Κι όμως, υπάρχει αποτυχία

"Παίρνεις προαγωγή κάθε χρόνο στη δουλειά σου; Οπότε, κάθε χρονιά σου είναι αποτυχημένη; Κάθε χρόνο δουλεύεις προς έναν στόχο. Να πάρεις προαγωγή, να φροντίσεις την οικογένειά σου, να φροντίσεις το σπίτι σου. Δεν είναι αποτυχία, αλλά ένα βήμα προς την επιτυχία. Πάντα υπάρχουν βήματα. Ο Μάικλ Τζόρνταν έπαιξε 15 χρόνια και κατέκτησε 6 πρωταθλήματα. Τα άλλα 9 χρόνια απέτυχε; Αυτό μου λέτε; Γιατί με ρωτάτε κάτι τέτοιο; Είναι λάθος ερώτηση. Δεν υπάρχει αποτυχία στον αθλητισμό. Υπάρχουν καλές και κακές μέρες. Κάποιες φορές είσαι πετυχημένος, κάποιες όχι. Κάποιες φορές είναι η σειρά σου και κάποιες όχι. Αυτό είναι ο αθλητισμός. Δεν νικάς πάντα. Φέτος θα νικήσει κάποιος άλλος. Θέλουμε να επιστρέψουμε την επόμενη χρονιά και να κατακτήσουμε το πρωτάθλημα".

Ήταν η απάντηση του Γιάννη Αντετοκούμπο στην ερώτηση: "Θεωρείτε τη σεζόν αποτυχημένη;". Η ερώτηση διατυπώθηκε από δημοσιογράφο, λίγο μετά τον αποκλεισμό της ομάδας του από την κούρσα του NBA.

Με εκατό, περίπου, λέξεις ο σπουδαίος αθλητής και άνθρωπος έδωσε δείγματα της εξαιρετικής ποιότητας και ωριμότητάς του. Έδωσε αφορμή για συζητήσεις και άντληση σημαντικών διδαγμάτων. Αλλά δεν έχω σκοπό να μείνω σε αυτά. Ήδη έχουν αναλυθεί. Αξίζει τον κόπο να αναλυθούν περαιτέρω. Και είμαι βέβαιος ότι στις μελλοντικές βιογραφίες του η συγκεκριμένη απάντηση θα έχει περίοπτη θέση.

Θα μείνω, όμως, σε μια φράση του που αποτέλεσε αφορμή για συζήτηση με κάποιους μαθητές μου, στους οποίους ήδη είχα στείλει το απόσπασμα της συνέντευξης. Σε κάποιο σημείο ο Αντετοκούμπο αναφέρει ότι "Δεν υπάρχει αποτυχία στον αθλητισμό". Οι μαθητές μου έμειναν σε αυτό και με ρώτησαν αν συμφωνώ με τη συγκεκριμένη άποψη.

Δήλωσα ξεκάθαρα ότι διαφωνώ. Πιστεύω ότι στον αθλητισμό, όπως και στη ζωή, τις σχέσεις, την εργασία, τις εξετάσεις -αυτό κυρίως ενδιέφερε τους μαθητές μου- υπάρχει η αποτυχία τόσο καθαρά και έντονα όσο και η επιτυχία. Από τη στιγμή που αναγνωρίζουμε ότι κάποιος ή κάποιοι πέτυχαν σε κάτι, είμαστε υποχρεωμένοι να δεχτούμε και ότι κάποιος ή κάποιοι άλλοι απέτυχαν. Όσο δεχόμαστε την επιτυχία ως όρο, κατάσταση, πραγματικότητα, άλλο τόσο πρέπει να δεχόμαστε και την αποτυχία.

Το πρόβλημα είναι ότι ενώ χρησιμοποιούμε άνετα, με υπερηφάνεια και χαρά την έννοια "επιτυχία", δείχνουμε φόβο απέναντι στην έννοια "αποτυχία". Τη θεωρούμε κατάρα. Δεν μας έμαθαν να την αποδεχόμαστε και κυρίως να τη διαχειριζόμαστε. Και από εκεί, τη διαπαιδαγώγηση δηλαδή, ξεκινάει η δυσκολία.

Κι ενώ η αποτυχία, κάθε αποτυχία, θα μπορούσε να αξιοποιηθεί και να μας διδάξει, οι περισσότεροι την προσπερνάμε αδιάφοροι, τρομαγμένοι. Χάνουμε, έτσι, την ευκαιρία να αντιληφθούμε τα λάθη μας, να εντοπίσουμε τα προβλήματα οργάνωσης, να συνειδητοποιήσουμε την έλλειψη πειθαρχίας, να αναλύσουμε τις κακές επιλογές μας, να αποδεχτούμε τις παραλείψεις μας και να επαναπροσδιορίσουμε τον τρόπο δράσης μας στο πλαίσιο ενός στόχου.

Οδηγούμαστε, εξαιτίας της στάσης μας, σε επαναλαμβανόμενες ήττες-αποτυχίες χωρίς πιθανότητες βελτίωσης και εξασφάλισης καλύτερων επιδόσεων-αποτελεσμάτων σε μελλοντικές προσπάθειες.

Αν η ομάδα του Αντετοκούμπο ξεκίνησε τη χρονιά με στόχο την κατάκτηση του πρωταθλήματος, τότε ο αποκλεισμός της είναι αποτυχία. Ξεκάθαρα. Αν, όμως, ο σχεδιασμός στόχευε στη συμμετοχή στους αγώνες play off και ό,τι καλύτερο από εκεί και έπειτα, τότε η χρονιά πρέπει να χαρακτηριστεί ως επιτυχημένη.

Το ίδιο συμβαίνει παντού. Ο μαθητής που δηλώνει και διατείνεται ότι στόχος του είναι η είσοδός του στην Ιατρική, τη Νομική ή κάποια άλλη "περιζήτητη" σχολή και δικαιωθεί από τις επιδόσεις του στις πανελλαδικές, θα έχει πετύχει. Άρα η εισαγωγή του σε μια σχολή κατώτερη των προσδοκιών του και μακριά από τον αρχικό στόχο του πρέπει να αντιμετωπιστεί ως αποτυχία, όσο κι αν αυτή η προσέγγιση πληγώνει.

Όπου, λοιπόν, αναγνωρίζουμε ότι υπάρχει επιτυχία, λογικά, έχουμε αποδεχτεί ότι υπάρχει και η αποτυχία. Αν ζητηθεί από τους υποψηφίους στις πανελλαδικές να δώσουν το αντώνυμο της λέξης "επιτυχία", είναι βέβαιο ότι θα αναφερθούν στην "αποτυχία" και θα εξασφαλίσουν καλό βαθμό. Αν αρχίσουν τις φιλοσοφίες του στιλ "δεν υπάρχει αντώνυμο της επιτυχίας, όλες οι προσπάθειες, επιτυχημένες ή μη, είναι βήματα προς ένα επιθυμητό αποτέλεσμα, άρα την επιτυχία", ο βαθμός που θα πάρουν θα τους εξασφαλίσει μια ξεγυρισμένη... αποτυχία.

Μένει να αναθεωρήσουμε, ως κοινωνία και ως φορείς διαπαιδαγώγησης και προετοιμασίας της νέας γενιάς, τη θέση μας απέναντι στην αποτυχία. Να την απενοχοποιήσουμε, να μάθουμε να την αξιοποιήσουμε ουσιαστικά, να την απαλλάξουμε από το στίγμα και τις τραγικότητες που τη συνοδεύουν και με τις οποίες την έχουμε περιβάλει. Είναι φυσικό η αποτυχία να γεννά στενοχώρια, θυμό, οργή. Εξίσου φυσικό και αναγκαίο είναι να μάθουμε να αντλούμε εμπειρίες από αυτή χρήσιμες για τα επόμενα βήματά μας. Αν συμβεί αυτό, θα γλυτώσουμε κάποια δράματα και θα έχουμε προσφέρει σημαντική βοήθεια στη νέα γενιά, η οποία με πίστη, ωριμότητα και πείσμα θα δηλώνει: "Θέλουμε να επιστρέψουμε και να κατακτήσουμε το πρωτάθλημα".

 

Ιστορίες καθυστερημένων

Τρία απανωτά διαγωνίσματα. Σάββατο, 16:00. Κυριακή, 10:30. Δευτέρα, 10:00. Τρεις διαφορετικές μέρες. Τρεις διαφορετικές ώρες. Ένα κοινό στοιχείο. Οι καθυστερημένοι.

Η ανακοίνωση σαφέστατη: Πέντε, δέκα λεπτά νωρίτερα να είστε στις αίθουσες, ώστε να αρχίσουμε κανονικά. Και, επειδή είμαστε βετεράνοι και τα έχουμε δει όλα και μάλιστα επανειλημμένως, στείλαμε και μια έξτρα ανακοίνωση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης -τα οποία φημολογείται ότι οι έφηβοι χειρίζονται με άνεση- με την οποία υπενθυμίζαμε τις ώρες προσέλευσης και έναρξης.

Τι τα θες; Το αποτέλεσμα αναμενόμενο. Η πλειονότητα των μαθητών στην ώρα της. Μια φρικαλέα μειονότητα, όμως, όχι. Και η έκπληξη δεν βρίσκεται σε αυτό. Άρα η έκπληξη βρίσκεται αλλού και δεν χρειάζεται να αναζητήσετε πού. Αν κάνετε λίγη υπομονή, θα σας το πω εγώ.

Η έκπληξη βρίσκεται στην αντίδραση των καθυστερημένων. Στην παρατήρηση ότι είναι... καθυστερημένοι όλοι αντέδρασαν (δεν είναι η πρώτη φορά) με τον ίδιο ανόητο, βλακώδη, χαζό τρόπο: "Ε κύριεεε, πώς κάνετε έτσι, πέντε λεπτά άργησααα". 

Στην παρατήρηση ότι το ζήτημα δεν είναι το ένα, τα δύο, τα τρία..., λεπτά της καθυστέρησης αλλά αυτή καθαυτή η αργοπορία, ο/η/το καθυστερημένος/η/ο κοίταζε σαν χάνος. Αδυνατούσαν να αντιληφθούν ότι η αδικαιολόγητη αργοπορία -ανεξάρτητα από τη χρονική διάρκειά της- είναι... αργοπορία, καθυστέρηση, άφιξη μετά τον καθορισμένο χρόνο και δείγμα ανωριμότητας, αδυναμίας προγραμματισμού, έλλειψης σεβασμού σε εκείνους που ήταν στην ώρα τους, έλλειψης κοινωνικότητας, αγένειας. Με απλά λόγια, είναι απόδειξη μη συγκροτημένης προσωπικότητας.

Και πώς να εξηγήσεις στους καθυστερημένους ότι η οποιαδήποτε καθυστέρηση, μικρή ή μεγάλη, δεν είναι κάτι χαριτωμένο, δεν είναι κάτι αποδεκτό; Αντίθετα, είναι κάτι βδελυρό και τρισάθλιο και, όταν γίνεται κατ΄ επανάληψη, είναι λόγος απόρριψης, υποτίμησης, έλλειψης εμπιστοσύνης και, στη μελλοντική ζωή τους, απόλυσης.

Ό,τι και να τους πεις, βέβαια, οι καθυστερημένοι θα συνεχίσουν να αργοπορούν και, όταν η αργοπορία τους επιφέρει κυρώσεις, θα εξανίστανται και θα θεωρούν ότι αδικούνται, ότι το σύστημα τα έχει βάλει μαζί τους, ότι ο εργοδότης είναι σατράπης, ότι ο περίγυρος τους φθονεί και τους περιθωριοποιεί αδικαιολόγητα. Θα διεκδικούν το δικαίωμά τους να αργοπορούν θεωρώντας ότι όλος ο κόσμος περιστρέφεται γύρω τους και ότι οι υπόλοιποι θα πρέπει να ανέχονται τη συμπεριφορά τους.

Αλλά δεν είναι έτσι. Γιατί, καλοί μου καθυστερημένοι, ο κόσμος λειτουργεί και χωρίς εσάς και μάλιστα λειτουργεί πολύ καλύτερα. Δεν έχει ανάγκη από αξιολύπητους καθυστερημένους. Ανάγκη από λαγούς έχει.

Ιστορίες Ωριμότητας

Καλό Πάσχα!

Μεγαλώνοντας μαθαίνει κανείς. Διδάσκεται από προηγούμενες εμπειρίες, αντλεί ωριμότητα από ατυχείς αλλά και σωστές επιλογές. Παράλληλα, χορταίνει. Οπότε σκέφτεται πιο ήρεμα, γίνεται πιο χαλαρός, προγραμματίζει πιο άνετα, επιλέγει ό,τι πράγματι τον ευχαριστεί και -κυρίως αυτό- κινείται ανεξάρτητα, χωρίς να δίνει ιδιαίτερη σημασία στους άλλους.

Μετά από ένα, σχετικά, απάνθρωπο τριήμερο διαγωνισμάτων, έφτασε η ποθητή στιγμή. Πρώτη μέρα διακοπών σήμερα και η αίσθηση της γαλήνης ήδη με έχει κατακλύσει. Δεν έχει συμβεί ξανά. Συνήθως, χρειαζόμουν αρκετές μέρες για να συνειδητοποιήσω και να αποφασίσω ότι δεν είναι ανάγκη να τρέξω για κάτι, να ανησυχήσω για κάτι άλλο, να προετοιμαστώ για κάτι άλλο... άλλο.

Αυτή τη φορά είχα προετοιμαστεί. Αρκετές από τις υποχρεώσεις, τις οποίες άλλοτε φόρτωνα στον χρόνο των διακοπών (ή στον κόκορα), έχουν ήδη καλυφθεί. Χωρίς άγχος και με αργούς ρυθμούς έκανα πολλά. Ήταν από τις λίγες φορές που κατάφερα να συγκεντρωθώ την ώρα των διαγωνισμάτων και να διορθώσω αρκετά γραπτά, να προετοιμάσω όσα πρέπει να γίνουν μετά τις διακοπές και μέχρι τις πανελλαδικές. Και τώρα έχουν μείνει ελάχιστα. Τόσο ελάχιστα, ώστε να αισθάνομαι ότι ο χρόνος μού ανήκει και μπορώ να τον κάνω ό,τι θέλω. 

Είναι μαγική αίσθηση. Δεν με νοιάζει αν θα βρέχει. Δεν με ενδιαφέρει αν θα έχει καλό καιρό. Θα βρεθώ με την οικογένειά μου. Θα δω φίλους. Θα διαβάσω. Θα πάω στο χωριό, αν έχω τη διάθεση. Θα βγω, αν πράγματι νιώσω την ανάγκη. Θα κοιμηθώ, γιατί το έχω ανάγκη. Θα τεμπελιάσω, γιατί κι αυτό το έχω ανάγκη. Θα αφήσω τον εαυτό μου να με καθοδηγήσει σε επιλογές. Θα αποφύγω ό,τι με πιέζει και το αντιμετωπίζω ως υποχρέωση. Θα απομακρυνθώ από την καθημερινότητά μου.

Είναι η ωριμότητα. Δεν μπορώ να το εξηγήσω διαφορετικά. Όσο κι αν ορισμένοι πιστεύουν ότι δεν πρόκειται να μου συμβεί ποτέ, προσωπικά αισθάνομαι πιο ώριμος από ποτέ. Και το δείχνω με πράξεις, δηλαδή, έμπρακτα.

Το καταλάβαινα εδώ και λίγο καιρό ότι συμβαίνει. Ένιωθα να αλλάζει το DNA μου και το RNA μου και ό,τι άλλο, τέλος πάντων, είναι η σύνθεσή μου. Να φανταστείτε ότι ακόμη και γονείς "ό,τι νάναι" τους αντιμετωπίζω, πλέον, στωικά. Δεν έχουν τη δυνατότητα να μου χαλάσουν τη διάθεση, όσο κι αν το παλέψουν. Ακόμη και τη μάνα, που ισχυρίζεται ότι το μάθημά μου (η Έκθεση) είναι το μόνο που "αγχώνει" το παιδί της, την αντιμετωπίζω με καρτερικότητα που θα ζήλευε και η βαλσαμωμένη χελώνα μου. Πλέον, γνωρίζω. Η κόρη της θα πάει στις πανελλαδικές, θα πατώσει στα υπόλοιπα μαθήματα και στη Γλώσσα θα έχει τον καλύτερο βαθμό. Όχι τέλειο (ποτέ δεν ξέρεις, βέβαια) αλλά, σε σύγκριση με τους υπόλοιπους, αξιοπρεπή. Και η μάνα θα με λατρεύει σαν θεό.

Είναι γεγονός. Νιώθω την ωριμότητα να κυλάει στις φλέβες μου. Να γίνεται συστατικό του γενετικού κώδικά μου. Και μου αρέσει. Τι λέω; Το λατρεύω. 

Και, βέβαια, λατρεύω το ότι ο καλός φροντιστηριακός σχεδιασμός μας -για μια ακόμη χρονιά- επιτρέπει στους μαθητές μας να ξεκουραστούν, να χαλαρώσουν, να διασκεδάσουν, να κάνουν τις επαναλήψεις τους, να προετοιμαστούν για τις εξετάσεις τους. Και επιτρέπει και σε εμάς να ξεφύγουμε, να ανανεωθούμε, να σκεφτούμε, να επιστρέψουμε ακμαίοι για τις τελευταίες εβδομάδες δουλειάς. 

Καλό Πάσχα σε όλους. Με υγεία και... ωριμότητα!

Διεκδικήσεις με... διαλείμματα

"Τέμπη: Νέο βίντεο-σοκ αμέσως μετά τη σύγκρουση των τρένων. Σκηνές χάους και ουρλιαχτά"

Κι όμως, δεν πρόκειται για διαφήμιση ταινίας φρίκης. Και δεν πρόκειται για τρέιλερ με τους πρωταγωνιστές, πανικόβλητους, να προσπαθούν να ξεφύγουν από κάποιον "Μανικό δολοφόνο με το πριόνι".

Πρόκειται για τίτλο σε "ειδησεογραφική" ιστοσελίδα. Όσο το ενδιαφέρον για το τραγικό δυστύχημα εξανεμίζεται, τόσο οι "δημοσιογράφοι" θα προσπαθούν να κρατήσουν αμείωτη την προσοχή του κοινού τους πουλώντας τους πόνο.
Κι αφού το γεγονός ως γεγονός δεν έχει να προσφέρει κάτι καινούριο, θα πρέπει να ανακαλύψουν πιο ευφάνταστους τρόπους προσέλκυσης πελατών.
Και, δυστυχώς, πελάτες αυτής της στάθμης υπάρχουν και, μάλλον, είναι πολλοί. Άνθρωποι που διψούν για φρίκη, οδύνη, πόνο, δράμα, δάκρυ, κραυγές. Τάισέ τους με αυτά και θα τους έχεις ευχαριστημένους, ήρεμους, σε καταστολή.

Θα βγουν, βέβαια, στους δρόμους, ώστε να αποτελέσουν κομμάτι του έργου που εκτυλίσσεται, να εκφράσουν την οργή τους, να απαιτήσουν αλλαγές, να διεκδικήσουν... κάτι.
Αυτοί, βέβαια, δεν φταίνε για κάτι. Νερό για λειτουργιά. Φταίνε οι άλλοι και φταίνε για όλα.
Να υποθέσω ότι φταίνε "οι άλλοι" και για το βουνό από σκουπίδια που κάλυψε τον χώρο της συγκέντρωσης. Να υποθέσω ότι κάποιοι από αυτούς το ίδιο απόγευμα θα είχαν ραντεβού με τον βουλευτή της περιφέρειάς τους για "έλα μωρέ, μια εξυπηρετησούλα είναι". 

Κάποιοι από τους νέους που πήραν μέρος, γεμάτοι πάθος, θα έχουν ήδη ζητήσει ή πρόκειται να ζητήσουν από κάποιον φαρμακοποιό να τους δηλώσει θετικούς στην covid (ενώ σφύζουν από υγεία), ώστε να εξασφαλίσουν κάποιες μέρες απουσίας από το σχολείο χωρίς απουσίες. 

Και κάποιοι άλλοι στις επερχόμενες εκλογές θα ψηφίσουν με μόνο κριτήριο το ποιος θα τους τάξει τα περισσότερα επιδόματα, χρήματα, δηλαδή, που θα μπορούσαν να διατεθούν για τον εκσυγχρονισμό των υποδομών, των μεταφορών και την ασφάλεια του συνόλου.

Και εννοείται ότι οι περισσότεροι από εκείνους που πρόσφεραν αίμα με αφορμή το τραγικό συμβάν, θα το κάνουν και πάλι, όταν συμβεί κάτι άλλο εξίσου φρικιαστικό, γιατί γι αυτούς η προσφορά, η αλληλεγγύη, η συμμετοχή, οι διεκδικήσεις, συνδέονται αποκλειστικά με τη φρίκη. 

Γίνεται με διαλείμματα, όπως και οι δίαιτες, άλλωστε.

Ιστορίες Σιωπής

Ήταν η μέρα που θα αγόραζα τα "μαρτάκια" για όλους μας. Έθιμο, εδώ και χρόνια. Θα ακολουθούσαν γέλια και πειράγματα. Στα παιδιά θα μιλούσα για την ανοησία των δεισιδαιμονιών ενώ στο χέρι θα φορούσα το δικό μου "μαρτάκι".

Τα νέα με πρόλαβαν. Καμιά διάθεση για γέλια και πειράγματα. Ο θάνατος τόσων ανθρώπων ρούφηξε μεμιάς κάθε ίχνος θετικής διάθεσης.

Έφτασα στο φροντιστήριο με ένα τρομερό βάρος. Μάζεψα τις δυνάμεις μου για να βγάλω τη μέρα.

Οι αίθουσες σε τίποτε δεν θύμιζαν το κλίμα άλλων ημερών. Η σιωπή και η θλίψη είχαν καταλάβει τη θέση τους επιβάλλοντας τον πένθιμο ρυθμό. Δεν χρειάστηκε να συζητήσουμε το παραμικρό. Όλοι γνωρίζαμε τι σκέφτονταν οι άλλοι, δεν λέγαμε πολλά αλλά με τον τρόπο μας νιώθαμε ότι είμαστε μαζί.

Ολοκλήρωση του πρώτου μαθήματος. Τα παιδιά ταχτοποιούν τα πράγματά τους βουβά. Εικόνα τόσο ξένη. Μια μαθήτρια με κοιτάζει και με πόνο που έβγαινε από την ψυχή της με ρωτάει: "Κύριε, τι ήταν αυτό που έγινε;"

Ξέρω ότι δεν περιμένει απάντηση. Ξέρουμε πολύ καλά τι έγινε. Ξέρουμε, επίσης, ότι ποτέ δεν θα πάρουμε πειστικές απαντήσεις. Ξέρουμε ότι τα τεράστια "γιατί" που δημιουργήθηκαν, θα μείνουν και πάλι αναπάντητα. Ξέρουμε ότι κάτι παρόμοιο θα συμβεί και πάλι, αργά ή γρήγορα, ενάντια σε κάθε ανθρώπινη λογική.

Σιωπή και πάλι.

Η μέρα πλησιάζει στο τέλος της. Κλείνω με τμήμα της Α΄ Λυκείου. Το κλίμα παραμένει βαρύ, λες και κάθε καινούριος θάνατος που ανακοινωνόταν έπεφτε με πάταγο επάνω μας απομυζώντας κάθε ικμάδα μας.

Χωρίς να το περιμένει κανείς, μια μαθήτρια παίρνει τον λόγο. Με μάτια γεμάτα απορία μου απευθύνει μια ερώτηση που δεν την περιμένεις από ένα δεκαπεντάχρονο (η ίδια επιμένει ότι είναι δεκαεξάχρονο!). "Κύριε, πώς κάποιος που έχει χάσει το παιδί του, πριν λίγες ώρες, βρίσκει τη δύναμη να περιφέρει τον πόνο του στα κανάλια, να δίνει συνεντεύξεις και να απαντάει με ψυχραιμία στις ηλίθιες ερωτήσεις των δημοσιογράφων;"

Προσπάθησα να της εξηγήσω ότι κάθε άνθρωπος βιώνει τον πόνο του με διαφορετικό τρόπο. Κάποτε ακατανόητο για τους άλλους. Κάποιοι προτιμούν τη σιωπή και την απόσυρση, κάποιοι αντιδρούν με τρόπο διαφορετικό. Μιλήσαμε και για τους ανθρώπους που είναι κατασκεύασμα των ΜΜΕ. Σύμφωνα με αυτά (και) ο "πόνος" είναι εμπόρευμα που πρέπει να το διαλαλούμε μπροστά στις κάμερες. Η οδύνη πουλάει κι αν κάποιος θέλει να την πουλήσει, θα κερδίσει τα δέκα λεπτά δημοσιότητας που του αναλογούν. Μπορεί αυτό να τον κάνει να αισθάνεται λίγο καλύτερα, να ισοσταθμίζει το ζοφερό που συμβαίνει.

Η συζήτηση πήγε και σε πολλά άλλα. Μιλήσαμε για την κοινωνία μας. Μια κοινωνία που κατεβαίνει (πόσο άσκοπο;) στους δρόμους, μόνο όταν συμβαίνει κάτι τόσο τραγικό. Μόνο όταν τα κανάλια είναι παρόντα και οι κάμερες αποτυπώνουν την κατασκευασμένη οργή, τον δημιουργημένο πόνο. Τις υπόλοιπες μέρες αδιαφορεί για ό,τι γίνεται. Δεν κατεβαίνει στους δρόμους για να διαμαρτυρηθεί για την αναξιοκρατία που μας έφτασε σε αυτό το σημείο. Δεν την αγγίζει η οικογενειοκρατία που ζει και βασιλεύει. Μπορεί και να περιμένει ότι κάποια στιγμή θα έρθει η στιγμή και για το δικό της βόλεμα. Μια κοινωνία που περιμένει τις εκλογές χωρίς ενημέρωση, που θα ψηφίσει εκείνον που της υπόσχεται καλύτερη ζωή χωρίς κόπο. Μια κοινωνία που δίνει αίμα, μόνο όταν συμβαίνει κάτι τόσο συγκλονιστικό. Τον υπόλοιπο καιρό δεν νιώθει την ανάγκη να προσφέρει.

Στο τέλος της ημέρας ένιωθα τόσο κενός...

Πήρα τον δρόμο για την επιστροφή. Με συνόδευε η οδύνη του Philip Marlowe:

"Με παρατήρησαν να φεύγω και δεν είπαν καληνύχτα.

Ένιωθα κούφιος και αδειανός σαν τα διαστήματα ανάμεσα στα αστέρια. Όταν έφτασα σπίτι, ετοίμασα ένα δυνατό ποτό, στάθηκα δίπλα στο ανοιχτό παράθυρο του καθιστικού κι άρχισα να πίνω ενώ άκουγα την κυκλοφορία στη λεωφόρο Λόρελ Κάνιον, που προχωρούσε κατά κύματα, και κοίταζα τη λάμψη της τεράστιας, οργισμένης πόλης πέρα από τους λόφους τους οποίους διέσχιζε η λεωφόρος. Από μακριά το ουρλιαχτό της σειρήνας κάποιου περιπολικού ή πυροσβεστικού ερχόταν κι έφευγε, χωρίς ποτέ να επικρατεί απόλυτη ησυχία. Είκοσι τέσσερις ώρες το εικοσιτετράωρο κάποιος τρέχει και κάποιος άλλος προσπαθεί να τον πιάσει. Εκεί έξω, στη νύχτα των χιλίων εγκλημάτων, άνθρωποι πέθαιναν, σακατεύονταν, κόβονταν με σπασμένα γυαλιά, συνθλίβονταν σε τιμόνια αυτοκινήτων ή κάτω από βαριά λάστιχα. Άνθρωποι ξυλοφορτώνονταν, ληστεύονταν, στραγγαλίζονταν, βιάζονταν και δολοφονούνταν. Άνθρωποι πεινούσαν ή ήταν άρρωστοι, βαριεστημένοι, απελπισμένοι μέσα στη μοναξιά, τις τύψεις ή τον φόβο, θυμωμένοι, αμείλικτοι, ανήσυχοι, ταραγμένοι από λυγμούς. Μια πόλη όχι χειρότερη από άλλες, μια πόλη πλούσια, δραστήρια, γεμάτη περηφάνια, μια πόλη χαμένη, νικημένη, γεμάτη κενό.

Όλα εξαρτώνται από το σημείο που βρίσκεσαι και από τις προσωπικές σου επιτυχίες. Εγώ δεν είχα. Δεν μ’ ένοιαζε.

Τέλειωσα το ποτό και πήγα για ύπνο.".

 (Raymond Chandler, Ο μεγάλος αποχαιρετισμός, εκδόσεις Κέδρος.)