Εμείς οι Συντηρητικοί και η Eurovision...

Εννοείται ότι είναι το θέμα των ημερών. «Διαγωνισμός τραγουδιού Eurovision» λέει ο τίτλος του αλλά...

Αλήθεια τώρα; Υπάρχει σοβαρός άνθρωπος που ασχολείται με τον «θεσμό», βρίσκοντας απόλαυση στα τραγούδια με τα οποία εκπροσωπούνται οι διάφορες χώρες;

Θα μου πείτε ότι σίγουρα υπάρχει άνθρωπος και, μάλιστα, όχι ένας αλλά πολλοί. Ναι, αλλά εγώ αναρωτήθηκα αν υπάρχει «σοβαρός άνθρωπος», οπότε ξανασκεφτείτε την απάντηση. Και επειδή αδυνατώ να την περιμένω (την απάντησή σας), διατυπώνω την άποψή μου και, με βεβαιότητα, ισχυρίζομαι ότι αυτός ο άνθρωπος, μπορεί να είναι «άνθρωπος» αλλά δύσκολα είναι και σοβαρός.

Σύμφωνα με τις πηγές μου (πολλές επαφές με εφήβους) και τα ελάχιστα ακούσματα μου, ο διαγωνισμός έχει -εδώ και πάρα πολλά χρόνια- μετατραπεί σε κάτι τελείως διαφορετικό από αυτό που προσπαθεί να δηλώσει ο τίτλος του. Και σε αυτό το… διαφορετικό το τραγούδι δεν βρίσκεται στο επίκεντρο.

Άλλα είναι αυτά που έχουν καταλάβει κεντρική θέση στη σκηνή του και είναι πολλά.

Κυρίως, όμως, είναι η πρόκληση. Μια πρόκληση χωρίς όρια.

Η ενδυμασία, το μακιγιάζ των διαγωνιζόμενων, η ευκαιρία σε ομάδες συνανθρώπων μας -οι οποίες στην καθημερινότητά τους βιώνουν έντονο ρατσισμό και περιθωριοποίηση- να δείξουν ότι υπάρχουν, ότι έχουν φωνή και δικαιώματα. Αυτά είναι τα στοιχεία που κυριαρχούν και, προσωπικά, δεν έχω το παραμικρό πρόβλημα με αυτό. Διατηρώ και αξιοποιώ στο έπακρο το δικαίωμα να μην παρακολουθώ αυτό το... «πράγμα». Μπορεί να χάνω αλλά δεν το διακινδυνεύω.

Η ένστασή μου έχει να κάνει, απλώς, με τον χαρακτηρισμό του διαγωνισμού ως «διαγωνισμού τραγουδιού». Το βρίσκω ύπουλο και παραπλανητικό. Εξαιρετικά παραπλανητικό. Χωρίς να έχω τη φοβερή εμπειρία, θα τολμήσω να ισχυριστώ ότι η ποιότητα της μουσικής που παρουσιάζεται στη Eurovision δεν έχει την παραμικρή σχέση με την Τέχνη. Μπορεί να έχει σχέση με τα πανηγύρια, από τα οποία οι απαιτήσεις του κοινού δεν είναι ιδιαίτερα υψηλές. Χωρίς να είμαι βέβαιος, έχω την εντύπωση ότι κανένα από τα διακριθέντα και μη κομμάτια που παρουσιάστηκαν, τα τελευταία χρόνια, στον διαγωνισμό, δεν κατάφερε να μπει στις  λίστες των μεγάλων επιτυχιών.

Πρόκειται, λοιπόν, για θέαμα που μπορεί να βρίσκει απήχηση σε παιδάκια του Δημοτικού και του Γυμνασίου, τα οποία ονειρεύονται ότι και τα ίδια, κάποια στιγμή, θα καταφέρουν να προσελκύσουν τα φώτα της δημοσιότητας, ως νέοι Ακύλες, με προκλητικές εμφανίσεις και τραγούδια, τα οποία δίνουν την αίσθηση ότι είναι γραμμένα από κάποιο εργαλείο ΑΙ και, μάλιστα, εργαλείο στη δωρεάν έκδοσή του. Το γεγονός ότι ανάμεσά τους υπάρχουν και μαθητές Λυκείου, το βρίσκω ιδιαίτερα ανησυχητικό.

Μπορεί να βρίσκει, επίσης, απήχηση σε άτομα που ανήκουν σε underground ομάδες, οι οποίες εντοπίζουν στην αγκαλιά της Eurovision έναν χώρο έκφρασης, που δεν τους προσφέρεται από τα μαζικά μέσα της κυρίαρχης κουλτούρας και οι οποίες, όμως, προσδοκούν την ενσωμάτωσή τους σε αυτή. Πρόκειται για τη δική τους επανάσταση κάτι σαν τα «φεστιβάλ υπερηφάνειας».

Τώρα, το γεγονός ότι παρακολουθούν τον διαγωνισμό και ενήλικες (σίγουρα πολλοί), το βρίσκω εξαιρετικά ταπεινωτικό, αποκαρδιωτικό. Βέβαια, το συγκεκριμένο κοινό, συνήθως, ισχυρίζεται ότι παρακολουθεί το πανηγύρι, απλώς, για να γελάσει. Όμως, η παρακολούθηση του διαγωνισμού και η άντληση γέλιου από αυτόν σημαίνει ότι το νοητικό επίπεδο αυτών των ανθρώπων ανέχεται και αντέχει τέτοιας ποιότητας θεάματα.

Δεν είμαι εναντίον του θεσμού ούτε υπέρ της κατάργησής του. Απλώς, θα έβρισκα λογική και αναγκαία μια μικρήηη αλλαγή του τίτλου του. Ίσως κάτι σε: «Ευρωπαϊκός διαγωνισμός της απόλυτης και χωρίς όρια πρόκλησης». Αν μη τι άλλο, κάτι τέτοιο θα έδειχνε σεβασμό προς την Τέχνη της μουσικής.

Mea culpa* (Ύμνος στη Gen Z)

Η Gen Z κατηγορείται ότι δεν αντέχει την πίεση, αλλάζει δουλειές σαν τα πουκάμισα (τα οποία, στην πραγματικότητα, δεν πολυζαχαρώνει), ζητάει ισορροπία και -το χειρότερο- θέλει να ζει. Το γεγονός σοκάρει τις προηγούμενες γενιές. Για πρώτη φορά, μια γενιά φαίνεται να αναρωτιέται -μάλλον, έχει αποφασίσει- αν η δουλειά πρέπει να είναι το κέντρο της ζωής ή απλώς ένα κομμάτι της. Και η στάση της ενοχλεί. Όχι γιατί είναι λάθος, αλλά επειδή αμφισβητεί ένα μοντέλο ζωής και οικονομικής οργάνωσης, το οποίο οι προηγούμενοι δέχτηκαν αδιαμαρτύρητα, χωρίς να το διαπραγματευτούν.

Είναι παράλογο αυτό που θέλει; Αν μπούμε στην ουσία της στάσης της, χωρίς τα στερεότυπα, με τα οποία το σύστημα μας εμπότισε, θα δούμε πως δεν είναι. Αν σταθούμε με θάρρος απέναντι στο καινούριο και όχι με τον πόνο που  προκαλεί η αμφισβήτηση της αυθεντίας μας, θα καταλάβουμε πόσο δίκιο έχει αυτή η γενιά. Πόσο παράλογο είναι, δηλαδή, οι νέοι να μη θέλουν να περνούν τα καλύτερα χρόνια τους σε αίθουσες σχολείων-φροντιστηρίων-συμβούλων, ακούγοντας παραινέσεις για περισσότερη προσπάθεια, προτροπές για εξουθενωτική δουλειά από την οποία θα δρέψουν οφέλη... κάποια στιγμή αργότερα; Κάποια στιγμή, η οποία συνεχώς θα απομακρύνεται. Είναι παράλογο να μη θέλουν να περνούν οχτάωρα και βάλε μέσα σε γκρίζους επαγγελματικούς χώρους, να μην έχουν την επιθυμία να παλεύουν ανταγωνιζόμενοι τους άλλους, να μην ταυτίζουν την επιτυχία και την καταξίωση με την πίεση, την έλλειψη προσωπικού χρόνου, τη σωματική και ψυχική εξουθένωση;

Μάλλον δεν είναι. Οπότε τι συμβαίνει; Μα απλώς, βρισκόμαστε αντιμέτωποι με μια ανατρεπτική κατάσταση, την οποία οι μεγαλύτεροι προετοιμάσαμε χωρίς να το καταλάβουμε. Είχαμε τοποθετήσει την εργασία στο επίκεντρο της ζωής, την ταυτίσαμε με την ύπαρξή μας, την επενδύσαμε με τον μανδύα της ιερότητας, την αντιμετωπίσαμε ως υπέρτατη αξία.

Αυτή την αντίληψη προσπάθησε κάθε προηγούμενη γενιά να κληροδοτήσει στις επόμενες. Οι Boomers το κατάφεραν, με μεγάλη επιτυχία, με την Gen X και, σε μεγάλο βαθμό, με τους Millenials (Gen Y). Εκεί, όμως, τα πράγματα άρχισαν να αλλάζουν απροειδοποίητα. Όπως ακριβώς συμβαίνει με κάθε επανάσταση. Πλέον, μια νέα γενιά αμφισβητεί το αφήγημα -καλές σπουδές, μεταπτυχιακά, σταδιοδρομία, burnout, σύνταξη (αν δεν έχει προηγηθεί το... μοιραίο). Έρχεται με ανατρεπτική διάθεση και δηλώνει: «Συγγνώμη, αλλά εγώ θέλω να ζήσω». Εννοείται ότι θέλει δουλειά. Αλλά όχι δουλειά που θα καταπίνει τη ζωή. Θέλει χρήματα, αλλά όχι για να τα ξοδέψει σε ειδικούς ψυχικής υγείας. Θέλει νόημα, χρόνο για διασκέδαση, χρόνο για τον εαυτό της.

Το θέμα είναι ότι το βροντοφωνάζει και προσπαθεί να υλοποιήσει, κάτι που οι προηγούμενες γενιές δεν είχαν τολμήσει. Οι ενήλικες ανησυχούν. Οι νέοι θέλουν να ζήσουν έξω από τον κόσμο που ετοιμάσαμε για αυτούς(;). Και, μάλλον, αρκετοί θα τα καταφέρουν («Δούλεψε έξυπνα, δούλεψε λιγότερο και ζήσε περισσότερο») με σύμμαχο την AI. Αυτό φοβίζει το κατεστημένο, γιατί πρόκειται για ένα μοντέλο ζωής, το οποίο αδυνατεί να ελέγξει. Και τότε επιστρατεύονται οι «μπαμπούλες»: Ανεργία, Αβεβαιότητα, Τεχνητή Νοημοσύνη που θα αφανίσει τις δουλειές, χαμηλοί μισθοί!

Όλα αυτά μπορεί να είναι αλήθεια, φυσικά. Αλλά δεν είναι λόγος πανικού, λόγος να φορτώνουμε τους δεκαοχτάχρονους με την ευθύνη της πρόβλεψης του μέλλοντος της παγκόσμιας οικονομίας.

Η Gen Z φαίνεται να έχει καταλάβει κάτι απλό: καμιά σχολή και κανένα επάγγελμα δεν εγγυώνται την ευτυχία. Οι σπουδές και η δουλειά είναι κομμάτι της ζωής -σίγουρα όχι το πιο ευχάριστο- όχι το νόημά της. Κανένας μας, μεγαλώνοντας και αναπολώντας τη ζωή του, δεν θα σκεφτεί «Μακάρι να είχα απαντήσει σε περισσότερα emails»! Είναι πιθανό, όμως, να μετανιώνει, επειδή δεν αφιέρωσε περισσότερες στιγμές στην οικογένεια, τους συντρόφους, τους φίλους, τα ταξίδια, σε ό,τι πραγματικά τον έκανε ευτυχισμένο.

Λένε (κι αυτό με εκνευρίζει, πλέον, αφόρητα) ότι είναι δύσκολο στα δεκαεφτά του κάποιος να γνωρίζει τι θα κάνει στη ζωή του. Αυτό ισχύει μόνο αν κρίνουμε με βάση δεδομένα συντηρητικά, παρωχημένα. Αν, λοιπόν, περιμένουμε από έναν έφηβο να απαντήσει ότι θέλει να ασχοληθεί με την Πυρηνική Φυσική, με τη Διοίκηση Επιχειρήσεων ή την Ιατρική, τότε η απογοήτευση καιροφυλακτεί. Μάλιστα, πιστεύω ότι αν ο έφηβος δώσει τέτοια απάντηση, δεν θα πρέπει να συμπεράνουμε ότι είναι ώριμος, συγκροτημένος και πειθαρχημένος. Μάλλον, θα πρέπει να θεωρήσουμε ότι είναι βλαμμένος. Ανησυχητικό. Το παιδί είναι κλώνος του παππού του, προϊόν μετάλλαξης. Κάποιος το ευνούχισε το κακόμοιρο, του αφαίρεσε τον αυθορμητισμό, τον ενθουσιασμό της ηλικίας του και το έχει μετατρέψει σε νέο-γέρο. Το παιδί είναι θύμα τυραννικών γονιών (η Πρόνοια θα έπρεπε να επιληφθεί άμεσα), θύμα του συντηρητισμού.

Αν ρωτήσετε, με πραγματικό ενδιαφέρον, έναν έφηβο «Τι θέλει από τη ζωή του», χωρίς να συνοδεύετε την ερώτηση με τα συνήθη δράματα περί ανεργίας, επαγγελματικής ανασφάλειας, θα εκπλαγείτε και θα καταλάβετε ότι οι έφηβοι, παρά τις φήμες για το αντίθετο, γνωρίζουν πολύ καλά τι ακριβώς θέλουν να κάνουν.

Θέλουν χρόνο με τους φίλους, για ταξίδια, επιζητούν την επαφή με τη φύση, την απόκτηση εμπειριών. Θέλουν μια ζωή γεμάτη βαθιές ανάσες. Θέλουν, στην πραγματικότητα, όσα  και οι προηγούμενες γενιές αλλά φοβήθηκαν να διεκδικήσουν. Μάλιστα, γνωρίζουν και τι δεν θέλουν. Δεν θέλουν να μετριέται η ύπαρξή τους σήμερα με μόρια στις Πανελλαδικές και αύριο με αυστηρά ωράρια, bonus και deadlines.

Το πιο ώριμο πράγμα που μπορεί να κάνει ένας νέος άνθρωπος δεν είναι να διαλέξει το "τέλειο" επάγγελμα. Είναι να αρνηθεί να θυσιάσει την ποιότητα της ζωής στο όνομα μιας σταδιοδρομίας. Και πρέπει να τον στηρίξουμε σε αυτό.

Κι αν αυτό λέγεται «ανωριμότητα», πιστεύω -έστω με αρκετή καθυστέρηση, Mea culpa- ότι ως κοινωνία χρειαζόμαστε περισσότερη.

*Λατινική φράση, η οποία αποδίδεται στην ελληνική γλώσσα ως ομολογία: 

"λάθος μου" (culpa = σφάλμα) .

Όταν γνώρισα τους γονείς της... Αϊνστάιν

Όταν μπαίνω στον χώρο διαλείμματος του φροντιστηρίου και αντικρίζω πονηρά χαμόγελα στα πρόσωπα των συνεργατών μου, συνοδευόμενα από προσποιητή σοβαρότητα, σημαίνει ότι κάτι αρκετά φαιδρό έχει συμβεί. Μπορεί να είναι η απύθμενης αστειότητας απάντηση που έδωσε κάποιος μαθητής ή το ευφυές σχόλιο που έκανε κάποιος άλλος (ναι, υπάρχουν ακόμη τέτοιοι/ες/@). Το καλύτερο, βέβαια -βούτυρο στο ψωμί μου, που λένε- είναι όταν το σκηνικό συνδέεται με γονείς. 

Κάτι τέτοιο συνέβη πολύ πρόσφατα. Το κλίμα ήταν, έτσι κι αλλιώς, ευχάριστο. Μετρούσαμε αντίστροφα για τις χριστουγεννιάτικες διακοπές. Δεν είναι και λίγο. Δυο εβδομάδες μακριά από τον τόπο των βασανιστηρίων μας. 

Οι περισσότεροι καθηγητές ήδη είχαν συγκεντρωθεί στον χώρο που αποκαλούμε "κουζίνα". Ήταν φανερό ότι κάτι ευτράπελο είχε συμβεί όσο έλειπα κι αυτοί δεν μπορούσαν να κρύψουν την αγωνία τους να μου το μεταφέρουν. Δεν πρόλαβα να καθίσω και ένας από τους συναδέλφους, χαμογελώντας πονηρά, μου προωθεί ένα χαρτάκι με κάποιο όνομα, σημειώσεις και έναν αριθμό τηλεφώνου.

"Αυτό είναι για σένα", λέει και είναι ολοφάνερο ότι καταβάλλει συγκινητική προσπάθεια, ώστε να μην ξεσπάσει σε γέλια.

"Λίγο πριν", συνεχίζει, "τηλεφώνησε η κυρία τάδε και, αφού εκθείασε την κόρη  της, ζήτησε να της τηλεφωνήσεις. Θέλει να τη φέρει στο φροντιστήριο".

Όπως με πληροφόρησε, "το παιδί είναι μαθήτρια της Β' Λυκείου, με εξαιρετικές επιδόσεις, με βλέψεις -τι άλλο βέβαια- για την Ιατρική". 

Την ίδια στιγμή, μία συνάδελφος έσπρωχνε την τηλεφωνική συσκευή προς το μέρος μου, παρακινώντας με να τηλεφωνήσω άμεσα.

Είχα ήδη αρχίσει να υποψιάζομαι τι συνέβαινε. Τα τελευταία χρόνια, άλλωστε, είναι όλο και πιο συχνές οι περιπτώσεις ξετσίπωτων γονιών, οι οποίοι, τελείως ξεδιάντροπα, αποθεώνουν τα παιδιά τους, εγκωμιάζουν τις δυνατότητές τους, κάνουν λόγο για επιδόσεις που πλησιάζουν τον ίδιο τον Θεό. Ως απόδειξη, μάλιστα, ορισμένοι προσκομίζουν και τους βαθμούς του σχολείου, βαθμοί, οι οποίοι, εδώ και χρόνια, αποτελούν μνημείο λαϊκισμού.

Πληκτρολογώ τον τηλεφωνικό αριθμό και περιμένω. Στον χώρο επικρατεί νεκρική σιγή. Όλοι πλησιάζουν και στήνουν αφτί, για να παρακολουθήσουν τη συνομιλία. Μαθητές, που είχαν την ατυχία να χρειάζονται κάτι από εμάς, παραπέμπονται στο επόμενο διάλειμμα. Δεν κινείται τίποτε. Η αναμονή κορυφώνεται.

Στην άλλη άκρη της γραμμής βρίσκεται ο πατέρας της μαθήτριας. Κάνουμε τη γνωριμία στα γρήγορα. Ο τύπος δεν κρατιέται. Αρχίζει το εγκώμιο της κόρης. Μαθαίνω ότι είναι υπέροχη, είναι καταπληκτική, η πλάση όλη δεν έχει ξαναγνωρίσει τέτοια σοφία, εννοείται ότι την ενδιαφέρει αποκλειστικά και μόνο η Ιατρική, παρακολουθεί το μάθημα της Έκθεσης με κάποιον καθηγητή από τον οποίο δεν είναι καθόλου ευχαριστημένη -γιατί δεν καλύπτει τις απαιτήσεις της και δεν ταιριάζει στην ποιότητά της- ενώ και οι συμμαθητές της στο φροντιστήριο κινούνται σε επίπεδο πολύ πιο χαμηλό από το δικό της, μπλα, μπλα, μπλα και γι αυτό θέλει να τη φέρει στο δικό μας φροντιστήριο.

Άκουγα και δεν πίστευα στα αφτιά μου. Απέφυγα να διατυπώσω οποιοδήποτε ειρωνικό σχόλιο. Έδειξα ιώβειο υπομονή. Οι ακροατές της συνομιλίας-μονολόγου είχαν δακρύσει από τα γέλια, βρίσκονταν στα πρόθυρα νευρικού κλονισμού. Τέτοια αποθέωση παιδιού, τόσα χρόνια, δεν είχε ξαναζήσει κανένας μας. Βέβαια, η επιλογή του φροντιστηρίου, στο οποίο η κόρη παρακολουθούσε μαθήματα, δεν ταίριαζε με τους ύμνους τους οποίους μόλις είχαμε ακούσει.

Ο μονόλογος του ξετσίπωτου γονιού έκλεισε με την απαίτηση να της βρω ένα τμήμα αντίστοιχο των δυνατοτήτων και επιδόσεων της.

Είμαι σίγουρος ότι αρκετοί δυσκολεύεστε να πιστέψετε ότι υπάρχουν τέτοιοι γονείς. Δυστυχώς, υπάρχουν και ο αριθμός τους αυξάνει με γεωμετρική πρόοδο. Έχουν την αίσθηση ότι το παιδί τους είναι κάτι το εξαιρετικό, χωρίς αυτό να πιστοποιείται από κάτι άλλο εκτός από τους σχολικούς βαθμούς και το γεγονός ότι το παιδί διαβάζει ατελείωτες ώρες. Πρόκειται για γονείς και παιδιά, οι οποίοι δεν μπορούν να δεχτούν οποιαδήποτε αρνητική κριτική, αδυνατούν να αντέξουν την πραγματικότητα. Η επισήμανση των ελλείψεων, των κενών του παιδιού τους τούς προκαλεί πόνο, θυμό, τους εξοργίζει και τους κάνεις εχθρικούς.

Υπάρχουν εκπαιδευτικοί που τους κάνουν το χατίρι και ενισχύουν την αυτοϊδέα τους. Αποφεύγουν κάθε αρνητική κριτική, για να μην τους χάσουν από πελάτες. Προσωπικά με αρρωσταίνει η επαφή με τη συγκεκριμένη κατηγορία -γονιών και εκπαιδευτικών, δεν θέλω την παραμικρή επαφή μαζί τους και κάνω τα πάντα, ώστε να αποφύγω τη συνεργασία με αυτούς. Έτσι κι αλλιώς, η δουλειά μας είναι ιδιαίτερα πιεστική. Τέτοιοι γονείς την καθιστούν αβάσταχτη.

Όσο ο απερίγραπτος γονιός έπλεκε το εγκώμιο της κόρης, σκεφτόμουν όλα αυτά. Δεν υπήρχε περίπτωση να αφήσω τη συγκεκριμένη οικογένεια να με πλησιάσει. 

Μόλις το εγκώμιο ολοκληρώθηκε, ο κακόμοιρος πατέρας με ρώτησε πότε μπορούμε να βρεθούμε. Του απάντησα ότι δεν υπήρχε λόγος να γίνει κάτι τέτοιο, Εξηγώντας του  ότι το φροντιστήριό μας δεν είχε τμήμα ικανό να καλύψει τις απαιτήσεις της κόρης του. Του είπα ότι εμείς συνεργαζόμαστε, συνήθως, με φυσιολογικά παιδιά από την εποχή που... πέθανε ο Αϊνστάιν. 

Δεν ξέρω, αν ο γονιός αντιλήφθηκε την ειρωνική διάθεσή μου. Δεν με απασχολούσε, άλλωστε. 

Η συνάντησή μας δεν έγινε ποτέ. Μου αρκούσε το ότι (έστω τηλεφωνικά) είχα γνωρίσει τους γονείς της Αϊνστάιν.

 

Ο Σαρτρ διόρθωνε μαθητικές Εκθέσεις

Μερικά πράγματα είναι πολύ περίεργα.

Ευτυχώς!

Έρχονται από εκεί που δεν τα περιμένουμε, ανατρέποντας αντιλήψεις και δεδομένα, τα οποία θεωρούσαμε... δεδομένα.

Βέβαια, οι αναθεωρήσεις αποτελούν ήττα. Αυτό δεν σημαίνει ότι αντιμετωπίζω τους επαναπροσδιορισμούς ως κάτι βδελυρό, το αντίθετο μάλιστα. Είναι καλό να προχωράμε στη ζωή, επανεξετάζοντας απόψεις, θέσεις ή επιλογές, εγκαταλείποντας ψευδαισθήσεις, λανθασμένες αντιλήψεις, μεθόδους και υιοθετώντας νέες. Συνήθως, τέτοιες παραδοχές μας βελτιώνουν, μας οδηγούν σε δρόμους καλύτερους, πιο φωτεινούς. Όπως και να έχει, όμως, κάθε αναθεώρηση εμπεριέχει τη συνειδητοποίηση κάποιου λάθους και άρα μιας, μικρής ή μεγαλύτερης, καθυστέρησης που προηγήθηκε. Κι αυτό πονάει.

Λογικό!

Κάτι τέτοιο μου συνέβη, τη στιγμή που αναγκάστηκα να αναθεωρήσω την αντίληψη που είχα διαμορφώσει για τη δημιουργικότητα.

Πίστευα, ο αφελής, ότι η δημιουργικότητα προϋπέθετε ένα ιδανικό περιβάλλον. Επαφή με ανθρώπους ευφυείς, με διάθεση αναζήτησης και ανανέωσης, με δυνατότητα παραγωγής νέων ιδεών και εντοπισμού λύσεων πρωτότυπων αλλά, ταυτόχρονα, καινοτόμων και αποδοτικών.

Συνεχίζω, σίγουρα, να πιστεύω ότι ένα τέτοιο περιβάλλον προσφέρει πολλές αφορμές για εγκατάλειψη της αδράνειας και κινητοποίηση της φαντασίας, για αναζήτηση του διαφορετικού, για προσπάθεια δημιουργίας του καινούριου.

Πλέον, όμως, συνειδητοποίησα, με ιδιαίτερα δραματικό τρόπο, είναι η αλήθεια, ότι η δημιουργικότητα δεν κυοφορείται αποκλειστικά σε ένα τέτοιο πλαίσιο. Κατάλαβα ότι η αλληλεπίδραση με άτομα ευφυή, τα οποία δεν ανέχονται το τετριμμένο, το δεδομένο, την ακινησία, δεν αποτελεί το αποκλειστικό καύσιμο, την πρώτη ύλη της δημιουργικότητας. Η συγκεκριμένη δεξιότητα μπορεί, τελικά, να τροφοδοτείται και από συνθήκες, οι οποίες αγγίζουν το "τίποτε", το μηδέν, να κινητοποιείται από την άγνοια, την ακινησία και το απόλυτο σκοτάδι της αμάθειας, το οποίο μας περιβάλλει. 

Σκεφτείτε ότι η περίοδος της Αναγέννησης υπήρξε προϊόν εκείνης του Μεσαίωνα. Η συγκεκριμένη μετάβαση αποδεικνύει με καταφανέστατο τρόπο ότι το "κάτι" μπορεί να γεννηθεί από το "σκοτάδι". Ακόμη και κατά τη διάρκεια του μεσαιωνικού σκότους, της άγνοιας, των δεισιδαιμονιών, υπήρξαν εκείνοι, οι οποίοι εντόπισαν και αξιοποίησαν τα υλικά της δημιουργίας, οικοδομώντας μια πρωτόγνωρη εξέλιξη και προχωρώντας σε εξαιρετικά έργα, επιστημονικά, καλλιτεχνικά, φιλοσοφικά,... Τέτοιοι άνθρωποι χάραξαν και διάβηκαν τον δρόμο προς την Αναγέννηση, η οποία καταγράφεται ως μια από τις πιο λαμπρές περιόδους του ανθρώπινου πνεύματος.

Ωραίο παράδειγμα βρήκα. 

Κάπως έτσι ξεκίνησε -σε μικρότερη κλίμακα- η αποδοχή του λάθους μου και ο επαναπροσδιορισμός της θέσης μου ως προς τις πηγές της δημιουργικότητας. Από την επαφή μου με έναν σύγχρονο Μεσαίωνα άρχισε η ανατροπή. Κι αυτός ο Μεσαίωνας λέγεται "μαθητικά γραπτά" και μην κοροϊδεύετε, γιατί όποιος κοροϊδεύει τον άλλον... . 

Η προσπάθεια διόρθωσης γραπτών στο μάθημα της Γλώσσας, αποτελεί (όλο και πιο συχνά) μια ιδιαίτερα βασανιστική εμπειρία, σηματοδοτώντας την απόλυτη επαφή με έναν νέο Μεσαίωνα και το σύνολο των γνωρισμάτων του. Το απόλυτο σκοτάδι της αμάθειας, της αγραμματοσύνης, της έλλειψης επαφής με την πραγματικότητα, της αδυναμίας επεξεργασίας απλών δεδομένων, της άγνοιας των βασικότερων γλωσσικών κανόνων ακόμη και λέξεων βασικών για την απλή, καθημερινή ανθρώπινη επικοινωνία και συνεννόηση. 

Τα "φοβώντας", "εκμεταλλεύοντας", "αισθάνοντας", "ανταγωνίζοντας", "δέχοντας", δεν εκπλήσσουν, πλέον. Τα "άνχος" αλλά και "άνγχος", "εξυνχρονισμός", "τροχοπαίδι", τρομάζουν λιγότερο και από ταινία φρίκης. Κόλαση (χειρότερη και από εκείνη του Δάντη) συνεχίζουν να αποτελούν τα τριγενή και δικατάληκτα (ή, μήπως, "τριγενές και δικατάληκτα)!!!

Μιλάμε για γραπτά, τα οποία -ακόμη και στη σκέψη της διόρθωσής τους- προκαλούν κρίσεις πανικού, πόνο βιολογικό και ψυχικό, "αγχώδες" διαταραχή, εκρήξεις οργής και... "συνεχές" εκνευρισμό. 

Κι, όμως, τέτοιας ποιότητας γραπτά αντί να με καταβάλλουν, να με οδηγούν σε αδράνεια, να με κάνουν να λιγουρεύομαι βαριά ναρκωτικά, ανακάλυψα ότι με κινητοποιούν, πυροδοτούν τη σκέψη μου, τη διάθεση ενασχόλησής μου με ενδιαφέροντα και, κυρίως, χρήσιμα πράγματα, αποτελούν κίνητρο για ανανέωση και δημιουργία.

Πρόκειται, μάλλον, για μηχανισμό άμυνας. 

Η ανθρώπινη ευφυΐα αντιδρά στην υποκουλτούρα με τρόπους μη αναμενόμενους. Κάθε δυο, τρία -το πολύ- γραπτά ο οργανισμός μου επαναστατεί. Απαιτεί απομάκρυνση από την κόλαση της αγραμματοσύνης, επιβάλλοντας διαλείμματα δημιουργικότητας. Τελικά, τα διαλείμματα της διαδικασίας καταλήγουν χρονικά πολύ μεγαλύτερα από τον χρόνο εργασίας. 

Τέτοια διαλείμματα με οδήγησαν σε επαφή με ενδιαφέροντα βιβλία, με θεϊκή μουσική, με τη συγγραφή, τη μελέτη, εμβάθυνση και εντοπισμό λύσεων σε θέματα που με απασχολούν, στη δημιουργική μαγειρική. Σε βαριές περιπτώσεις γραπτών, μάλιστα, έχω προχωρήσει ακόμη και στη μερική ανανέωση της επίπλωσης του σπιτιού.

Σίγουρα δεν υπάρχει περίπτωση να λατρέψω τη διόρθωση των μαθητικών γραπτών. Θα συνεχίσω να αντιμετωπίζω τη διαδικασία σαν περιδιάβαση στους κύκλους της κόλασης. Αρχίζω, όμως, να αντιμετωπίζω με ίχνη συμπάθειας εκείνους, οι οποίοι με τα... "δημιουργήματά" τους την προκαλούν, δίνοντας αφορμές για ουσιαστικά έργα.

Ο Σαρτρ ισχυριζόταν ότι "Η κόλαση είναι οι άλλοι". 

Θα πρέπει να είχε διορθώσει πολλά γραπτά Έκθεσης ο καψερός. 

Νομίζω ότι είμαι σε θέση να συμπληρώσω τη ρήση του. Ναι, "Η κόλαση είναι οι άλλοι" αλλά "οι άλλοι είναι και πηγή δημιουργικότητας και άντλησης έμπνευσης" ακόμη κι όταν χτίζουν "κολάσεις" γύρω μας.

Εύχομαι σε όλους σας Καλή χρονιά και "ευτυχές" ο νέος χρόνος.

TikTok: Η τέχνη των χαμηλών προσδοκιών και η χαμένη μάχη της λογικής

Η μαθήτρια προσπαθεί -με αρκετό κόπο, είναι η αλήθεια- να ανακαλέσει στη μνήμη της το πιο ουσιαστικό μήνυμα που έχει δεχτεί πρόσφατα από το TikTok.

Όλα είχαν ξεκινήσει από την προσπάθεια να κατανοήσουν ένα απλό θέμα Έκθεσης. Είναι μαθητές Β΄ Λυκείου, «καλά παιδιά» και με διάθεση να κατακτήσουν υψηλούς στόχους και πολλά μόρια στις επερχόμενες Πανελλαδικές εξετάσεις. Ή έτσι νομίζουν. Η προσπάθεια δεν είχε πάει ιδιαίτερα καλά. Η ανάγνωση ενός θέματος τεσσάρων γραμμών και η διαδικασία επεξεργασίας και κατανόησης των βασικών, έστω, νοημάτων του είχε, μόλις, καταλήξει σε… Βατερλό. Η πλειονότητα δήλωνε, με βεβαιότητα, ότι δεν είχε την παραμικρή απορία αλλά δεν κατάφερνε να απαντήσει στις ερωτήσεις που ακολούθησαν. Ελάχιστοι ανταποκρίθηκαν. Μια μειονότητα από εκείνες που όλο και πιο σπάνια συναντάμε πια στις μαθητικές αίθουσες.

Προσπάθησα να τους εξηγήσω πώς έφτασαν σε σημείο "εφηβικής άνοιας" και ποια θα ήταν τα (όχι πολύ) μελλοντικά αποτελέσματα. Προσπάθησα να συνδέσω την πρόωρη (για κάποιους από το Δημοτικό) και εντατική (για κάποιους και οχτώ ώρες στην περίοδο των διακοπών) επαφή τους με τις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης. Οι περισσότεροι δεν είχαν αγγίξει βιβλίο κατά τη διάρκεια του Καλοκαιριού. Ελάχιστοι είχαν διαβάσει κάποια από τα άρθρα που ανέβαζα στις διαδικτυακές ομάδες μας. Καθόλου τυχαίο, τα παιδιά που ανταποκρίθηκαν στην κατανόηση του θέματος, ήταν εκείνα που είχαν διαβάσει βιβλία και παρακολουθήσει την επικαιρότητα, εκείνα άρα που δεν είχαν πέσει σε νοητικό κώμα.

Εντωμεταξύ, η μαθήτρια, της ιστορίας, είχε καταφέρει να εντοπίσει το πιο σημαντικό μήνυμα που της έστειλε ο αλγόριθμος του TikTok, δηλώνοντας ότι είχε παρακολουθήσει το βίντεο της δολοφονίας του Τσάρλι Κερκ!!! Και δεν ήταν η μόνη. Όλοι το είχαν δει. Viral το βίντεο.

Για ένα δεκαπεντάχρονο, λοιπόν, το σημαντικότερο βίντεο ήταν αυτό μιας δολοφονίας! Πιθανολογώ ότι έκανε like, πιθανώς, το μοιράστηκε με συνομηλίκους της και το πρόσθεσε στη λίστα με τα «Αγαπημένα». Βέβαια, όσοι είχαν δει το βίντεο αδυνατούσαν να εξηγήσουν τι κέρδισαν από την παρακολούθηση μιας εξαιρετικά βίαιης σκηνής, ενός αποτροπιαστικού εγκλήματος. Σκέφτομαι αν ο θύτης της υπόθεσης είναι, τελικά, ο δολοφόνος ή το TikTok.

Κι εκεί είναι το πρόβλημα και έχω εξαιρετικά άσχημα νέα για αυτά τα παιδιά και για τους γονείς τους. Όταν ένα παιδί από τα δέκα του ή και νωρίτερα εκτίθεται στην παρακολούθηση βίντεο που του στέλνει ο αλγόριθμος, χωρίς να προλαβαίνει και χωρίς να νιώθει την ανάγκη να τα επεξεργαστεί (τι να επεξεργαστεί, άλλωστε;), τότε γυμνάζει τον εγκέφαλό του στο «τίποτα», στο να δέχεται παθητικά οτιδήποτε, να μη συγκεντρώνεται στο παραμικρό, να νιώθει(;) ευχαρίστηση σε μικρής διάρκειας ερεθίσματα. Και τότε η σκέψη γίνεται επιφανειακή, η κατανόηση αδύνατη, οι κακές σχολικές επιδόσεις πραγματικότητα, η διάσπαση προσοχής σύντροφος ζωής.

Στα δεκαπέντε (στην πραγματικότητα και πιο νωρίς) η κατάσταση είναι μη αναστρέψιμη. Η οποιαδήποτε προσπάθεια είναι, σχεδόν, αδύνατο να επαναφέρει τον εγκέφαλο στις εργοστασιακές ρυθμίσεις, στην πλαστικότητα της βρεφικής και παιδικής ηλικίας, να του δώσει την ευκαιρία να διδαχτεί τον μηχανισμό της απορίας, της αναζήτησης λύσεων, του εντοπισμού διεξόδων, της ανάγκης να μαθαίνει, να βρίσκει ευχαρίστηση σε ουσιαστικές δράσεις. Με απλά λόγια, είναι αργά πια, να μάθει ο εγκέφαλος να επικοινωνεί με το περιβάλλον, να το αντιλαμβάνεται και να αλληλεπιδρά με αυτό. Είναι δύσκολο, ως αδύνατο, πλέον, το παιδί να κατανοεί όσα διαβάζει, να παρακολουθεί ένα μάθημα 45΄, να αντιλαμβάνεται τις ανατροπές μιας ταινίας, ενός θεατρικού, της ίδιας της ζωής. Το παιδί μπορεί κάποια στιγμή να «θελήσει» αλλά δεν θα «μπορεί». Έχει γυμνάσει τον δείκτη στο scrollάρισμα και το μυαλό του στη διάσπαση προσοχής. Έχει εθιστεί στα ανθυγιεινά σνακ και αρνείται το κυρίως γεύμα.

Δυστυχώς, όμως, η κοινωνία, η οικονομία, η πολιτική, η τεχνολογία, που έρχονται δεν θα είναι πιο απλές από ό,τι είναι σήμερα. Θα είναι πιο πολύπλοκες, ένας λαβύρινθος μεταβολών, οι οποίες απαιτούν συγκροτημένη, κριτική, αναλυτική σκέψη. Η ζωή θα είναι μαραθώνιος κι όχι βιντεάκια 5 ή 10 δευτερολέπτων.

Τα παιδιά αυτά έχασαν την ευκαιρία και η ευθύνη βαρύνει τους γονείς, οι οποίοι δηλώνουν χαρούμενοι που το παιδί τους δεν βγαίνει έξω. Νιώθουν ασφάλεια που βρίσκεται με τις ώρες κλεισμένο στο δωμάτιό του και δεν εκτίθεται στους  κινδύνους του πραγματικού κόσμου. Αν παρακολουθεί φόνους, βίαια περιστατικά μεταξύ εφήβων, θεωρίες συνωμοσίας, μηνύματα μίσους, ταινίες με ερωτικό περιεχόμενο (τσόντες, δηλαδή) δεν τους ενοχλεί, δεν τους ανησυχεί, δεν τους προβληματίζει. Το να θέσουν όρια βρίσκεται έξω από το βεληνεκές της σκέψης τους και των αντοχών τους. Άλλωστε και οι ίδιοι βιντεάκια στο TikTok, μάλλον, παρακολουθούν…

Συμβαίνει το εξής παράδοξο. Από τη μια, κάποιοι εκπαιδευτικοί προσπαθούν να σώσουν ό,τι μπορούν, παλεύοντας να προσελκύσουν και να διατηρήσουν την προσοχή των παιδιών για 45΄ με έναν μαρκαδόρο στο χέρι και με αντίπαλο τον αλγόριθμο και τα αναρίθμητα βίντεο διάρκειας 5΄΄. Από την άλλη, οι περισσότεροι γονείς αδιαφορούν για τη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης ή και την επικροτούν, αγνοώντας τα αποτελέσματα και αδυνατώντας να αντιληφθούν ότι ο εθισμός σε αυτά δεν είναι μια παιδική ασθένεια που θα περάσει αλλά μια ασθένεια που προκαλεί μόνιμες βλάβες. Η απερισκεψία τους θυμίζει αδαείς ζαχαροπλάστες: προσθέτουν συνεχώς ζάχαρη στο μείγμα, κι ύστερα απορούν γιατί το παιδί τους… κολλάει.

Κάποια στιγμή (συνήθως λίγο πριν τις Πανελλαδικές) φτάνει η στιγμή της αλήθειας και οι γονείς αρχίζουν να ανησυχούν(;) και να κατηγορούν το σύστημα. Ναι αλλά τότε είναι αργά για δάκρυα, το σύστημα θα συνεχίσει να κερδίζει δισεκατομμύρια επενδύοντας στην αδιαφορία των γονιών, την άγνοια και την… αϋπνία των παιδιών.