηφάνια, μια πόλη χαμένη, νικημένη, γεμάτη κενό.

Όλα εξαρτώνται από το σημείο που βρίσκεσαι και από τις προσωπικές σου επιτυχίες. Εγώ δεν είχα. Δεν μ’ ένοιαζε.

Τέλειωσα το ποτό και πήγα για ύπνο.".

 (Raymond Chandler, Ο μεγάλος αποχαιρετισμός, εκδόσεις Κέδρος.) 

Μεταφράζοντας... το μέλλον

Θα μπορούσε να είναι μια ακόμη διαφήμιση από τις πάρα πολλές που κατακλύζουν καθημερινά τα μέσα κοινωνικής δικτύωσής μας. Άρα, θα μπορούσε να είναι μια ακόμη αδιάφορη διαφήμιση.

Η συγκεκριμένη διέφερε. Εμφανίστηκε στην οθόνη του tablet προβάλλοντας ένα "ασύρματο ακουστικό μετάφρασης". Η τιμή του γύρω στα σαράντα ευρώ (μια σύντομη έρευνα έδειξε ότι οι τιμές παρόμοιων προϊόντων φτάνουν και τα πεντακόσια ευρώ, για ακουστικά που μεταφράζουν σαράντα γλώσσες). Η χρήση του απλή. Μετά την εγκατάσταση της απαιτούμενης εφαρμογής στο κινητό τηλέφωνο και τη σύζευξη του ακουστικού με αυτή, μπορεί να μεταφράζει, με τη βοήθεια της AI (ποιας άλλης;), τη γλώσσα του συνομιλητή στην ελληνική ή άλλη, από τις γλώσσες για τις οποίες είναι προγραμματισμένο το συγκεκριμένο γκατζετάκι.

Επανάσταση, θα πει κάποιος.

Προσωπικά με πήγε πίσω, στο... μακρινό 2006 όταν ολοκλήρωνα το πρώτο βιβλίο μου, το Εγχειρίδιο Επιβίωσης. Προμνησία ή, σε μετάφραση, deja vu. Θυμήθηκα ένα απόσπασμα-συζήτηση με τον γιο μου με αφορμή την επίσκεψή μας σε κατάστημα ηλεκτρονικών παιχνιδιών και άλλων ψηφιακών προϊόντων. 

Αντιγράφω:

"...Λίγες μέρες μετά βρεθήκαμε σε ένα κατάστημα με υπολογιστές και άλλα είδη προηγμένης τεχνολογίας. Την προσοχή μου τράβηξε ένα πρόγραμμα αυτόματης μετάφρασης. Πήρα τη συσκευασία στα χέρια μου και άρχισα να διαβάζω τις δυνατότητές του προσπαθώντας να καταλάβω με ποιον τρόπο θα μπορούσε να αξιοποιηθεί, την ίδια στιγμή που ο γιος μου περιεργαζόταν τις νέες κυκλοφορίες ηλεκτρονικών παιχνιδιών. Ο μικρός δεν άργησε να αντιληφθεί το ενδιαφέρον μου και, πλησιάζοντας, απαίτησε να μάθει τι ήταν αυτό που κρατούσα. Του εξήγησα, πιστεύοντας ότι θα με άφηνε να ικανοποιήσω την περιέργειά μου και να διαβάσω τα χαρακτηριστικά και τις απαιτήσεις του προγράμματος. Θεώρησα ότι όλα είχαν τελειώσει εκεί και φαντάστηκα ότι αυτό συνέβη γιατί ήταν, μάλλον, δύσκολο να κατανοήσει τη χρησιμότητα ενός τέτοιου εργαλείου.

Για μια ακόμη φορά, όμως, τα γεγονότα δεν άργησαν να με διαψεύσουν. Στον δρόμο για το σπίτι ο Παναγιώτης μού έδειξε ότι και πάλι ήταν… λίγο πιο μπροστά από μένα. «Δεν μου λες, μπαμπά, για ποιον λόγο χρειάζεται να μαθαίνουμε Αγγλικά και να χάνουμε τον χρόνο μας»; Τον κοίταξα γεμάτος απορία. Ο μικρός συνέχισε. «Καλά λέω. Αφού σε λίγο καιρό θα υπάρχουν και μεταφραστές ομιλίας. Θα μπορούν να μεταφράζουν ό,τι μας λένε οι ξένοι και αντίστροφα, άρα γιατί να μαθαίνουμε ξένες γλώσσες»;".

Δεν αναφέρω το περιστατικό για να δείξω ότι είναι άχρηστο, πλέον, να μαθαίνει κανείς ξένες γλώσσες. Ίσα ίσα. Παραμένω υπέρμαχος της γνώσης. Κάθε γνώσης. Και η γνώση ξένων γλωσσών είναι ιδιαίτερα σημαντική. Είναι τελείως διαφορετικό να γνωρίζουμε ξένες γλώσσες από το να διαθέτουμε αυτόματους μεταφραστές. Η γνώση μιας γλώσσας μας κάνει πιο ευφυείς, μας φέρνει σε άμεση επαφή με την κουλτούρα και τον τρόπο σκέψης άλλων λαών και βοηθάει να βιώνουμε πιο ουσιαστικά και να απολαμβάνουμε μια συζήτηση με κάποιον ξένο. 

Η αυτόματη μετάφραση, όμως, μπορεί να διευκολύνει, σε κάποιες περιπτώσεις. Σκεφτείτε έναν τουρίστα να ζητά οδηγίες από μια Ελληνίδα γιαγιά της υπαίθρου. Όσο αργά και συλλαβιστά κι αν μιλάει -στα ελληνικά εννοείται- η γιαγιά, δεν θα καταφέρει να κατατοπίσει τον έρμο. Οπότε ο αυτόματος μεταφραστής θα ήταν μια λύση. Βέβαια, θα υπήρχε πάντα η πιθανότητα, η γιαγιά να θεωρήσει τη συσκευή που μιλάει, μηχάνημα του διαβόλου και να τη διαλύσει στο πι και φι, αλλά αυτή, θέλω να πιστεύω, θα ήταν μια ακραία περίπτωση. Η οποιαδήποτε επικοινωνία μέσω διαμεσολάβησης, ανθρώπινης ή μηχανικής, μπορεί να είναι χρήσιμη αλλά, σίγουρα τυπική και, μάλλον, επιφανειακή.

Αναφέρθηκα στο περιστατικό για έναν διαφορετικό λόγο και δεν είναι άλλος από την ταχύτητα της μεταβολής. Ταχύτητα που καθιστά αναγκαία τη διαρκή και άμεση προσαρμογή στα νέα δεδομένα. Κάτι που δημιουργούσε έκπληξη το 2006, έγινε πραγματικότητα μέσα σε μια δεκαετία. Οι αποφάσεις, οι επιλογές, οι στόχοι, οι φιλοδοξίες, ο προγραμματισμός του σύγχρονου ανθρώπου εξαρτώνται, πλέον, και από τον ρυθμό των αλλαγών. 

Κάποτε, στο όχι πολύ μακρινό παρελθόν, ήταν θεμιτό να καθησυχάζουμε τον εαυτό μας, τα παιδιά μας, τους μαθητές μας, γενικά τους γύρω μας, με τη σκέψη ότι "δεν θα προλάβουμε να ζήσουμε το τάδε". Σήμερα, μια παρόμοια προσέγγιση δεν είναι απλώς άχρηστη. Είναι εξαιρετικά επικίνδυνη. Αποκοιμίζει το άτομο, επαινεί την αδράνεια και τον συντηρητισμό ενώ τα πάντα αλλάζουν, χωρίς να περιμένουν την άδεια κανενός. Χωρίς να περιμένουν κανέναν.

Γονείς και εκπαιδευτικοί βρίσκονται αντιμέτωποι με έναν νέο ρόλο, για τον οποίον δεν τους προετοίμασε κανείς. Καλούνται να βοηθήσουν τη νέα γενιά να δει ξεκάθαρα το μέλλον, να αντικρίσει, να αναλύσει, να αξιοποιήσει τα δεδομένα και κυρίως τα λιγότερο δεδομένα αλλά πιθανά. Καλούμαστε να γίνουμε οι σεναριογράφοι ενός μέλλοντος που μετατρέπεται σε παρόν με ιλιγγιώδεις ρυθμούς. 

Μάλλον, πρέπει να ξαναδώ το Star Trek. Όλο και κάποιες ιδέες θα έχει να δώσει ακόμη.

A.I.

Πραγματικά έχω εκστασιαστεί. Από τη στιγμή που τη γνώρισα, μου είναι αδύνατο να ξεκολλήσω. Είναι υπέροχη, ήρεμη, υπάκουη, φτιαγμένη για να υπηρετεί χωρίς αντιρρήσεις, γρήγορη, αποτελεσματική, εξαιρετικά παραγωγική, καλοσχεδιασμένη, είναι άσσος στις συνταγές μαγειρικής αλλά και στα κοκτέιλ, κατέχει όσα κανένας άλλος. Είναι ο "φωτεινός παντογνώστης"* της εποχής. Είναι... εκπληκτική.

Καλά καταλάβατε. Αναφέρομαι, φυσικά, στην εφαρμογή ChatGPT.

Ένα εργαλείο εκπληκτικό. Για εμάς τους αδαείς, που κινούμαστε έξω από τον χώρο της Πληροφορικής, είναι η εφαρμογή που μπορεί να μας δώσει μια ιδέα για το τι, περίπου, μας επιφυλάσσει το μέλλον. Ή, τουλάχιστον, για ένα μικρό κομμάτι του.

Στα χέρια μου έχει γίνει ένα παιχνίδι -με τη βοήθειά της, ήδη έχω γράψει ποιήματα, ευχές για τα Χριστούγεννα και το νέο έτος, με παρέα ετοιμάσαμε ερωτική εξομολόγηση για έναν γνωστό που δυσκολεύεται να προσεγγίσει την... αγαπημένη του- αλλά κι ένα εργαλείο δουλειάς -το επόμενο διαγώνισμα θα βασίζεται σε κείμενα, δοκιμιακά και λογοτεχνικό, αποκλειστικά φτιαγμένα από την εφαρμογή.

Πριν λίγες μέρες, ζήτησα από την εφαρμογή να γράψει κείμενο για τις επιπτώσεις του καταναλωτισμού -θέμα στο οποίο είχαν ήδη εξεταστεί οι μαθητές μου- και το έδωσα σε συνεργάτιδά μου να το βαθμολογήσει. Αρχικά, με ρώτησε αν το κείμενο ήταν δικό μου. Της απάντησα πως δεν ήταν. Το αξιολόγησε με 27+/30. Πολύ καλή επίδοση. Οι εργασίες τριών μόνο μαθητών είχαν πλησιάσει το ίδιο επίπεδο. Εκπληκτικό.

Η εφαρμογή προσφέρθηκε στο κοινό πρόσφατα. Έγινε ανάρπαστη. Και πιθανώς, κάποιοι συνεχίζουν να την τροφοδοτούν με δεδομένα και άρα να την εξελίσσουν. Από ειδικούς μαθαίνω ότι μπορεί να διορθώνει προγράμματα για υπολογιστές και έχω την αίσθηση ότι μπορεί να γράφει λόγους πολύ πιο ενδιαφέροντες από εκείνους που εκφωνούν πολιτικά πρόσωπα.

Θα μπορούσα να ανησυχώ για το μέλλον αλλά, μάλλον, είμαστε ακόμη μακριά από τη δημιουργία εφαρμογών που θα αντικαταστήσουν τους εκπαιδευτικούς στις αίθουσες. Γενικά, θα αργήσει να εμφανιστεί ένα τεχνολογικό επίτευγμα που θα μπορεί να προσαρμοστεί στην εξατομικευμένη μάθηση και προσέγγιση του κάθε ατόμου ως ιδιαιτερότητα. Κάθε παιδί μαθαίνει με διαφορετικό τρόπο, δέχεται ερεθίσματα από διαφορετικό περιβάλλον, επηρεάζεται από διαφορετικές προσλαμβάνουσες, βιώνει με ιδιαίτερο τρόπο καταστάσεις, η συναισθηματική κατάστασή του δεν είναι σταθερή και δεδομένη. Είναι, και θα είναι για ένα μεγάλο διάστημα, δύσκολο  μια μηχανή να αντιληφθεί, να αξιολογήσει και να αξιοποιήσει το σύνολο αυτών των παραμέτρων, οι οποίες, μάλιστα, εναλλάσσονται διαρκώς χωρίς πρόγραμμα. 

Για να συντελεστεί ένα τόσο επαναστατικό βήμα προόδου θα χρειαστούμε, σίγουρα πιο εξελιγμένους αλγορίθμους αλλά κυρίως ανθρώπους, οι οποίοι, πέρα από την εξαιρετική κατάρτισή τους σε θέματα τεχνολογίας, θα πρέπει να διαθέτουν και ουσιαστική ανθρωπιστική παιδεία. Δύσκολος συνδυασμός, αν λάβουμε υπόψη την κατάσταση και τον προσανατολισμό της εκπαίδευσης σε παγκόσμια κλίμακα. Πολύ πιο ρεαλιστικό θεωρώ το σενάριο της συνεργασίας εξαιρετικών μηχανικών ή προγραμματιστών με ειδικούς των ανθρωπιστικών κλάδων, πράγμα που ήδη συμβαίνει στα εργαστήρια αρκετών ερευνητικών κέντρων. Ίσως η εκδίκηση των Ανθρωπιστικών κλάδων δεν είναι μακριά.

Το πρόβλημα, όπως συμβαίνει με κάθε μεγάλη αλλαγή, το έχουν και πολύ περισσότερο θα το έχουν μελλοντικά άνθρωποι χωρίς ουσιαστική παιδεία, οι οποίοι αδυνατούν και, συχνά, αρνούνται να δουν εκείνο που έρχεται. Άνθρωποι που δεν αξιοποιούν και δεν διαχειρίζονται την τεχνολογία αλλά υποδουλώνονται σε αυτήν. Σκεφτείτε πόσοι άνθρωποι είναι εθισμένοι στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, πόσες ώρες χάνονται στο YouTube, το Instagram και το Tik Tok, πόσοι έφηβοι έχουν εγκλωβιστεί στα ψηφιακά παιχνίδια, πόσοι παρασύρονται καθημερινά από τις εξατομικευμένες διαφημίσεις που δέχονται...

Το μέλλον και η ταχύτητα εξέλιξης της τεχνολογίας είναι δεδομένα και δύσκολα θα ανατραπούν. Οπότε δεδομένος θα έπρεπε να θεωρείται και ο τρόπος προετοιμασίας της νέας γενιάς γι αυτό. Μια γενιά που δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως εγκυκλοπαίδεια γνώσης, αφού η γνώση είναι ήδη καταγεγραμμένη σε ψηφιακές εφαρμογές και ανανεώνεται με ρυθμούς καταιγιστικούς. Εκείνο που πρέπει να μάθουμε στα σημερινά παιδιά, όσο κλισέ κι αν φαίνεται, είναι το πώς να αναζητούν, να επεξεργάζονται, να κατανοούν και να αξιοποιούν την πληροφορία κι αυτό δεν μπορεί να το πετύχει ο εκπαιδευτικός που μένει προσκολλημένος σε στερεότυπα. Χρειαζόμαστε εκπαιδευτικούς που θα ανοίγουν το μυαλό των παιδιών, θα τροφοδοτούν τη σκέψη τους, θα δίνουν κίνητρα για αμφισβήτηση και εξέλιξη και δεν νομίζω ότι κάνουμε κάτι γι αυτό.

*Ο «φωτεινός παντογνώστης» είναι ένα παιχνίδι ερωτήσεων - απαντήσεων, το οποίο έπαιζαν τα παιδιά όταν δεν υπήρχαν ακόμη ηλεκτρονικοί υπολογιστές. Όταν αντιστοιχούσες τη σωστή απάντηση στην ερώτηση, άναβε ένα λαμπάκι.  

Ιστορίες για μια "χαμένη γενιά"

Συχνά πυκνά, δημοσιεύονται άρθρα που χαρακτηρίζουν τη νέα γενιά ως "χαμένη γενιά", εξαιτίας της ανεργίας που τη μαστίζει. Σίγουρα υπάρχουν σε αυτά στοιχεία υπερβολής, γιατί, αν η σημερινή είναι μια χαμένη γενιά, τότε πώς θα έπρεπε να χαρακτηρίσουμε τις γενιές εκείνες που έζησαν πολέμους, δικτατορίες, φτώχεια ή λοιμούς; 

Αρέσει σε αρκετούς το δράμα αλλά και ο ρεαλισμός έχει τη χάρη του.

Γίνεται λόγος, λοιπόν, για την τρισκατάρατη ανεργία αλλά γιατί διαβάζουμε διαρκώς για επιχειρήσεις που αναζητούν υπαλλήλους με σύγχρονα εφόδια και αδυνατούν να τους βρουν; Γιατί διαβάζουμε για τη «Μεγάλη Παραίτηση», που σημαίνει ότι αρκετοί εργαζόμενοι εγκαταλείπουν τις δουλειές τους και, μάλλον, το κάνουν επειδή πιστεύουν ότι θα βρουν άλλες πιο αποδοτικές ή πιο ταιριαστές στα ενδιαφέροντα και τις προσδοκίες τους; Σίγουρα δεν εγκαταλείπει κάποιος τη δουλειά του με σκοπό να ψωμολυσσάξει.

Οπότε, κάτι δεν πάει καλά με εκείνους που ισχυρίζονται (και μάλλον δεν ψεύδονται) ότι αδυνατούν να βρουν δουλειά. Και το τι δεν πάει καλά είναι φανερό. Γονείς, εκπαίδευση και, φυσικά, οι ίδιοι, είναι υπεύθυνοι για μια σειρά λαθών. Και δεν είναι δύσκολο να ανακαλύψει κανείς τα λάθη που ευθύνονται για τα επαγγελματικά αδιέξοδα των νέων, αρκεί να παρατηρήσει όσα συμβαίνουν και λέγονται γύρω μας.

Ακούω πολλούς γονείς να αναρωτιούνται "και ποια σχολή έχει προοπτικές", εννοώντας μονιμότητα και σταθερότητα, όπως αυτές ορίζονταν πριν αρκετές δεκαετίες. Ή «μα τι δουλειά να βρει στην Ελλάδα;», υπονοώντας ότι η μετακίνηση σε άλλη χώρα είναι σχεδόν αμαρτία. Αλλά και "και σπούδασε και πτυχία σε ξένες γλώσσες έχει, όμως από δουλειά... τίποτε", θεωρώντας ότι τα εφόδια που ήταν απαραίτητα πριν τριάντα χρόνια είναι εξίσου σημαντικά και σήμερα.

Το πρώτο λάθος εντοπίζεται στο ότι αρκετοί νέοι στα δεκαοχτώ τους (και, δυστυχώς, στα αρκετά επόμενα χρόνια) σκέφτονται αποκλειστικά να ζήσουν τη φοιτητική ζωή, συνήθως μακριά από το σπίτι, χωρίς να τους ενδιαφέρει το ουσιαστικό περιεχόμενο αυτής της ζωής που δεν είναι άλλο από το αντικείμενο των σπουδών. Η "φοιτητική ζωή" -μάλλον, η "μακροχρόνια φοιτητική ζωή"- έχει καταγραφεί στην ελληνική κοινωνία ως καθολικό δικαίωμα, ανεξάρτητα από τις ικανότητες και την προσπάθεια του καθενός. Στην αναζήτηση αυτή, οι έφηβοι έχουν συμμάχους τους γονείς, οι οποίοι γνωρίζοντας ότι δεν πρόσφεραν όσα πραγματικά έπρεπε στα παιδιά τους, προσπαθούν να καλύψουν το κενό, εξασφαλίζοντας τη χρηματοδότηση που απαιτεί η διάθεση για ανεμελιά και καλοπέραση. Το να σπουδάσει, απλώς, κάποιος στις μέρες μας, όμως, δεν αποτελεί ιδιαίτερο κατόρθωμα και άρα, ως συνθήκη, δεν είναι ικανή να του εξασφαλίσει ένα λαμπρό μέλλον. Κάποιοι κλάδοι έχουν ήδη ξεπεραστεί από τις εξελίξεις και είναι άχρηστοι. Επίσης, οι σπουδές σε τομέα (συνήθως στο εξωτερικό), στις απαιτήσεις του οποίου ο νέος αδυνατεί να αντεπεξέλθει, είναι εξίσου άχρηστες.

Εξίσου προβληματικό παράγοντα αποτελεί και ο φόβος -γονιών και κατ' επέκταση παιδιών- απέναντι στην αναζήτηση δουλειάς σε μια άλλη χώρα. «Κι αν φύγουν όλοι, ποιοι θα μείνουν εδώ», ακούμε να λέγεται συχνά. Το ότι λέγεται συχνά δεν σημαίνει ότι είναι και σωστό. Η παγκοσμιοποίηση είναι, πλέον, το δεδομένο και προσφέρει ευκαιρίες στους ικανούς. Όπως κάποια στιγμή οι νέοι εγκατέλειπαν τα χωριά τους για να διεκδικήσουν ένα καλύτερο μέλλον στις πόλεις, έτσι και σήμερα έχουν τη δυνατότητα να εγκαταλείψουν την πατρίδα τους αναζητώντας ευκαιρίες σε άλλες. Το να αρνούνται, εξαρχής, αυτή την προοπτική δρα περιοριστικά στο επαγγελματικό και επιστημονικό μέλλον τους.

Έγραφα, κάποια στιγμή, στο «Εγχειρίδιο Επιβίωσης» ότι η αγορά μοιάζει με κακομαθημένο παιδί. Όσα περισσότερα της προσφέρεις, τόσα περισσότερα ζητά. Αναφερόμουν στα εφόδια των εργαζομένων και, πια, είναι ολοφάνερο. Αρχικά, της δώσαμε εργαζομένους που ήξεραν να γράφουν και να διαβάζουν. Αμέσως μετά, η αγορά διεκδίκησε και σταδιακά εντόπισε εργαζομένους που διέθεταν ειδίκευση, γνώριζαν ξένες γλώσσες και ήταν εξοικειωμένοι με τους υπολογιστές. Η αχόρταγη, όμως, δεν ικανοποιήθηκε ούτε με αυτό. Πλέον, αναζητά άτομα με ισχυρή προσωπικότητα, πνευματικά καλλιεργημένα, δυναμικά, προσαρμοστικά, κοινωνικά, με στόχους, με δομή, με ενσυναίσθηση, με…, με… Ήδη, όσοι διαθέτουν τα συγκεκριμένα εφόδια αγνοούν τη λέξη ανεργία. Με τον καιρό θα εμφανιστούν περισσότεροι που θα διαθέτουν τον απαιτούμενο χαρακτήρα αλλά τότε η αγορά, είναι πολύ πιθανό, να αναζητά κι άλλα χαρακτηριστικά, τα οποία σήμερα φαντάζουν αδιανόητα.

Έτσι έχουν τα πράγματα, οπότε η γκρίνια για τα καημένα τα παιδιά δεν μπορεί να βοηθήσει στο παραμικρό. Απάντηση στην ανασφάλεια των καιρών είναι το ανοιχτό πνεύμα που θα οδηγήσει σε σύγχρονες και άρα σωστές επιλογές σπουδών αλλά και στην απόκτηση ισχυρών προσωπικοτήτων. Και σε αυτή την προσπάθεια ευθύνες πρέπει να αναλάβουν οι γονείς αλλά κυρίως η νέα γενιά που θα πρέπει να αμφισβητήσει και να προχωρήσει ακολουθώντας την πορεία που ήδη έχει χαράξει η εποχή.

Η γκρίνια μπορεί κάποτε να είναι ανακουφιστική αλλά ποτέ δεν έδωσε ουσιαστικές λύσεις.