Η απάντηση χωράει σε ένα χαρτί γραμμένο με μολύβι

Στη Γαλλία ξεσηκωμός, στην Αλβανία πανικός, στην Ιταλία χαμός. Και πάλι η κατάσταση μας έπιασε εξαπίνης. Δεν το περιμέναμε. Μάλλον επειδή κοιμόμαστε τον ύπνο του δικαίου. Τα κέντρα λήψης αποφάσεων δηλώνουν έκπληκτα και τώρα αναζητούν τις αιτίες.

Πολύ αργά. Για μια ακόμη φορά.

Λένε ότι φταίει η ακρίβεια, η υποχρηματοδότηση της εκπαίδευσης, το στεγαστικό, το μεταναστευτικό και πολλά ακόμη. Ο καθένας εντοπίζει την ευθύνη σε ό,τι τον συμφέρει και, κυρίως, σε ό,τι μπορεί να αντιληφθεί. Κι όσο αναλωνόμαστε στην αναζήτηση των αιτιών, τόσο καθυστερούμε να βρούμε και να εφαρμόσουμε μέτρα ικανά να εκτονώσουν την κατάσταση.

Τα συμπτώματα και η ρίζα τους

Όλα αυτά είναι πραγματικά προβλήματα. Είναι, όμως, συμπτώματα. Κι ενώ το θέμα είναι παγκόσμιο, εμείς εξακολουθούμε να το αναλύουμε με εθνικά κριτήρια. Εκεί βρίσκεται το λάθος. Πίσω από τον αναβρασμό, ο οποίος μάλιστα δεν έχει ακόμη εκδηλωθεί πλήρως, βρίσκεται μια βαθύτερη αιτία, που διαφαινόταν εδώ και δεκαετίες: η παγκοσμιοποίηση και οι ρυθμοί με τους οποίους αλλάζει τον κόσμο.

Στην αρχή, η παγκοσμιοποίηση κινούνταν με σχετικά αργούς ρυθμούς και αντιμετωπιζόταν κυρίως ως ιδεολογικό, θεωρητικό σχήμα. Οι αλλαγές δεν ήταν ορατές ή, τουλάχιστον, δεν επηρέαζαν άμεσα την καθημερινότητα του απλού πολίτη. Κυοφορούνταν στους κόλπους μεγάλων επιχειρήσεων και ερευνητικών κέντρων και ελέγχονταν από αυτά.

Κάποια στιγμή, οι ρυθμοί εντάθηκαν. Ψηφιακές πλατφόρμες, αυτοματοποίηση, τεχνητή νοημοσύνη: μέσα σε λίγα χρόνια άλλαξαν τον τρόπο που εργαζόμαστε, επικοινωνούμε, ενημερωνόμαστε και συναλλασσόμαστε. Κυβερνήσεις, διεθνείς οργανισμοί, πολίτες και μικρές επιχειρήσεις βρέθηκαν μπροστά σε έναν καταιγισμό αλλαγών, τον οποίο η πλειονότητα δεν μπορούσε ούτε να παρακολουθήσει ούτε να κατανοήσει. Πολιτική, οικονομία, εκπαίδευση, ενημέρωση, σχέσεις, έχασαν εκείνο που μέχρι τότε θεωρούσαμε σταθερότητα.

Το αποτέλεσμα ήταν η αδυναμία προσαρμογής και, μαζί της, η περιθωριοποίηση. Εκεί βρίσκεται η απαρχή όσων ζούμε σήμερα και όσων πρόκειται να ακολουθήσουν. Την εξέλιξη την καθορίζει πλέον μια μικρή ελίτ, με έναν κυρίαρχο στόχο: το κέρδος. Οι πολλοί βρέθηκαν έξω από το παιχνίδι. Κάποιοι προσπάθησαν και προσπαθούν να μπουν· ελάχιστοι τα καταφέρνουν. Συχνά, ό,τι απειλεί την κυριαρχία της ελίτ (ιδέες, εφευρέσεις, πλατφόρμες…) εξαγοράζεται και προσαρμόζεται στους δικούς της στόχους. Ο ανταγωνισμός εξαφανίζεται πριν καν εκδηλωθεί.

Μια γενιά αθωράκιστη

Απέναντι σε όλα αυτά, οι κοινωνίες επέδειξαν αδιαφορία. Αντί να προετοιμάσουμε ανθρώπους ικανούς να επεξεργάζονται, να κατανοούν και να αξιοποιούν τα νέα δεδομένα, επιμείναμε στο ίδιο παλιό σχήμα της αποστήθισης. Η οικογένεια και η εκπαίδευση έχουν μερίδιο στην αποτυχία, αλλά η ευθύνη είναι συλλογική.

Ρίξτε μια ματιά γύρω σας: παιδιά εθισμένα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, που δυσκολεύονται να συγκεντρωθούν έστω και για λίγα λεπτά, να αποκωδικοποιήσουν μια οδηγία, να κατανοήσουν ένα κείμενο, να ολοκληρώσουν μια εργασία. Δεν φταίνε εκείνα. Τα αφήσαμε αθωράκιστα. Και θα τους δώσουμε, μάλλον θα τους αγοράσουμε, πτυχία και μεταπτυχιακά, συχνά από ιδρύματα αμφιβόλου ποιότητας, χωρίς να τα έχουμε καταστήσει ικανά να ενταχθούν σε μια πραγματικότητα που αλλάζει με εκρηκτικούς ρυθμούς.

Συνεχίζουμε να δημιουργούμε χελώνες σε μια εποχή που χρειάζεται λαγούς. Συνεχίζουμε να δημιουργούμε ανθρώπους καταδικασμένους στο περιθώριο, που νιώθουν αδικημένοι από το σύστημα, αδυνατούν να ζήσουν με αξιοπρέπεια και, κάποια στιγμή, αισθάνονται την ανάγκη να εξεγερθούν, να βάλουν μερικές φωτιές, να καταστρέψουν, πριν επιστρέψουν στη μιζέρια τους, βλέποντας ότι το σύστημα δεν αλλάζει.

Ένα χαρτί και ένα μολύβι

Υπάρχει διέξοδος. Ήδη χώρες, οι οποίες επένδυσαν στις νέες τεχνολογίες, τις εγκαταλείπουν και επιστρέφουν σε πιο παραδοσιακά σχήματα. Η εκπαίδευση δεν χρειάζεται πια να φορτώνει τον μαθητή με γνώσεις που καλείται να αποστηθίσει. Η γνώση βρίσκεται αποθηκευμένη στα καλούδια που μας έχει προσφέρει η τεχνολογία και είναι εύκολα προσβάσιμη σε όλους. Αυτό που λείπει είναι η ικανότητα να τη χρησιμοποιούμε: να την αναζητάμε, να την επεξεργαζόμαστε, να την ελέγχουμε, να την αξιοποιούμε. Αυτό πρέπει να μάθουμε στα παιδιά. Είναι ο μόνος τρόπος να αντιλαμβάνονται οι νέες γενιές τις αλλαγές και να μπουν στο παιχνίδι με αξιώσεις και όχι ως απλοί παρατηρητές.

Χρειάζεται απλώς ένα χαρτί και ένα μολύβι. Όχι επειδή η τεχνολογία είναι εχθρός, αλλά επειδή η σκέψη χρειάζεται χρόνο, προσοχή και προσπάθεια, πράγματα που οι οθόνες δεν μας προσφέρουν εύκολα. Το χαρτί και το μολύβι μας αναγκάζουν να σταθούμε, να διατυπώσουμε, να οργανώσουμε και να διορθώσουμε τη σκέψη μας. Είναι η πιο απλή άσκηση συγκέντρωσης και κριτικής ικανότητας που διαθέτουμε.

Αυτά είναι τα όπλα μας, και δεν κοστίζουν σχεδόν τίποτα. Το ερώτημα είναι αν θα τα πιάσουμε, πριν να είναι και πάλι, πολύ αργά.

Συνταγή επιτυχίας

Βιώνω την πιο απάνθρωπη φάση. Κάθε χρονιά το παθαίνω. Νιώθω δυστυχισμένος και αξιολύπητος. Η αντίστροφη μέτρηση έχει αρχίσει. Οι μέρες των διακοπών μειώνονται με απειλητικούς ρυθμούς και η στιγμή της επιστροφής στην καθημερινότητα πλησιάζει με δραματικά επικίνδυνο τρόπο. Κάθε χρόνο τα ίδια. Κι ενώ η επανάληψη φημολογείται ότι διεκδικεί τη μητρότητα της μαθήσεως, προσωπικά, δεν αισθάνομαι να έχω διδαχτεί το παραμικρό ως προς την αντιμετώπιση αυτής της τρισκατάρατης στιγμής.

Νιώθω ανήμπορος να αντιδράσω, με ίχνη λογικής, απέναντι στην πραγματικότητα. Απλώς, βρίσκομαι σε αναμονή. Το μόνο που αρχίζω να συνειδητοποιώ  -μετά από τριάντα έξι επαναλήψεις- είναι ότι το δράμα που ζω συνδέεται με όσα -μάλλον, με όσους- πρόκειται να αντιμετωπίσω.

Από τη μια, γονείς που διακατέχονται από μεγάλη ιδέα για τις ικανότητες των βλασταριών τους, με στόχο -στην πραγματικότητα- να ενισχύσουν τη δική τους καταρρακωμένη αυτοϊδέα. Και πόσο ευφυές είναι το παλικάρι ή η… παλικάρα τους και πόσες δυνατότητες έχει (συνήθως, αθέατες ακόμη και με μικροσκόπιο τελευταίας τεχνολογίας) αλλά… . Αλλά δεν έχει στρωθεί ακόμη, δεν το έχει πάρει απόφαση, γιατί, αν το πάρει απόφασηηη… . Ας μη συνεχίσω για το τι πρόκειται να συμβεί, αν ληφθεί η καταραμένη η απόφαση.

Από τη δυο, παιδιά που θέλουν. Θέλουν Ιατρική, θέλουν Νομική, θέλουν, θέλουν, θέλουν… . Με απλά λόγια, θέλουν να περάσουν σε μια σχολή της οποίας οι βάσεις κινούνται κοντά στον Θεό (ο οποίος κινείται σε δυσθεώρητα υψηλά… ύψη) αλλά χωρίς την παραμικρή διάθεση και, συχνά, δυνατότητα να προσπαθήσουν, έστω στο ελάχιστο.

Να, αυτά δεν μπορώ. Γιατί τι να πω και τι να εξηγήσω, σε τέτοιες περιπτώσεις, ο δύσμοιρος; Μωρέ, σκέφτομαι κάποιες φορές, καλά κάνουν όσοι υπόσχονται σε τέτοιους ανθρώπους λαγούς με πετραχήλια και όταν φτάνει η στιγμή της παταγώδους αποτυχίας των βλασταριών, τα ρίχνουν στους άσχετους βαθμολογητές και στο άγχος του κανακάρη ή της κανακάρας.

Ήταν λίγο πριν να κλείσουμε για τις διακοπές (πόσο μακρινή φαντάζει εκείνη η υπερπαντέλεια στιγμή) όταν δέχτηκα την επίσκεψη οικογένειας παιδιού που ετοιμάζεται για τη Β΄ Λυκείου. Ο στόχος του στα όρια του μεταφυσικού. Επιστημονική φαντασία, την οποία θα ζήλευε και ο Ιούλιος Βερν που ήταν μανούλα σε αυτά. Εντάξει, καλό είναι να υπάρχουν τέτοιοι στόχοι. Προσφέρουν κίνητρο για προσπάθεια και τονώνουν τη διάθεση απέναντι σε μια διαδικασία βαρετή και τρισάθλια. Ναι, αλλά το παιδί δήλωνε με απόλυτη ειλικρίνεια ότι του είναι αδύνατον να περιορίσει τις (ατελείωτες) ώρες σπατάλης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αντικαθιστώντας τες με ώρες προσπάθειας. Το αθεόφοβο, μάλιστα, είχε και επιχείρημα (αναγκαία δεξιότητα για το μάθημα της Έκθεσης). «Δηλαδή, και να μη μαθαίνω τι κάνουν οι influencers;»!!! Άντε, τώρα να το πάρω στα σοβαρά το συγκεκριμένο ζωντόβολο και τους ζωντοβολογονείς του. Τι να πω και τι να ομολογήσω ο δόλιος; Τέλος πάντων, συγκρατήθηκα και δεν πρότεινα ούτε να τη στείλουν σε σχολή που προετοιμάζει μελλοντικούς inflouencers (ναι, υπάρχει τέτοια) ούτε καν συζήτησα την προοπτική σελίδας στο Only Fans… . Ας κάνουν ό,τι τους φωτίσει.

Τα πράγματα, όμως, είναι πολύ απλά. Η συνταγή της επιτυχίας, όταν μιλάμε για επιτυχία υψηλών στόχων, βασίζεται στο τρίπτυχο (έργο με τρία μέρη): Ειλικρίνεια, Πρόγραμμα, Υπομονή. Αν υπάρχουν αυτά, αν το παιδί ή οποιοσδήποτε υιοθετήσει μια τέτοια στάση, τότε η επιτυχία θα… επιτευχθεί, αργά ή γρήγορα. Ειλικρίνεια, ώστε να αναγνωρίζω τις πραγματικές δυνατότητες του εαυτού μου, χωρίς διάθεση παράβλεψης των κενών και των ορίων μου ή χωρίς διάθεση υποτίμησής τους. Πρόγραμμα, ώστε η προσπάθεια να είναι συνεχής, οργανωμένη, χωρίς εκπτώσεις, μακρόσυρτα διαλείμματα και δικαιολογίες. Υπομονή, ώστε να ξεπερνιούνται αποτυχίες και δυσκολίες, οι οποίες είναι πολύ πιθανό να εμφανιστούν στη διάρκεια της πορείας.

Μπορώ να το εκφράσω και με πιο απλό τρόπο, για εκείνους που αδυνατούν να συγκεντρωθούν για ικανό διάστημα. Σε αυτή την περίπτωση, το τρίπτυχο μπορεί να μετατραπεί σε… μονόπτυχο (έργο με ένα μέρος) και να βρει έκφραση σε μια και μόνη λέξη-στάση: Δέσμευση!

Τόσο απλά. Τα υπόλοιπα είναι χάσιμο χρόνου και, μάλλον, θα χάσω αρκετό.

Μια ακόμη μέρα στη δουλειά;

Η πόρτα άνοιξε για πρώτη φορά λίγο μετά τις 11. Το πρώτο μεγάλο χαμόγελο φώτισε τον χώρο. Το σκηνικό επαναλήφθηκε πολλές φορές. Το φροντιστήριο σήμερα ακτινοβολούσε. Οι επιτυχίες στη Νομική, την Ψυχολογία, την Ιατρική, τα Πολυτεχνεία, τις Οικονομικές σχολές και τις σχολές Πληροφορικής, Παιδαγωγικών, Στρατιωτικές… δεν άφηναν περιθώρια για οτιδήποτε άλλο.

Μέρα ανακοίνωσης των βάσεων. Η μέρα που πρόσωπα γνώριμα καταφθάνουν στην «άποψη» για να ξανασυστηθούν. Αυτή τη φορά χωρίς άγχος, χωρίς ανασφάλειες και, κυρίως, χωρίς… μαύρους κύκλους. Πόσο τους πάει!!! Πρόσωπα χαρούμενα, όμορφα, γεμάτα αυτοπεποίθηση, αισιοδοξία και την προσμονή μιας νέας ζωής που τους ανοίγεται διάπλατα.

Αυτή τη μέρα το φροντιστήριο μετατρέπεται σε χώρο γιορτής, πανηγυριού (σίγουρα όχι σαν εκείνα τα λαϊκά, τα οποία απεχθάνομαι όπως ο Ακατονόμαστος το λιβάνι), συνάντησης συνεργατών, φίλων αγαπημένων.

H πόρτα ανοιγοκλείνει ασταμάτητα. Οι χώροι γεμίζουν. Τα χαμόγελα, οι φωνές χαράς πολλαπλασιάζονται. Κάποιοι φέρνουν γλυκά, κάποιοι φέρνουν φίλους τους να μας γνωρίσουν, να γνωρίσουν τον χώρο στον οποίο βίωσαν την ενηλικίωση, την πορεία προς την επιτυχία.

Και αγκαλιές. Οι πιο όμορφες αγκαλιές. Το περίεργο είναι ότι, μετά από τόσα χρόνια, δεν θυμόμαστε ποτέ πόσα μόρια «έπιασε» κάποιος (έστω κι αν κάποιοι επιμένουν να τα σημειώνουν), ξεχνάμε σε ποια πόλη ή σε ποια σχολή πέρασε ο καθένας. Θυμόμαστε άλλα. Τον μαθητή ή τη μαθήτρια που δάκρυζε, εξαιτίας μιας αποτυχίας σε ένα διαγώνισμα. Εκείνους που υπόσχονταν ότι από Δευτέρα θα ξεκινούσαν σοβαρή προσπάθεια ώσπου κάποια Δευτέρα, πράγματι, το έκαναν.

Αυτούς συναντήσαμε σήμερα.

Όχι τους βαθμούς τους. Όχι τις σχολές στις οποίες πέτυχαν. Συναντήσαμε παιδιά που μιλούν πιο δυνατά, γελούν πιο… πραγματικά, κοιτάζουν πιο μακριά, γιατί, πλέον, δεν τα απασχολεί το επόμενο διαγώνισμα, η ύλη στην οποία πρέπει να προετοιμαστούν, οι προθεσμίες.

Και μέσα στο κλίμα αυτό έρχεται η απρόσμενη εξομολόγηση. Δεν θυμάμαι ποιος το είπε πρώτος. Δεν έχει και σημασία.

«Αν κάτι θα μου λείψει από τη μαθητική ζωή είναι αυτό το φροντιστήριο»!

Η μεγαλύτερη ανταμοιβή για όλους μας. Το γεγονός ότι άτομα, που δεν μας έχουν πια ανάγκη, δηλώνουν ότι ο χώρος μας υπήρξε το καταφύγιό τους στις δύσκολες στιγμές, χώρος έκφρασης, ηρεμίας, κοινωνικότητας, ψυχοθεραπείας!!!

Ως καθηγητές μπορεί να διαθέτουμε απαντήσεις για πολλές μαθητικές απορίες, έχουμε τη δυνατότητα να δημιουργούμε πρωτότυπα θέματα, να συμβουλεύουμε και να καθοδηγούμε με σχετική άνεση, να μετατρέπουμε δύσκολες στιγμές σε ευχάριστες και διασκεδαστικές εμπειρίες. Απέναντι, όμως, σε αυτή την εξομολόγηση δεν έχουμε να πούμε τίποτε. Δεν έχουμε τη δυνατότητα να τη διαχειριστούμε.

Σε τέτοιες στιγμές συνειδητοποιείς ότι δεν υπήρξες απλώς δάσκαλος που προετοίμαζε μαθητές για τις εξετάσεις τους. Συνειδητοποιείς ότι, χωρίς να το έχεις καταλάβει, δίδασκες στους μαθητές και κάτι άλλο. Πώς να αντέχουν. Πώς να γελούν με τον εαυτό τους. Πώς να μη φοβούνται ένα λάθος. Πώς να συνεχίζουν, όταν όλα δείχνουν περίπλοκα.

Δεν υπάρχει βιβλίο για όλα αυτά. Ούτε ύλη. Όσοι -μέσα από γραφεία, μακριά από αίθουσες- προσπαθούν να οργανώσουν τα νέα εκπαιδευτικά προγράμματα, την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών, τα νέα βιβλία,… δεν έχουν καταφέρει να δημιουργήσουν ένα εγχειρίδιο για το πώς καταφέρνεις να κερδίσεις την εμπιστοσύνη, την εκτίμηση, τον σεβασμό του μαθητή. Ένα εγχειρίδιο για τα πιο χρήσιμα μαθήματα που καλούμαστε να προσφέρουμε στα παιδιά.

Κάποια στιγμή τα παιδιά άρχισαν να αποχωρούν και, σταδιακά, το φροντιστήριο γέμισε… ησυχία. Η ησυχία που ακολουθεί μια όμορφη γιορτή. Σε λίγες εβδομάδες θα αρχίσει ο σχεδιασμός για τη νέα χρονιά, για τα τμήματα, την κατανομή των ωρών. Άλλωστε, αυτό μας είπαν -έστω κι αν δεν το γνωρίζουν- τα παιδιά που μόλις έφυγαν: Συνεχίστε!

Κι εμείς αυτό θα κάνουμε. Ένας καινούργιος κύκλος θα ξεκινήσει. Ανάμεσα στα καινούργια πρόσωπα, θα υπάρξουν πάλι παιδιά που θα φοβούνται, θα αμφιβάλλουν, θα νιώθουν άγχος. Όπως ακριβώς εκείνα που σήμερα έφυγαν χαμογελώντας. Μια ακόμη δύσκολη χρονιά, μέχρι να ανοίξει ξανά η πόρτα, να μπει μέσα ένα παιδί, να χαμογελάσει, να πει δύο λέξεις: «Τα κατάφερα!».

Σήμερα δεν υπολογίσαμε μόρια. Μετρήσαμε χαμόγελα και γίναμε μάρτυρες της καινούριας ζωής που ανοίγεται στα παιδιά με τα οποία συνυπήρξαμε σε μια κρίσιμη φάση και ηλικία.

«Μια ακόμη μέρα στη δουλειά»; Θα μπορούσες να το πεις κι έτσι.

Οι αίθουσες άδειασαν, σβήσαμε τα φώτα. Σε λίγες εβδομάδες κάποιοι άλλοι θα κάθονται στα θρανία, θα νιώθουν άγχος, θα αμφιβάλλουν, θα ονειρεύονται. Κι εμείς θα είμαστε εκεί για να προετοιμάσουμε, να στηρίξουμε, περιμένοντας την επόμενη τέτοια μέρα στη δουλειά. Την καλύτερη μέρα.

Καλή τύχη παιδιά! Να αξιοποιήσετε ευκαιρίες, να προσέχετε και να μην ξεχνάτε ποτέ μα ποτέ: Να παίρνετε μαζί σας ζακετάκι!

Οι δεξιότητες του «αύριο» δεν διδάσκονται στις αίθουσες

Έχω την αίσθηση ότι η χώρα μας αντιμετωπίζει -ανάμεσα σε πλήθος άλλων- σοβαρό πρόβλημα με την ξεκούραση των παιδιών. Η θερινή ραστώνη, η απομάκρυνση από φυλλάδια, διαγωνίσματα, ασκήσεις, αποστήθιση θεωρίας, το δημιουργικό διάλειμμα, το οποίο δικαιούται ο μαθητής, από τον όγκο των απαιτήσεων, αντιμετωπίζονται ως αμαρτία, τεμπελιά και ταυτίζονται με την αποτυχία. Και, κάπως έτσι, επιμένει στα θερινά μαθήματα. Πριν καλά καλά ολοκληρωθεί ο μαραθώνιος της προηγούμενης χρονιάς, οι μαθητές οδηγούνται στην αφετηρία του επόμενου, με στόχο την εισαγωγή σε μια… «καλή» σχολή.

Μπορεί στο παρελθόν κάτι να πρόσφερε όλη αυτή η εμμονική αγωνία. Όταν το πτυχίο αποτελούσε βασική προϋπόθεση επαγγελματικής επιτυχίας. Όταν ελάχιστοι είχαν τη δυνατότητα, την ικανότητα και τη διάθεση να αγωνιστούν για μια πανεπιστημιακή θέση. Σήμερα, τα πράγματα έχουν ριζικά ανατραπεί. Ο καθένας (πραγματικά ο καθένας) μπορεί με ευκολία να αποκτήσει ένα πτυχίο, μεταπτυχιακό ή διδακτορικό, καταβάλλοντας το ανάλογο αντίτιμο. Η αγορά απαιτεί, πλέον, τελείως διαφορετικές δεξιότητες από τα άτομα στα οποία θα ανοίξει τον δρόμο προς την επιτυχία.

Ελάχιστοι μπορούν να αμφισβητήσουν (αν το κάνουν, δηλώνουν την πλήρη άγνοιά τους) ότι η σύγχρονη αγορά αναζητά (και δεν βρίσκει) ανθρώπους ευφυείς, δημιουργικούς, καινοτόμους, κοινωνικούς, ψυχικά ανθεκτικούς, ικανούς να προσαρμόζονται, να αναλαμβάνουν ευθύνες, έτοιμους να δοκιμάσουν το καινούριο. Αυτές οι δεξιότητες είναι η μόνη ασφάλεια των σημερινών παιδιών απέναντι στις συνθήκες που διαμορφώνονται. Παρά τη δεδομένη πραγματικότητα, ολόκληρο το σύστημα στερεί από τους νέους τον μοναδικό χρόνο μέσα στον οποίο θα μπορούσαν να αποκτήσουν τις συγκεκριμένες δεξιότητες. Το καλοκαίρι.

Είναι παράδοξο και παράλογο μαζί. Γονείς, εκπαιδευτικοί, παραεκπαιδευτικοί, συμφωνούν (αν δεν  ζουν στον Μεσαίωνα) ότι τα παιδιά χρειάζονται νέα  εφόδια για τον κόσμο του μέλλοντος, αποδέχονται ότι αυτός ο κόσμος μεταβάλλεται ραγδαία, ότι η επέλαση της Τεχνητής Νοημοσύνης και η εδραίωση της παγκοσμιοποίησης μεταμορφώνουν ολοκληρωτικά και ακατάπαυστα την αγορά εργασίας και ότι οι αυριανές(;) επαγγελματικές θέσεις θα απαιτούν -ήδη συμβαίνει- τελείως διαφορετική προσέγγιση της γνώσης και πρωτόγνωρες δεξιότητες. Ναι, αλλά όταν φτάνει το καλοκαίρι, ένα… ανόητο έθιμο τους στρέφει σε ξεπερασμένες, καταδικασμένες σε αποτυχία, «επενδύσεις». Προτείνουν και προτιμούν τα… θερινά μαθήματα, με στόχο, μάλλον, την πρόωρη και πλήρη εξάντληση των μαθητών!

Οι εργοδότες, όμως, δεν ενδιαφέρονται πια για τον όγκο των ασκήσεων που έλυσε τα καλοκαίρια του ο υποψήφιος για τη δουλειά, δεν νοιάζονται για το πλήθος των σελίδων που έχει αποστηθίσει ως μαθητής. Εξετάζουν αν μπορεί να επικοινωνεί, να συνεργάζεται, να αξιοποιεί τις σύγχρονες τεχνολογίες, να λύνει προβλήματα, να μαθαίνει διαρκώς, να δείχνει ενσυναίσθηση.

Οπότε..., η επαφή με τη Λογοτεχνία, στη διάρκεια του καλοκαιριού, δεν είναι, απλώς, μια επιλογή για «να περνά η ώρα». Είναι μια δημιουργική ευκαιρία για καλλιέργεια της σκέψης και ενίσχυση του κώδικα επικοινωνίας μας, της Γλώσσας. Η ενασχόληση με τον προγραμματισμό δεν είναι απλώς, μια μέθοδος εκμάθησης κώδικα. Είναι το κλειδί της πρακτικής σκέψης και της κοινής γλώσσας των επαγγελμάτων του μέλλοντος. Η βελτίωση των ξένων γλωσσών δεν αποτελεί, απλώς, αποστήθιση λέξεων. Είναι παράθυρο επικοινωνίας με άλλες κουλτούρες και διαφορετικούς ανθρώπους. Η συμμετοχή σε εθελοντικές ή αθλητικές δράσεις είναι εμπειρίες που διδάσκουν τη συνεργασία, την υπευθυνότητα, την κοινωνικότητα. Και όλα αυτά δύσκολα διδάσκονται μέσα σε μια σχολική ή φροντιστηριακή αίθουσα.

Κάποτε, ο καλύτερος τρόπος για να προχωρήσει κανείς μπροστά, είναι να σταματήσει να τρέχει με ασθματικούς ρυθμούς. Λέγεται (και ισχύει) ότι με παλιά υλικά δεν χτίζονται καινούρια σπίτια. Το ίδιο ισχύει και για τους ανθρώπους της 4^ης Βιομηχανικής Επανάστασης, γιατί με παλιά μυαλά δεν δημιουργείς σύγχρονες προσωπικότητες.

Εμείς οι Συντηρητικοί και η Eurovision...

Εννοείται ότι είναι το θέμα των ημερών. «Διαγωνισμός τραγουδιού Eurovision» λέει ο τίτλος του αλλά...

Αλήθεια τώρα; Υπάρχει σοβαρός άνθρωπος που ασχολείται με τον «θεσμό», βρίσκοντας απόλαυση στα τραγούδια με τα οποία εκπροσωπούνται οι διάφορες χώρες;

Θα μου πείτε ότι σίγουρα υπάρχει άνθρωπος και, μάλιστα, όχι ένας αλλά πολλοί. Ναι, αλλά εγώ αναρωτήθηκα αν υπάρχει «σοβαρός άνθρωπος», οπότε ξανασκεφτείτε την απάντηση. Και επειδή αδυνατώ να την περιμένω (την απάντησή σας), διατυπώνω την άποψή μου και, με βεβαιότητα, ισχυρίζομαι ότι αυτός ο άνθρωπος, μπορεί να είναι «άνθρωπος» αλλά δύσκολα είναι και σοβαρός.

Σύμφωνα με τις πηγές μου (πολλές επαφές με εφήβους) και τα ελάχιστα ακούσματα μου, ο διαγωνισμός έχει -εδώ και πάρα πολλά χρόνια- μετατραπεί σε κάτι τελείως διαφορετικό από αυτό που προσπαθεί να δηλώσει ο τίτλος του. Και σε αυτό το… διαφορετικό το τραγούδι δεν βρίσκεται στο επίκεντρο.

Άλλα είναι αυτά που έχουν καταλάβει κεντρική θέση στη σκηνή του και είναι πολλά.

Κυρίως, όμως, είναι η πρόκληση. Μια πρόκληση χωρίς όρια.

Η ενδυμασία, το μακιγιάζ των διαγωνιζόμενων, η ευκαιρία σε ομάδες συνανθρώπων μας -οι οποίες στην καθημερινότητά τους βιώνουν έντονο ρατσισμό και περιθωριοποίηση- να δείξουν ότι υπάρχουν, ότι έχουν φωνή και δικαιώματα. Αυτά είναι τα στοιχεία που κυριαρχούν και, προσωπικά, δεν έχω το παραμικρό πρόβλημα με αυτό. Διατηρώ και αξιοποιώ στο έπακρο το δικαίωμα να μην παρακολουθώ αυτό το... «πράγμα». Μπορεί να χάνω αλλά δεν το διακινδυνεύω.

Η ένστασή μου έχει να κάνει, απλώς, με τον χαρακτηρισμό του διαγωνισμού ως «διαγωνισμού τραγουδιού». Το βρίσκω ύπουλο και παραπλανητικό. Εξαιρετικά παραπλανητικό. Χωρίς να έχω τη φοβερή εμπειρία, θα τολμήσω να ισχυριστώ ότι η ποιότητα της μουσικής που παρουσιάζεται στη Eurovision δεν έχει την παραμικρή σχέση με την Τέχνη. Μπορεί να έχει σχέση με τα πανηγύρια, από τα οποία οι απαιτήσεις του κοινού δεν είναι ιδιαίτερα υψηλές. Χωρίς να είμαι βέβαιος, έχω την εντύπωση ότι κανένα από τα διακριθέντα και μη κομμάτια που παρουσιάστηκαν, τα τελευταία χρόνια, στον διαγωνισμό, δεν κατάφερε να μπει στις  λίστες των μεγάλων επιτυχιών.

Πρόκειται, λοιπόν, για θέαμα που μπορεί να βρίσκει απήχηση σε παιδάκια του Δημοτικού και του Γυμνασίου, τα οποία ονειρεύονται ότι και τα ίδια, κάποια στιγμή, θα καταφέρουν να προσελκύσουν τα φώτα της δημοσιότητας, ως νέοι Ακύλες, με προκλητικές εμφανίσεις και τραγούδια, τα οποία δίνουν την αίσθηση ότι είναι γραμμένα από κάποιο εργαλείο ΑΙ και, μάλιστα, εργαλείο στη δωρεάν έκδοσή του. Το γεγονός ότι ανάμεσά τους υπάρχουν και μαθητές Λυκείου, το βρίσκω ιδιαίτερα ανησυχητικό.

Μπορεί να βρίσκει, επίσης, απήχηση σε άτομα που ανήκουν σε underground ομάδες, οι οποίες εντοπίζουν στην αγκαλιά της Eurovision έναν χώρο έκφρασης, που δεν τους προσφέρεται από τα μαζικά μέσα της κυρίαρχης κουλτούρας και οι οποίες, όμως, προσδοκούν την ενσωμάτωσή τους σε αυτή. Πρόκειται για τη δική τους επανάσταση κάτι σαν τα «φεστιβάλ υπερηφάνειας».

Τώρα, το γεγονός ότι παρακολουθούν τον διαγωνισμό και ενήλικες (σίγουρα πολλοί), το βρίσκω εξαιρετικά ταπεινωτικό, αποκαρδιωτικό. Βέβαια, το συγκεκριμένο κοινό, συνήθως, ισχυρίζεται ότι παρακολουθεί το πανηγύρι, απλώς, για να γελάσει. Όμως, η παρακολούθηση του διαγωνισμού και η άντληση γέλιου από αυτόν σημαίνει ότι το νοητικό επίπεδο αυτών των ανθρώπων ανέχεται και αντέχει τέτοιας ποιότητας θεάματα.

Δεν είμαι εναντίον του θεσμού ούτε υπέρ της κατάργησής του. Απλώς, θα έβρισκα λογική και αναγκαία μια μικρήηη αλλαγή του τίτλου του. Ίσως κάτι σε: «Ευρωπαϊκός διαγωνισμός της απόλυτης και χωρίς όρια πρόκλησης». Αν μη τι άλλο, κάτι τέτοιο θα έδειχνε σεβασμό προς την Τέχνη της μουσικής.