Ιστορίες Ωριμότητας

Καλό Πάσχα!

Μεγαλώνοντας μαθαίνει κανείς. Διδάσκεται από προηγούμενες εμπειρίες, αντλεί ωριμότητα από ατυχείς αλλά και σωστές επιλογές. Παράλληλα, χορταίνει. Οπότε σκέφτεται πιο ήρεμα, γίνεται πιο χαλαρός, προγραμματίζει πιο άνετα, επιλέγει ό,τι πράγματι τον ευχαριστεί και -κυρίως αυτό- κινείται ανεξάρτητα, χωρίς να δίνει ιδιαίτερη σημασία στους άλλους.

Μετά από ένα, σχετικά, απάνθρωπο τριήμερο διαγωνισμάτων, έφτασε η ποθητή στιγμή. Πρώτη μέρα διακοπών σήμερα και η αίσθηση της γαλήνης ήδη με έχει κατακλύσει. Δεν έχει συμβεί ξανά. Συνήθως, χρειαζόμουν αρκετές μέρες για να συνειδητοποιήσω και να αποφασίσω ότι δεν είναι ανάγκη να τρέξω για κάτι, να ανησυχήσω για κάτι άλλο, να προετοιμαστώ για κάτι άλλο... άλλο.

Αυτή τη φορά είχα προετοιμαστεί. Αρκετές από τις υποχρεώσεις, τις οποίες άλλοτε φόρτωνα στον χρόνο των διακοπών (ή στον κόκορα), έχουν ήδη καλυφθεί. Χωρίς άγχος και με αργούς ρυθμούς έκανα πολλά. Ήταν από τις λίγες φορές που κατάφερα να συγκεντρωθώ την ώρα των διαγωνισμάτων και να διορθώσω αρκετά γραπτά, να προετοιμάσω όσα πρέπει να γίνουν μετά τις διακοπές και μέχρι τις πανελλαδικές. Και τώρα έχουν μείνει ελάχιστα. Τόσο ελάχιστα, ώστε να αισθάνομαι ότι ο χρόνος μού ανήκει και μπορώ να τον κάνω ό,τι θέλω. 

Είναι μαγική αίσθηση. Δεν με νοιάζει αν θα βρέχει. Δεν με ενδιαφέρει αν θα έχει καλό καιρό. Θα βρεθώ με την οικογένειά μου. Θα δω φίλους. Θα διαβάσω. Θα πάω στο χωριό, αν έχω τη διάθεση. Θα βγω, αν πράγματι νιώσω την ανάγκη. Θα κοιμηθώ, γιατί το έχω ανάγκη. Θα τεμπελιάσω, γιατί κι αυτό το έχω ανάγκη. Θα αφήσω τον εαυτό μου να με καθοδηγήσει σε επιλογές. Θα αποφύγω ό,τι με πιέζει και το αντιμετωπίζω ως υποχρέωση. Θα απομακρυνθώ από την καθημερινότητά μου.

Είναι η ωριμότητα. Δεν μπορώ να το εξηγήσω διαφορετικά. Όσο κι αν ορισμένοι πιστεύουν ότι δεν πρόκειται να μου συμβεί ποτέ, προσωπικά αισθάνομαι πιο ώριμος από ποτέ. Και το δείχνω με πράξεις, δηλαδή, έμπρακτα.

Το καταλάβαινα εδώ και λίγο καιρό ότι συμβαίνει. Ένιωθα να αλλάζει το DNA μου και το RNA μου και ό,τι άλλο, τέλος πάντων, είναι η σύνθεσή μου. Να φανταστείτε ότι ακόμη και γονείς "ό,τι νάναι" τους αντιμετωπίζω, πλέον, στωικά. Δεν έχουν τη δυνατότητα να μου χαλάσουν τη διάθεση, όσο κι αν το παλέψουν. Ακόμη και τη μάνα, που ισχυρίζεται ότι το μάθημά μου (η Έκθεση) είναι το μόνο που "αγχώνει" το παιδί της, την αντιμετωπίζω με καρτερικότητα που θα ζήλευε και η βαλσαμωμένη χελώνα μου. Πλέον, γνωρίζω. Η κόρη της θα πάει στις πανελλαδικές, θα πατώσει στα υπόλοιπα μαθήματα και στη Γλώσσα θα έχει τον καλύτερο βαθμό. Όχι τέλειο (ποτέ δεν ξέρεις, βέβαια) αλλά, σε σύγκριση με τους υπόλοιπους, αξιοπρεπή. Και η μάνα θα με λατρεύει σαν θεό.

Είναι γεγονός. Νιώθω την ωριμότητα να κυλάει στις φλέβες μου. Να γίνεται συστατικό του γενετικού κώδικά μου. Και μου αρέσει. Τι λέω; Το λατρεύω. 

Και, βέβαια, λατρεύω το ότι ο καλός φροντιστηριακός σχεδιασμός μας -για μια ακόμη χρονιά- επιτρέπει στους μαθητές μας να ξεκουραστούν, να χαλαρώσουν, να διασκεδάσουν, να κάνουν τις επαναλήψεις τους, να προετοιμαστούν για τις εξετάσεις τους. Και επιτρέπει και σε εμάς να ξεφύγουμε, να ανανεωθούμε, να σκεφτούμε, να επιστρέψουμε ακμαίοι για τις τελευταίες εβδομάδες δουλειάς. 

Καλό Πάσχα σε όλους. Με υγεία και... ωριμότητα!

Διεκδικήσεις με... διαλείμματα

"Τέμπη: Νέο βίντεο-σοκ αμέσως μετά τη σύγκρουση των τρένων. Σκηνές χάους και ουρλιαχτά"

Κι όμως, δεν πρόκειται για διαφήμιση ταινίας φρίκης. Και δεν πρόκειται για τρέιλερ με τους πρωταγωνιστές, πανικόβλητους, να προσπαθούν να ξεφύγουν από κάποιον "Μανικό δολοφόνο με το πριόνι".

Πρόκειται για τίτλο σε "ειδησεογραφική" ιστοσελίδα. Όσο το ενδιαφέρον για το τραγικό δυστύχημα εξανεμίζεται, τόσο οι "δημοσιογράφοι" θα προσπαθούν να κρατήσουν αμείωτη την προσοχή του κοινού τους πουλώντας τους πόνο.
Κι αφού το γεγονός ως γεγονός δεν έχει να προσφέρει κάτι καινούριο, θα πρέπει να ανακαλύψουν πιο ευφάνταστους τρόπους προσέλκυσης πελατών.
Και, δυστυχώς, πελάτες αυτής της στάθμης υπάρχουν και, μάλλον, είναι πολλοί. Άνθρωποι που διψούν για φρίκη, οδύνη, πόνο, δράμα, δάκρυ, κραυγές. Τάισέ τους με αυτά και θα τους έχεις ευχαριστημένους, ήρεμους, σε καταστολή.

Θα βγουν, βέβαια, στους δρόμους, ώστε να αποτελέσουν κομμάτι του έργου που εκτυλίσσεται, να εκφράσουν την οργή τους, να απαιτήσουν αλλαγές, να διεκδικήσουν... κάτι.
Αυτοί, βέβαια, δεν φταίνε για κάτι. Νερό για λειτουργιά. Φταίνε οι άλλοι και φταίνε για όλα.
Να υποθέσω ότι φταίνε "οι άλλοι" και για το βουνό από σκουπίδια που κάλυψε τον χώρο της συγκέντρωσης. Να υποθέσω ότι κάποιοι από αυτούς το ίδιο απόγευμα θα είχαν ραντεβού με τον βουλευτή της περιφέρειάς τους για "έλα μωρέ, μια εξυπηρετησούλα είναι". 

Κάποιοι από τους νέους που πήραν μέρος, γεμάτοι πάθος, θα έχουν ήδη ζητήσει ή πρόκειται να ζητήσουν από κάποιον φαρμακοποιό να τους δηλώσει θετικούς στην covid (ενώ σφύζουν από υγεία), ώστε να εξασφαλίσουν κάποιες μέρες απουσίας από το σχολείο χωρίς απουσίες. 

Και κάποιοι άλλοι στις επερχόμενες εκλογές θα ψηφίσουν με μόνο κριτήριο το ποιος θα τους τάξει τα περισσότερα επιδόματα, χρήματα, δηλαδή, που θα μπορούσαν να διατεθούν για τον εκσυγχρονισμό των υποδομών, των μεταφορών και την ασφάλεια του συνόλου.

Και εννοείται ότι οι περισσότεροι από εκείνους που πρόσφεραν αίμα με αφορμή το τραγικό συμβάν, θα το κάνουν και πάλι, όταν συμβεί κάτι άλλο εξίσου φρικιαστικό, γιατί γι αυτούς η προσφορά, η αλληλεγγύη, η συμμετοχή, οι διεκδικήσεις, συνδέονται αποκλειστικά με τη φρίκη. 

Γίνεται με διαλείμματα, όπως και οι δίαιτες, άλλωστε.

Ιστορίες Σιωπής

Ήταν η μέρα που θα αγόραζα τα "μαρτάκια" για όλους μας. Έθιμο, εδώ και χρόνια. Θα ακολουθούσαν γέλια και πειράγματα. Στα παιδιά θα μιλούσα για την ανοησία των δεισιδαιμονιών ενώ στο χέρι θα φορούσα το δικό μου "μαρτάκι".

Τα νέα με πρόλαβαν. Καμιά διάθεση για γέλια και πειράγματα. Ο θάνατος τόσων ανθρώπων ρούφηξε μεμιάς κάθε ίχνος θετικής διάθεσης.

Έφτασα στο φροντιστήριο με ένα τρομερό βάρος. Μάζεψα τις δυνάμεις μου για να βγάλω τη μέρα.

Οι αίθουσες σε τίποτε δεν θύμιζαν το κλίμα άλλων ημερών. Η σιωπή και η θλίψη είχαν καταλάβει τη θέση τους επιβάλλοντας τον πένθιμο ρυθμό. Δεν χρειάστηκε να συζητήσουμε το παραμικρό. Όλοι γνωρίζαμε τι σκέφτονταν οι άλλοι, δεν λέγαμε πολλά αλλά με τον τρόπο μας νιώθαμε ότι είμαστε μαζί.

Ολοκλήρωση του πρώτου μαθήματος. Τα παιδιά ταχτοποιούν τα πράγματά τους βουβά. Εικόνα τόσο ξένη. Μια μαθήτρια με κοιτάζει και με πόνο που έβγαινε από την ψυχή της με ρωτάει: "Κύριε, τι ήταν αυτό που έγινε;"

Ξέρω ότι δεν περιμένει απάντηση. Ξέρουμε πολύ καλά τι έγινε. Ξέρουμε, επίσης, ότι ποτέ δεν θα πάρουμε πειστικές απαντήσεις. Ξέρουμε ότι τα τεράστια "γιατί" που δημιουργήθηκαν, θα μείνουν και πάλι αναπάντητα. Ξέρουμε ότι κάτι παρόμοιο θα συμβεί και πάλι, αργά ή γρήγορα, ενάντια σε κάθε ανθρώπινη λογική.

Σιωπή και πάλι.

Η μέρα πλησιάζει στο τέλος της. Κλείνω με τμήμα της Α΄ Λυκείου. Το κλίμα παραμένει βαρύ, λες και κάθε καινούριος θάνατος που ανακοινωνόταν έπεφτε με πάταγο επάνω μας απομυζώντας κάθε ικμάδα μας.

Χωρίς να το περιμένει κανείς, μια μαθήτρια παίρνει τον λόγο. Με μάτια γεμάτα απορία μου απευθύνει μια ερώτηση που δεν την περιμένεις από ένα δεκαπεντάχρονο (η ίδια επιμένει ότι είναι δεκαεξάχρονο!). "Κύριε, πώς κάποιος που έχει χάσει το παιδί του, πριν λίγες ώρες, βρίσκει τη δύναμη να περιφέρει τον πόνο του στα κανάλια, να δίνει συνεντεύξεις και να απαντάει με ψυχραιμία στις ηλίθιες ερωτήσεις των δημοσιογράφων;"

Προσπάθησα να της εξηγήσω ότι κάθε άνθρωπος βιώνει τον πόνο του με διαφορετικό τρόπο. Κάποτε ακατανόητο για τους άλλους. Κάποιοι προτιμούν τη σιωπή και την απόσυρση, κάποιοι αντιδρούν με τρόπο διαφορετικό. Μιλήσαμε και για τους ανθρώπους που είναι κατασκεύασμα των ΜΜΕ. Σύμφωνα με αυτά (και) ο "πόνος" είναι εμπόρευμα που πρέπει να το διαλαλούμε μπροστά στις κάμερες. Η οδύνη πουλάει κι αν κάποιος θέλει να την πουλήσει, θα κερδίσει τα δέκα λεπτά δημοσιότητας που του αναλογούν. Μπορεί αυτό να τον κάνει να αισθάνεται λίγο καλύτερα, να ισοσταθμίζει το ζοφερό που συμβαίνει.

Η συζήτηση πήγε και σε πολλά άλλα. Μιλήσαμε για την κοινωνία μας. Μια κοινωνία που κατεβαίνει (πόσο άσκοπο;) στους δρόμους, μόνο όταν συμβαίνει κάτι τόσο τραγικό. Μόνο όταν τα κανάλια είναι παρόντα και οι κάμερες αποτυπώνουν την κατασκευασμένη οργή, τον δημιουργημένο πόνο. Τις υπόλοιπες μέρες αδιαφορεί για ό,τι γίνεται. Δεν κατεβαίνει στους δρόμους για να διαμαρτυρηθεί για την αναξιοκρατία που μας έφτασε σε αυτό το σημείο. Δεν την αγγίζει η οικογενειοκρατία που ζει και βασιλεύει. Μπορεί και να περιμένει ότι κάποια στιγμή θα έρθει η στιγμή και για το δικό της βόλεμα. Μια κοινωνία που περιμένει τις εκλογές χωρίς ενημέρωση, που θα ψηφίσει εκείνον που της υπόσχεται καλύτερη ζωή χωρίς κόπο. Μια κοινωνία που δίνει αίμα, μόνο όταν συμβαίνει κάτι τόσο συγκλονιστικό. Τον υπόλοιπο καιρό δεν νιώθει την ανάγκη να προσφέρει.

Στο τέλος της ημέρας ένιωθα τόσο κενός...

Πήρα τον δρόμο για την επιστροφή. Με συνόδευε η οδύνη του Philip Marlowe:

"Με παρατήρησαν να φεύγω και δεν είπαν καληνύχτα.

Ένιωθα κούφιος και αδειανός σαν τα διαστήματα ανάμεσα στα αστέρια. Όταν έφτασα σπίτι, ετοίμασα ένα δυνατό ποτό, στάθηκα δίπλα στο ανοιχτό παράθυρο του καθιστικού κι άρχισα να πίνω ενώ άκουγα την κυκλοφορία στη λεωφόρο Λόρελ Κάνιον, που προχωρούσε κατά κύματα, και κοίταζα τη λάμψη της τεράστιας, οργισμένης πόλης πέρα από τους λόφους τους οποίους διέσχιζε η λεωφόρος. Από μακριά το ουρλιαχτό της σειρήνας κάποιου περιπολικού ή πυροσβεστικού ερχόταν κι έφευγε, χωρίς ποτέ να επικρατεί απόλυτη ησυχία. Είκοσι τέσσερις ώρες το εικοσιτετράωρο κάποιος τρέχει και κάποιος άλλος προσπαθεί να τον πιάσει. Εκεί έξω, στη νύχτα των χιλίων εγκλημάτων, άνθρωποι πέθαιναν, σακατεύονταν, κόβονταν με σπασμένα γυαλιά, συνθλίβονταν σε τιμόνια αυτοκινήτων ή κάτω από βαριά λάστιχα. Άνθρωποι ξυλοφορτώνονταν, ληστεύονταν, στραγγαλίζονταν, βιάζονταν και δολοφονούνταν. Άνθρωποι πεινούσαν ή ήταν άρρωστοι, βαριεστημένοι, απελπισμένοι μέσα στη μοναξιά, τις τύψεις ή τον φόβο, θυμωμένοι, αμείλικτοι, ανήσυχοι, ταραγμένοι από λυγμούς. Μια πόλη όχι χειρότερη από άλλες, μια πόλη πλούσια, δραστήρια, γεμάτη περηφάνια, μια πόλη χαμένη, νικημένη, γεμάτη κενό.

Όλα εξαρτώνται από το σημείο που βρίσκεσαι και από τις προσωπικές σου επιτυχίες. Εγώ δεν είχα. Δεν μ’ ένοιαζε.

Τέλειωσα το ποτό και πήγα για ύπνο.".

 (Raymond Chandler, Ο μεγάλος αποχαιρετισμός, εκδόσεις Κέδρος.) 

Μεταφράζοντας... το μέλλον

Θα μπορούσε να είναι μια ακόμη διαφήμιση από τις πάρα πολλές που κατακλύζουν καθημερινά τα μέσα κοινωνικής δικτύωσής μας. Άρα, θα μπορούσε να είναι μια ακόμη αδιάφορη διαφήμιση.

Η συγκεκριμένη διέφερε. Εμφανίστηκε στην οθόνη του tablet προβάλλοντας ένα "ασύρματο ακουστικό μετάφρασης". Η τιμή του γύρω στα σαράντα ευρώ (μια σύντομη έρευνα έδειξε ότι οι τιμές παρόμοιων προϊόντων φτάνουν και τα πεντακόσια ευρώ, για ακουστικά που μεταφράζουν σαράντα γλώσσες). Η χρήση του απλή. Μετά την εγκατάσταση της απαιτούμενης εφαρμογής στο κινητό τηλέφωνο και τη σύζευξη του ακουστικού με αυτή, μπορεί να μεταφράζει, με τη βοήθεια της AI (ποιας άλλης;), τη γλώσσα του συνομιλητή στην ελληνική ή άλλη, από τις γλώσσες για τις οποίες είναι προγραμματισμένο το συγκεκριμένο γκατζετάκι.

Επανάσταση, θα πει κάποιος.

Προσωπικά με πήγε πίσω, στο... μακρινό 2006 όταν ολοκλήρωνα το πρώτο βιβλίο μου, το Εγχειρίδιο Επιβίωσης. Προμνησία ή, σε μετάφραση, deja vu. Θυμήθηκα ένα απόσπασμα-συζήτηση με τον γιο μου με αφορμή την επίσκεψή μας σε κατάστημα ηλεκτρονικών παιχνιδιών και άλλων ψηφιακών προϊόντων. 

Αντιγράφω:

"...Λίγες μέρες μετά βρεθήκαμε σε ένα κατάστημα με υπολογιστές και άλλα είδη προηγμένης τεχνολογίας. Την προσοχή μου τράβηξε ένα πρόγραμμα αυτόματης μετάφρασης. Πήρα τη συσκευασία στα χέρια μου και άρχισα να διαβάζω τις δυνατότητές του προσπαθώντας να καταλάβω με ποιον τρόπο θα μπορούσε να αξιοποιηθεί, την ίδια στιγμή που ο γιος μου περιεργαζόταν τις νέες κυκλοφορίες ηλεκτρονικών παιχνιδιών. Ο μικρός δεν άργησε να αντιληφθεί το ενδιαφέρον μου και, πλησιάζοντας, απαίτησε να μάθει τι ήταν αυτό που κρατούσα. Του εξήγησα, πιστεύοντας ότι θα με άφηνε να ικανοποιήσω την περιέργειά μου και να διαβάσω τα χαρακτηριστικά και τις απαιτήσεις του προγράμματος. Θεώρησα ότι όλα είχαν τελειώσει εκεί και φαντάστηκα ότι αυτό συνέβη γιατί ήταν, μάλλον, δύσκολο να κατανοήσει τη χρησιμότητα ενός τέτοιου εργαλείου.

Για μια ακόμη φορά, όμως, τα γεγονότα δεν άργησαν να με διαψεύσουν. Στον δρόμο για το σπίτι ο Παναγιώτης μού έδειξε ότι και πάλι ήταν… λίγο πιο μπροστά από μένα. «Δεν μου λες, μπαμπά, για ποιον λόγο χρειάζεται να μαθαίνουμε Αγγλικά και να χάνουμε τον χρόνο μας»; Τον κοίταξα γεμάτος απορία. Ο μικρός συνέχισε. «Καλά λέω. Αφού σε λίγο καιρό θα υπάρχουν και μεταφραστές ομιλίας. Θα μπορούν να μεταφράζουν ό,τι μας λένε οι ξένοι και αντίστροφα, άρα γιατί να μαθαίνουμε ξένες γλώσσες»;".

Δεν αναφέρω το περιστατικό για να δείξω ότι είναι άχρηστο, πλέον, να μαθαίνει κανείς ξένες γλώσσες. Ίσα ίσα. Παραμένω υπέρμαχος της γνώσης. Κάθε γνώσης. Και η γνώση ξένων γλωσσών είναι ιδιαίτερα σημαντική. Είναι τελείως διαφορετικό να γνωρίζουμε ξένες γλώσσες από το να διαθέτουμε αυτόματους μεταφραστές. Η γνώση μιας γλώσσας μας κάνει πιο ευφυείς, μας φέρνει σε άμεση επαφή με την κουλτούρα και τον τρόπο σκέψης άλλων λαών και βοηθάει να βιώνουμε πιο ουσιαστικά και να απολαμβάνουμε μια συζήτηση με κάποιον ξένο. 

Η αυτόματη μετάφραση, όμως, μπορεί να διευκολύνει, σε κάποιες περιπτώσεις. Σκεφτείτε έναν τουρίστα να ζητά οδηγίες από μια Ελληνίδα γιαγιά της υπαίθρου. Όσο αργά και συλλαβιστά κι αν μιλάει -στα ελληνικά εννοείται- η γιαγιά, δεν θα καταφέρει να κατατοπίσει τον έρμο. Οπότε ο αυτόματος μεταφραστής θα ήταν μια λύση. Βέβαια, θα υπήρχε πάντα η πιθανότητα, η γιαγιά να θεωρήσει τη συσκευή που μιλάει, μηχάνημα του διαβόλου και να τη διαλύσει στο πι και φι, αλλά αυτή, θέλω να πιστεύω, θα ήταν μια ακραία περίπτωση. Η οποιαδήποτε επικοινωνία μέσω διαμεσολάβησης, ανθρώπινης ή μηχανικής, μπορεί να είναι χρήσιμη αλλά, σίγουρα τυπική και, μάλλον, επιφανειακή.

Αναφέρθηκα στο περιστατικό για έναν διαφορετικό λόγο και δεν είναι άλλος από την ταχύτητα της μεταβολής. Ταχύτητα που καθιστά αναγκαία τη διαρκή και άμεση προσαρμογή στα νέα δεδομένα. Κάτι που δημιουργούσε έκπληξη το 2006, έγινε πραγματικότητα μέσα σε μια δεκαετία. Οι αποφάσεις, οι επιλογές, οι στόχοι, οι φιλοδοξίες, ο προγραμματισμός του σύγχρονου ανθρώπου εξαρτώνται, πλέον, και από τον ρυθμό των αλλαγών. 

Κάποτε, στο όχι πολύ μακρινό παρελθόν, ήταν θεμιτό να καθησυχάζουμε τον εαυτό μας, τα παιδιά μας, τους μαθητές μας, γενικά τους γύρω μας, με τη σκέψη ότι "δεν θα προλάβουμε να ζήσουμε το τάδε". Σήμερα, μια παρόμοια προσέγγιση δεν είναι απλώς άχρηστη. Είναι εξαιρετικά επικίνδυνη. Αποκοιμίζει το άτομο, επαινεί την αδράνεια και τον συντηρητισμό ενώ τα πάντα αλλάζουν, χωρίς να περιμένουν την άδεια κανενός. Χωρίς να περιμένουν κανέναν.

Γονείς και εκπαιδευτικοί βρίσκονται αντιμέτωποι με έναν νέο ρόλο, για τον οποίον δεν τους προετοίμασε κανείς. Καλούνται να βοηθήσουν τη νέα γενιά να δει ξεκάθαρα το μέλλον, να αντικρίσει, να αναλύσει, να αξιοποιήσει τα δεδομένα και κυρίως τα λιγότερο δεδομένα αλλά πιθανά. Καλούμαστε να γίνουμε οι σεναριογράφοι ενός μέλλοντος που μετατρέπεται σε παρόν με ιλιγγιώδεις ρυθμούς. 

Μάλλον, πρέπει να ξαναδώ το Star Trek. Όλο και κάποιες ιδέες θα έχει να δώσει ακόμη.

A.I.

Πραγματικά έχω εκστασιαστεί. Από τη στιγμή που τη γνώρισα, μου είναι αδύνατο να ξεκολλήσω. Είναι υπέροχη, ήρεμη, υπάκουη, φτιαγμένη για να υπηρετεί χωρίς αντιρρήσεις, γρήγορη, αποτελεσματική, εξαιρετικά παραγωγική, καλοσχεδιασμένη, είναι άσσος στις συνταγές μαγειρικής αλλά και στα κοκτέιλ, κατέχει όσα κανένας άλλος. Είναι ο "φωτεινός παντογνώστης"* της εποχής. Είναι... εκπληκτική.

Καλά καταλάβατε. Αναφέρομαι, φυσικά, στην εφαρμογή ChatGPT.

Ένα εργαλείο εκπληκτικό. Για εμάς τους αδαείς, που κινούμαστε έξω από τον χώρο της Πληροφορικής, είναι η εφαρμογή που μπορεί να μας δώσει μια ιδέα για το τι, περίπου, μας επιφυλάσσει το μέλλον. Ή, τουλάχιστον, για ένα μικρό κομμάτι του.

Στα χέρια μου έχει γίνει ένα παιχνίδι -με τη βοήθειά της, ήδη έχω γράψει ποιήματα, ευχές για τα Χριστούγεννα και το νέο έτος, με παρέα ετοιμάσαμε ερωτική εξομολόγηση για έναν γνωστό που δυσκολεύεται να προσεγγίσει την... αγαπημένη του- αλλά κι ένα εργαλείο δουλειάς -το επόμενο διαγώνισμα θα βασίζεται σε κείμενα, δοκιμιακά και λογοτεχνικό, αποκλειστικά φτιαγμένα από την εφαρμογή.

Πριν λίγες μέρες, ζήτησα από την εφαρμογή να γράψει κείμενο για τις επιπτώσεις του καταναλωτισμού -θέμα στο οποίο είχαν ήδη εξεταστεί οι μαθητές μου- και το έδωσα σε συνεργάτιδά μου να το βαθμολογήσει. Αρχικά, με ρώτησε αν το κείμενο ήταν δικό μου. Της απάντησα πως δεν ήταν. Το αξιολόγησε με 27+/30. Πολύ καλή επίδοση. Οι εργασίες τριών μόνο μαθητών είχαν πλησιάσει το ίδιο επίπεδο. Εκπληκτικό.

Η εφαρμογή προσφέρθηκε στο κοινό πρόσφατα. Έγινε ανάρπαστη. Και πιθανώς, κάποιοι συνεχίζουν να την τροφοδοτούν με δεδομένα και άρα να την εξελίσσουν. Από ειδικούς μαθαίνω ότι μπορεί να διορθώνει προγράμματα για υπολογιστές και έχω την αίσθηση ότι μπορεί να γράφει λόγους πολύ πιο ενδιαφέροντες από εκείνους που εκφωνούν πολιτικά πρόσωπα.

Θα μπορούσα να ανησυχώ για το μέλλον αλλά, μάλλον, είμαστε ακόμη μακριά από τη δημιουργία εφαρμογών που θα αντικαταστήσουν τους εκπαιδευτικούς στις αίθουσες. Γενικά, θα αργήσει να εμφανιστεί ένα τεχνολογικό επίτευγμα που θα μπορεί να προσαρμοστεί στην εξατομικευμένη μάθηση και προσέγγιση του κάθε ατόμου ως ιδιαιτερότητα. Κάθε παιδί μαθαίνει με διαφορετικό τρόπο, δέχεται ερεθίσματα από διαφορετικό περιβάλλον, επηρεάζεται από διαφορετικές προσλαμβάνουσες, βιώνει με ιδιαίτερο τρόπο καταστάσεις, η συναισθηματική κατάστασή του δεν είναι σταθερή και δεδομένη. Είναι, και θα είναι για ένα μεγάλο διάστημα, δύσκολο  μια μηχανή να αντιληφθεί, να αξιολογήσει και να αξιοποιήσει το σύνολο αυτών των παραμέτρων, οι οποίες, μάλιστα, εναλλάσσονται διαρκώς χωρίς πρόγραμμα. 

Για να συντελεστεί ένα τόσο επαναστατικό βήμα προόδου θα χρειαστούμε, σίγουρα πιο εξελιγμένους αλγορίθμους αλλά κυρίως ανθρώπους, οι οποίοι, πέρα από την εξαιρετική κατάρτισή τους σε θέματα τεχνολογίας, θα πρέπει να διαθέτουν και ουσιαστική ανθρωπιστική παιδεία. Δύσκολος συνδυασμός, αν λάβουμε υπόψη την κατάσταση και τον προσανατολισμό της εκπαίδευσης σε παγκόσμια κλίμακα. Πολύ πιο ρεαλιστικό θεωρώ το σενάριο της συνεργασίας εξαιρετικών μηχανικών ή προγραμματιστών με ειδικούς των ανθρωπιστικών κλάδων, πράγμα που ήδη συμβαίνει στα εργαστήρια αρκετών ερευνητικών κέντρων. Ίσως η εκδίκηση των Ανθρωπιστικών κλάδων δεν είναι μακριά.

Το πρόβλημα, όπως συμβαίνει με κάθε μεγάλη αλλαγή, το έχουν και πολύ περισσότερο θα το έχουν μελλοντικά άνθρωποι χωρίς ουσιαστική παιδεία, οι οποίοι αδυνατούν και, συχνά, αρνούνται να δουν εκείνο που έρχεται. Άνθρωποι που δεν αξιοποιούν και δεν διαχειρίζονται την τεχνολογία αλλά υποδουλώνονται σε αυτήν. Σκεφτείτε πόσοι άνθρωποι είναι εθισμένοι στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, πόσες ώρες χάνονται στο YouTube, το Instagram και το Tik Tok, πόσοι έφηβοι έχουν εγκλωβιστεί στα ψηφιακά παιχνίδια, πόσοι παρασύρονται καθημερινά από τις εξατομικευμένες διαφημίσεις που δέχονται...

Το μέλλον και η ταχύτητα εξέλιξης της τεχνολογίας είναι δεδομένα και δύσκολα θα ανατραπούν. Οπότε δεδομένος θα έπρεπε να θεωρείται και ο τρόπος προετοιμασίας της νέας γενιάς γι αυτό. Μια γενιά που δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως εγκυκλοπαίδεια γνώσης, αφού η γνώση είναι ήδη καταγεγραμμένη σε ψηφιακές εφαρμογές και ανανεώνεται με ρυθμούς καταιγιστικούς. Εκείνο που πρέπει να μάθουμε στα σημερινά παιδιά, όσο κλισέ κι αν φαίνεται, είναι το πώς να αναζητούν, να επεξεργάζονται, να κατανοούν και να αξιοποιούν την πληροφορία κι αυτό δεν μπορεί να το πετύχει ο εκπαιδευτικός που μένει προσκολλημένος σε στερεότυπα. Χρειαζόμαστε εκπαιδευτικούς που θα ανοίγουν το μυαλό των παιδιών, θα τροφοδοτούν τη σκέψη τους, θα δίνουν κίνητρα για αμφισβήτηση και εξέλιξη και δεν νομίζω ότι κάνουμε κάτι γι αυτό.

*Ο «φωτεινός παντογνώστης» είναι ένα παιχνίδι ερωτήσεων - απαντήσεων, το οποίο έπαιζαν τα παιδιά όταν δεν υπήρχαν ακόμη ηλεκτρονικοί υπολογιστές. Όταν αντιστοιχούσες τη σωστή απάντηση στην ερώτηση, άναβε ένα λαμπάκι.