Άνθρωποι & Αριθμοί

Λοιπόν, οι αριθμοί δεν είναι σαν τους ανθρώπους! Βέβαια, ορισμένοι άνθρωποι, μου … φέρνουν σε αριθμούς. Για παράδειγμα, μερικοί ψηλοί και λεπτοί μου μοιάζουν με ένα (1) ενώ άλλοι, κοντοί και στρουμπουλοί, μου θυμίζουν το μηδέν (0) και κάποιους, χαριτωμένους και ζουμπουρλούδικους, τους βλέπω σαν οχτώ (8). Αυτά όμως είναι εξαιρέσεις και, στην προσπάθεια να περιγράψω κάποιον, ποτέ δε θα έλεγα: «Να ένα 8 ή 1 ή 0». Όχι όχι, οι αριθμοί δεν είναι σαν τους ανθρώπους!
Όλα αυτά σκεφτόμουν από τη στιγμή που τα exit polls των πρόσφατων ευρωεκλογών γνώριζαν μια από τις πιο οδυνηρές διαψεύσεις στην ιστορία της στατιστικής. Οι αριθμοί δεν είχαν πει την αλήθεια προκαλώντας ανακούφιση σε κάποιους και κατήφεια σε άλλους! Κι αυτή δεν ήταν η μόνη ήττα των αριθμών, οι οποίοι τον τελευταίο καιρό έχουν διαψευστεί επανειλημμένα. Το ίδιο χάλια και χειρότερα τα πήγαν οι αριθμοί που, καταγράφοντας τους ρυθμούς ανάπτυξης των τελευταίων χρόνων, δεν άφηναν καν υπόνοιες για τη σοβούσα οικονομική κρίση, η οποία τελικά εμφανίστηκε μπροστά μας σαν φάντης μπαστούνι.
Τέτοια περιστατικά οδήγησαν ορισμένους στο ακραίο συμπέρασμα ότι οι αριθμοί δε λένε πάντα την αλήθεια. Αν συνέβαινε κάτι τέτοιο, θα ήταν μεγάλο κακό! Εγώ θεωρώ τέτοιου είδους γενικεύσεις μια βλακεία και μισή. Εδώ θα ήταν καλύτερο να γράψω εξαρχής ότι τέτοιου είδους γενικεύσεις είναι μιάμιση βλακεία αλλά δεν ξέρω γιατί δεν το έκανα. Σκέφτεστε ξαφνικά να μην ίσχυε -αναφέρομαι ξεκάθαρα στο δεκαδικό σύστημα- το 2+2=4; Θα ήταν καταστροφικό και θα επικρατούσε μεγάλη ασυνεννοησία. Ο καθένας θα μπορούσε τότε να αμφισβητήσει το λογαριασμό στο super market και θα πλήρωνε όσα ήθελε (μάλλον θα ήθελε λίγα) για ένα σκασμό πράγματα που θα αγόραζε. Ένα super market με τέτοιους πελάτες θα έκλεινε και τότε οι τέτοιοι πελάτες θα έπρεπε να ψάξουν για άλλο super market, το οποίο επίσης θα οδηγούσαν σε φούντο με τη συμπεριφορά τους και τότε θα έπρεπε να ψάξουν για άλλο και … Τέλος πάντων και για να μην τα πολυλογώ, σταδιακά θα έκλειναν όλα τα super markets και τότε να έβλεπα από πού θα αγοράζαμε αγκινάρες, οδοντόκρεμες, εντομοαπωθητικά, μουστάρδα ή άλλα εξαιρετικής χρησιμότητας πράγματα.
Οι αριθμοί λένε και θα λένε πάντα την αλήθεια, αρκεί να ασχολούνται μόνο με τη δουλειά τους. Και δουλειά των αριθμών δεν είναι η πρόβλεψη ανθρώπινων συμπεριφορών. Όσο, λοιπόν, οι αριθμοί μας βοηθούν να εξηγήσουμε φυσικά φαινόμενα ή να κάνουμε απλές ή και πιο σύνθετες πράξεις που διευκολύνουν τις συναλλαγές στην καθημερινή ζωή μας, τότε δεν υπάρχει πρόβλημα. Όταν, όμως, οι αριθμοί ανακατεύονται σε κοινωνικά φαινόμενα προσπαθώντας να τα προβλέψουν (όχι να τα εξηγήσουν κατόπιν εορτής), τότε θα οδηγούνται σε λάθη και θα λένε ψέματα και άρα θα είναι ψεματούρηδες!
Κάποια στιγμή οι επιστήμονες πίστεψαν ότι η μελέτη ανθρώπινων εκδηλώσεων θα οδηγούσε στην πρόβλεψη των μελλούμενων. Αν κάποια στιγμή συνέβαινε κάτι τέτοιο, θα είχαμε φτάσει στο τέλος της ιδιαιτερότητας και της ελευθερίας. Όλοι οι άνθρωποι θα ήταν ίδιοι θυμίζοντας μηχανές ενώ το απρόβλεπτο, που κάνει τη ζωή μας λιγότερο ανιαρή, θα ήταν πιο σπάνιο κι από μποστάνι στο Β. Πόλο. Κάτι τέτοιο θα εξυπηρετούσε απλώς την προσπάθεια εκμετάλλευσης και χειραγώγησης των ανθρώπων από εταιρείες και πολιτικούς. Τίποτε άλλο!
Οι αριθμοί ίσως μπορούν να προβλέψουν συμπεριφορές μέτριων ανθρώπων που κινούνται με βάση στερεότυπα που έχουν τις ρίζες τους στην εποχή της Παλαιάς Διαθήκης. Αδυνατούν να προβλέψουν τις συμπεριφορές των λογικών (που είναι λίγοι) αλλά και των ηλιθίων (που είναι αμέτρητοι). Οι συμπεριφορές αυτών των κατηγοριών είναι απρόβλεπτες. Οι μεν πρώτοι -οι λογικοί- εξετάζουν και επηρεάζονται από τις εκάστοτε συνθήκες, τις ανάγκες και σε κάποιο βαθμό από τα συναισθήματά τους. Τρελός συνδυασμός για να είναι προβλέψιμος. Οι δε δεύτεροι -οι ηλίθιοι- είναι εξ ορισμού απρόβλεπτοι, επειδή λειτουργούν με ένα και μοναδικό κριτήριο. Την ηλιθιότητά τους. Οι συμπεριφορές λογικών και ηλιθίων θα μπορούσαν να βρουν εξήγηση μόνο με βάση τη θεωρία του χάους, η οποία όμως ασπάζεται την τυχαιότητα σε μεγάλο βαθμό!
Έτσι, κι ενώ έχουμε κατανοήσει ότι η ιστορία επαναλαμβάνεται, αδυνατούμε να την προβλέψουμε και να την καθορίσουμε. Οι αριθμοί είναι ικανοί να καταγράφουν και να εξηγούν αλλά όχι να προβλέπουν ανθρώπινες συμπεριφορές. Και μάλλον ποτέ δε θα υπάρξει ένα μαθηματικό μοντέλο που θα καταφέρει κάτι τέτοιο. Και δε θα το καταφέρει γιατί οι άνθρωποι και άρα οι επιλογές, οι αντιδράσεις και οι συμπεριφορές τους εξελίσσονται. Οι άνθρωποι αλλάζουν. Επηρεάζονται από διαφορετικές συνθήκες, αντιλήψεις, «πιστεύω» αλλά και γνώσεις. Το μοντέλο που εξήγησε (όχι πρόβλεψε) τις ανθρώπινες συμπεριφορές στη δεκαετία του ’80 δε θα μπορούσε να προβλέψει τις κινήσεις του ανθρώπου σήμερα. Τα πάντα εξελίσσονται ραγδαία. Το ίδιο και ο άνθρωπος.

Η δυνατότητα πρόβλεψης του ανθρώπινου μέλλοντος θα παραμείνει δουλειά των ατόμων με κληρονομικό χάρισμα ενόρασης. Δε θα γίνει ποτέ δουλειά των επιστημόνων. Ευτυχώς! Οι αριθμοί θα συνεχίσουν να λένε την αλήθεια, όσο ασχολούνται με τη δουλειά τους αλλά και να διαψεύδονται, όταν προσπαθούν να προβλέψουν κοινωνικά φαινόμενα. Κι αυτό θα συμβαίνει επειδή οι αριθμοί δεν είναι σαν τους ανθρώπους. Η λογική των αριθμών είναι πάντα αντικειμενική ενώ των ανθρώπων (που συχνά επηρεάζονται από το συναίσθημα και το περιβάλλον) όχι. Οι αριθμοί λειτουργούν πάντα λογικά ενώ οι άνθρωποι όχι. Οι αριθμοί έχουν την ικανότητα να μη σε απογοητεύουν και να μη σε διαψεύδουν ποτέ ενώ οι άνθρωποι το κάνουν πότε πότε!

"Κι εγώ θα κρατήσω την ανάσα μου..."

Ευρωεκλογές τέλος! Και τώρα ο γραφικότατος απολογισμός. Αυτόν καλύτερα να τον αποφεύγαμε, γιατί έχει καταλήξει πιο ανιαρός και από ταινία του Αγγελόπουλου.
Κατά έναν περίεργο τρόπο ο απολογισμός, την επομένη κάθε εκλογικής αναμέτρησης, παραδοσιακά έχει να κάνει με μηνύματα (όχι sms). Άλλοι -οι πολίτες- πρέπει να τα στέλνουν και άλλοι -οι πολιτικοί- πρέπει να τα δέχονται (γέλια), να τα επεξεργάζονται (πολλά γέλια), ώστε να σχεδιάζουν τις απαιτούμενες διορθώσεις και τις επόμενες κινήσεις τους (ξετσιαούλιασμα από τα γέλια). Τέλος ανεκδότου και πάμε για τις ουσίες.
Ουσία πρώτη. Οι πολιτικοί ποτέ και κανένα μήνυμα παίρνουν -στα σοβαρά, έστω κι αν οι φήμες άλλα λένε. Κάθε φορά, νικητές και ηττημένοι, δηλώνουν, άλλοτε περιχαρείς κι άλλοτε κατηφείς, ότι το πήραν το μήνυμα, ότι θα δουλέψουν πιο σκληρά και ότι θα προωθήσουν τις αναγκαίες αλλαγές. Μέχρι εκεί. Με τόσες εκλογικές αναμετρήσεις, από τη μεταπολίτευση και μετά, ακόμα και το καρυδότσουφλο, αν μας κυβερνούσε, θα είχε συνετιστεί από την επανάληψη του μηνύματος και θα μας κυβερνούσε καλύτερα από αυτούς που το κάνουν τα τελευταία τριάντα πέντε (δηλαδή 35) χρόνια. Αυτό πάει να πει ότι, όσο σκράπες κι αν είναι οι πολιτικοί μας, με την επανάληψη κάτι θα είχαν πάρει χαμπάρι. Άρα το συμπέρασμα είναι ότι το μήνυμα ή δεν το παίρνουν καθόλου ή ότι ναι μεν το παίρνουν αλλά το γράφουν (γιατί τα γραπτά μένουν) σε μέρος ακατονόμαστο όπου και δεν μπορούν να το δουν!
Ουσία δεύτερη. Ακόμα και αν οι πολιτικοί εξουσίας επιθυμούσαν να πάρουν το μήνυμα, δεν το βρίσκουν, επειδή οι πολίτες αδυνατούν να το στείλουν. Ή μάλλον αδυνατούν να στείλουν το σωστό μήνυμα. Ας πάρουμε για παράδειγμα τα αποτελέσματα των πρόσφατων ευρωεκλογών. Ποιο ήταν το πιο ηχηρό μήνυμα; Αναμφισβήτητα το μέγεθος της αποχής. Και τι δηλώνει αυτό; Μήπως την απέχθεια του εκλογικού σώματος για την πολιτική, τους πολιτικούς και τα κόμματα; Μήπως την άρνηση συμμετοχής σε μια κατάσταση που ζέχνει από μακριά; Μήπως την απαίτηση αλλαγής; Ή μήπως τη ληξιαρχική πράξη θανάτου και της τελευταίας ελπίδας εξυγίανσης του χώρου; Μα, καλοί μου άνθρωποι, χρειαζόμασταν όλο αυτό το πανηγύρι και το σκασμό εξόδων για να καταλάβουμε αυτό που είναι γνωστό από τα χρόνια της Παλαιάς Διαθήκης;
Ας μπούμε στη θέση των διεφθαρμένων ή έστω ανίκανων πολιτικών για να καταλάβουμε ποιο ήταν τελικά το μήνυμα που έφτασε σ’ αυτούς. Τσακίρ κέφι! Αυτές οι δυο πανηγυρτζίδικες λέξεις περιγράφουν γλαφυρά την κατάσταση των πολιτικών που εναλλάσσονται στην εξουσία. Ακόμα και ο Γκούφι, αν ήταν πολιτικός, θα είχε στήσει πανηγύρι τρελό και ζουμπουρλούδικο με το μήνυμα της αποχής. Ακόμα και τα φιστίκια του Γκούφι θα μπορούσαν να σκεφτούν: «Τι καλά! Με τις πράξεις μας απομακρύναμε από το παιχνίδι εκείνους που θα μπορούσαν να μας ελέγξουν και ίσως να μας αφαιρέσουν την εξουσία. Τώρα πια “μοναχός σου χόρευε κι όσο θέλεις πήδα” και ούτε έλεγχος ούτε ανησυχία».
Έτσι είναι! Και όσοι επένδυσαν στην αποχή, είναι καιρός να το ξανασκεφτούν. Όσοι εδώ και χρόνια προτρέπουν τους πολίτες στον «κανέναν» ως κυρίαρχη πολιτική πράξη και δύναμη, ας δουν το αποτέλεσμα. Γιατί στην πολιτική ο «κανένας» δεν υπάρχει! Πάντα κάποιος θα υπάρχει στην εξουσία και θα υπάρχει ακόμα και αν στις εκλογές συμμετέχει μόνο αυτός, ο κουμπάρος του, ο μπατζανάκης του, ο Ιζνογκούντ και η συννυφάδα του από το χωριό. Η αποχή ανοίγει δρόμους σκοτεινούς. Είναι πράξη βαθύτατα αντιδημοκρατική και ολοκληρωτική. Αφήνει ανεξέλεγκτο τον «καθέναν» να νέμεται την εξουσία χωρίς να λογοδοτεί σε … «κανέναν». Όλοι αυτοί που απείχαν, με σκοπό να στείλουν κάποιο μήνυμα, αντέδρασαν σαν τα μικρά παιδιά που, όταν πεισμώνουν επειδή δεν τους γίνεται κάποιο χατίρι, απειλούν: «και λοιπόν θα κρατήσω την ανάσα μου, μέχρι να πάθω κάτι»!
Ουσία τρίτη και φαρμακερή για τα «μικρά» κόμματα. Οι ακρότητες δεν είναι λύση. Ας αφήσουμε τις μπούρδες κατά μέρος και ας σοβαρευτούμε. Ούτε η αναρχία μπορεί να είναι η λύση ακόμα ούτε η άγονη και απόλυτη αντίδραση στην παγκοσμιοποίηση. Γιατί ο πολίτης σκέφτεται. Αν αναρχία είναι ο κουκουλοφόρος που σπάει, καίει και καταστρέφει, τότε προτιμώ πιο συντηρητικά σχήματα. Αν η λύση είναι να αντιδράσω στην ΕΕ και σε κάθε έκφραση της παγκοσμιοποίησης, τότε περιμένω μια άλλη πρόταση εξουσίας. Και αυτή η πρόταση δεν μπορεί να πρεσβεύει την επιστροφή στο εθνικιστικό παρελθόν και την απομόνωση των λαών με βάση αποτυχημένα συστήματα που δοκιμάστηκαν και απορρίφθηκαν από όσους τα ένιωσαν στο πετσί τους. Όσοι επένδυσαν το πολιτικό μέλλον τους στη φαντασίωση της εξέγερσης των καταπιεσμένων ή στο κάλεσμα της αντίδρασης στην ΕΕ, πήραν τα … μικρά ποσοστά τους στις ευρωεκλογές. Και μάλλον σε αυτά θα παραμείνουν.
Τα σημερινά πολιτικά κόμματα και πρόσωπα είναι ικανά να ξεκουνήσουν τους πολίτες μόνο πριμοδοτώντας τη συμμετοχή με οικιακές συσκευές τελευταίας τεχνολογίας, με χαμηλότοκα δάνεια, με cd ή DVD. Αυτό μπορεί να ξεκουνήσει κάποιους. Το άλλο που μπορεί να το κάνει είναι η ενημέρωση. Γιατί όλοι αυτοί που διάλεξαν την αποχή από τις ευρωεκλογές, ίσως το ξανασκέφτονταν, αν γνώριζαν ότι οι περισσότερες από τις αποφάσεις που ρυθμίζουν το μέλλον μας προέρχονται πλέον από τα ευρωπαϊκά και όχι από τα εθνικά πολιτικά όργανα. Τότε θα καταλάβαιναν ότι η αντίδραση του στιλ «κι εγώ θα κρατήσω την ανάσα μου…» είναι μια παιδιάστικη αντίδραση και το μόνο που μπορεί να αποφέρει είναι η ασφυξία σε αυτόν που το κάνει!

"Τύπος Νεκρός ή Τύπος και Υπογραμμός";

Τα αγωνιώδη δημοσιεύματα με αντικείμενο την κρίση που μαστίζει διεθνώς τον Τύπο εξαπλώνονται πιο γρήγορα και από τα κρούσματα της γρίπης των χοίρων. Με εφημερίδες κολοσσούς να έχουν ήδη εγκαταλείψει τα εγκόσμια και άλλες να παραμένουν στη ζωή μόνο με «τεχνική υποστήριξη» σε θαλάμους εντατικής θεραπείας, είναι λογικό ο χώρος να ανησυχεί για το μέλλον του. Πιθανόν άργησε αρκετά να το κάνει, ανησυχώντας για όλα τα άλλα.

«Φταίει το ραδιόφωνο, η τηλεόραση, το internet» λένε άνθρωποι του Τύπου ασπαζόμενοι το δόγμα: «για όλα φταίνε οι άλλοι». Μάλιστα! Μπορεί να φταίει και ο ανάδρομος Ερμής. Δηλαδή, το λογικό θα ήταν η εξέλιξη να έχει σταματήσει στην εποχή του Γουτεμβέργιου, ώστε οι εφημερίδες να συνεχίσουν να μεσουρανούν; Χαζό! Εξέλιξη λέγεται. Αλλιώς θα τη λέγαμε στασιμότητα, άγαλμα, ιμάμ-μπαϊλντί, Έβερεστ, μύδι ή ό,τι άλλο υποδηλώνει ακινησία τέλος πάντων.
Δουλειά της εξέλιξης είναι να προκαλεί κρίσεις σε καθετί «παλιό». Δουλειά των δημοσιογράφων είναι η πρόβλεψη των επιδράσεών της. Αν κάποιοι, λοιπόν, μπορούσαν να προβλέψουν τη διαφαινόμενη κρίση του Τύπου προωθώντας τις απαιτούμενες διορθώσεις, αυτοί θα έπρεπε να είναι οι δημοσιογράφοι των εφημερίδων. Ο δημοσιογράφος που δεν αντιλαμβάνεται τις μεταβολές, απλώς δεν είναι δημοσιογράφος. Ίσως είναι αγροφύλακας, χαρτορίχτρα, λιμενεργάτης αλλά όχι δημοσιογράφος. Ο Τύπος δε θα μπορούσε να παραμείνει ανεπηρέαστος από τις εξελίξεις. Διακρίσεις η εξέλιξη δεν κάνει. Αν οι εφημερίδες μπορέσουν να ανανεωθούν και να προσαρμοστούν, έχει καλώς. Αν, για κάποιο λόγο, δείξουν ανημπόρια, τότε πάμε για τα κόλλυβα … και τι καλός που ήταν ο μακαρίτης!
Αν όντως για την κρίση του Τύπου «φταίνε οι άλλοι», τότε ο Τύπος είναι ήδη νεκρός! Ραδιόφωνο, τηλεόραση και Διαδίκτυο δε θα επιδείξουν καμιά καλότητα αφήνοντας ζωτικό χώρο στο πιο παραδοσιακό από τα μέσα. Οπότε κάθε συζήτηση είναι άσκοπη και σταματά εδώ. Ακόμα και ο Μπομπ ο Σφουγγαράκης καταλαβαίνει ότι η πρακτική των εφημερίδων «να προσφέρουμε κι εμείς ό,τι προσφέρουν τα υπόλοιπα μέσα», δεν αποτελεί λογικό σημείο εκκίνησης για την εξεύρεση λύσεων. Όσο, λοιπόν, ο Τύπος παίζει στο γήπεδο των άλλων media, θα μετράει ήττες περισσότερες και από την ΑΕΛ στα play off.
Υπάρχει μία ελπίδα για τον Τύπο κι αυτή είναι ο ίδιος να … έχει ευθύνες για την κρίση του κι αυτές να γίνουν αντιληπτές από τα στελέχη του. Σε αυτή και μόνο την περίπτωση υπάρχουν λύσεις εκ των έσω, εφικτές και ανεξάρτητες από την πορεία των πιο σύγχρονων μέσων. Οι εφημερίδες πρέπει να κάνουν την αυτοκριτική τους και αυτή να στηριχτεί στο απλό: ο Τύπος μπορεί να έχει μέλλον, αρκεί να ξεφύγει από το παρελθόν του! Άρα μένει να δούμε ποιο είναι αυτό το παρελθόν, γεγονός που μας οδηγεί σε δυο στοιχεία.
Το ένα έχει να κάνει με την εμμονή των εφημερίδων στη διαιώνιση του κομματικού παιχνιδιού ενώ ήδη η κοινή γνώμη δηλώνει έμπρακτα την αποστροφή της στον αμαρτωλό κομματισμό. Οργάνωση, αντικειμενική παρουσίαση και αποκωδικοποίηση του όγκου των πληροφοριών που μας κατακλύζουν είναι αυτό που λείπει. Δε χρειαζόμαστε περισσότερη πληροφόρηση αλλά «τάξη» στην πληροφόρηση που δεχόμαστε. Αυτό μπορούν να προσφέρουν οι εφημερίδες! Το μέλλον του Τύπου βρίσκεται σε ανθρώπους που επιζητούν κατανόηση της εποχής και των προοπτικών της απεγνωσμένα. Οι υπόλοιποι μόνο με αφορμή τα δώρα των εφημερίδων θα αποτελούν κοινό τους -μάλλον όμως όχι και αναγνώστες τους!
Το άλλο και μάλλον σημαντικότερο έχει να κάνει με το ύφος των εφημερίδων. Οι εφημερίδες σήμερα είναι βαρετές, καταθλιπτικές και τρομακτικές! Τις πιάνεις στα χέρια σου και νιώθεις ανατριχίλες. Λείπει από αυτές το ανατρεπτικό και το πρωτότυπο. Λείπει, από τα περισσότερα κείμενά τους, το ευχάριστο (όχι το γελοίο), το γρήγορο (όχι το επιφανειακό), το αισιόδοξο (που δεν παραποιεί τα γεγονότα), το ανατρεπτικό (όχι το εκούσια προκλητικό) γράψιμο. Καταγράφουν (έτσι λένε) την επικαιρότητα, χωρίς να είναι επίκαιρες οι ίδιες. Οι περισσότερες εφημερίδες μουχλιάζουν έχοντας ταυτίσει το σοβαρό με το βαρύγδουπο, το θλιβερό, το απαισιόδοξο, την έλλειψη χιούμορ. Λείπει από αυτές η γλώσσα αλλά και τα θέματα που θα έβρισκαν απήχηση στους νέους. Κι όμως, σ’ αυτούς πρέπει να επενδύσει ο Τύπος, γιατί αυτοί χρειάζονται περισσότερο από κάθε άλλον την ενημέρωση. Ο Τύπος θα «δει τα ραπανάκια ανάποδα» πολύ σύντομα, αν συνεχίσει να θεωρεί σημείο αναφοράς την αισθητική των υπερηλίκων ή συντηρητικών αντιλήψεων αναγνωστών του κι αυτό δε θα αργήσει να συμβεί. Οι εφημερίδες χρειάζονται νέο κοινό και άρα κείμενα που δε θα θυμίζουν επικήδειους. Χρειάζονται διαφορετικό ύφος προσέγγισης και ανάδειξης της επικαιρότητας και άρα χρειάζονται δημοσιογράφους με σύγχρονο λόγο και αισθητική. Όσοι από αυτούς «δεν το έχουν» καλό είναι να κρεμάσουν τα … πληκτρολόγιά τους και να αποτραβηχτούν!
Κάθε έντυπο έχει δυο λύσεις. Να χαθεί μέσα στο συντηρητισμό του αποφεύγοντας την ανανέωση ατόμων, ιδεών και ύφους ή να ζήσει εγκαταλείποντας το λαϊκισμό, την προπαγάνδα και το στιλ γραφής που θυμίζει νεκρολογίες. Γεγονός είναι ότι χρειαζόμαστε έναν Τύπο σύγχρονο, αισιόδοξο και σοβαρό. Άρα χρειαζόμαστε έναν «τύπο και υπογραμμό» με βάση σύγχρονες αντιλήψεις ποιότητας και αισθητικής. Το βέβαιο είναι ότι δε χρειαζόμαστε έναν Τύπο νεκρό, έστω κι αν καθημερινά ο ίδιος γράφει τον επικήδειό του!

Εθνικά Θέματα! Όπως λέμε Πανελλαδικές!

Λοιπόν, ξέρετε τι με εξοργίζει έντονα; Η σωστή απάντηση εδώ είναι μία και σύντομη: «Πολλά»! Οπότε, πάμε πάλι. Λοιπόν, ξέρετε τι με εξοργίζει έντονα, ανάμεσα στα πολλά που το καταφέρνουν; Εδώ λογικά αγνοείτε την απάντηση, εκτός κι αν διαθέτετε αυτό που λέγεται κληρονομικό χάρισμα ενόρασης, επειδή είναι κληρονομικό κι όχι επίκτητο, οπότε και εξηγώ. Με εξοργίζει η διαρκής ανάγκη του λαού μας να εντοπίζει σε καθετί που συμβαίνει ή και που δε συμβαίνει στην πραγματικότητα ένα Εθνικό Θέμα και να ασχολείται μέχρι εξαντλήσεως και τελικής πτώσεως με αυτό!
Μάλιστα, ορισμένα από τα θέματα αυτά έχουν καταλήξει να αποτελούν θεσμούς απασχολώντας όχι μόνο ειδήμονες αλλά και -κυρίως- αδήμονες (που δεν είναι όσοι αδημονούν για κάτι αλλά όσοι δεν είναι ειδήμονες, δηλαδή είναι παντελώς άσχετοι)! Γιατί υπάρχουν ζητήματα που κάποια στιγμή πρέπει να κατανοήσουμε ότι δε χρειάζεται να εμπλέκεται σε αυτά ακόμα και η κουτσή Μαρία, την οποία και εκτιμώ παρά την αναπηρία της. Εννοείται, βέβαια, ότι δεν αναφέρομαι στο θεσμό της Eurovision και τα αποτελέσματά του, γιατί αυτός είναι θεσμός οικουμενικός και κυρίως δημοκρατικός. Γι αυτόν όλοι μπορούν να έχουν άποψη. Κουτσοί, στραβοί, μορφωμένοι, αναλφάβητοι, πλούσιοι και πένητες. Όλοι! Εκείνοι που μπορεί να έχουν ένα μικρό προβληματάκι είναι οι έχοντες δυσκολίες ακοής, αλλά όσο το σκέφτομαι, αυτοί ίσως και να είναι οι πιο τυχεροί στη συγκεκριμένη περίπτωση.
Αναφέρομαι στο θεσμό των Πανελλαδικών, γύρω από τον οποίο στήνεται κάθε χρόνο τέτοια περίοδο ένα πανηγύρι τρελών. Αν το δούμε λογικά, η συγκεκριμένη διαδικασία θα έπρεπε να απασχολεί, πέρα από το «μηχανισμό» διεξαγωγής τους, τους τελειοφοίτους, τους εκπαιδευτικούς τους και άντε τους γονείς τους. Δημοσιογράφοι και πολιτικοί δεν ανήκουν στους άμεσα εμπλεκομένους και άρα ο πόλεμος ανακοινώσεων, κρίσεων, επικρίσεων ως προς τα θέματα και το σύστημα εισαγωγής που επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο είναι τελείως βλακώδης και δεν εξυπηρετεί το παραμικρό. Κυρίως δεν εξυπηρετεί τους υποψηφίους και την ψυχολογία τους, αφού το όλο σκηνικό δημιουργεί την αίσθηση ότι τελικά τα παιδιά αυτά δε μετέχουν σε εξετάσεις αλλά στο αλβανικό έπος τουλάχιστον.
Δεν είμαι ειδικός και άρα ελάχιστα μπορώ να κατανοώ από όσα γίνονται και αφορούν στα υπόλοιπα μαθήματα. Εκείνο που κατανοώ και άρα δύναμαι να σχολιάσω είναι όσα συμβαίνουν σχετικά με το μάθημα της Έκθεσης. Έτσι, πάλι είδαμε τρομακτικές κρίσεις για τα θέματα, νιώσαμε ανατριχίλα από σχολιασμούς ανειδίκευτων, αισθανθήκαμε απόγνωση μπροστά στις «αδικίες» του «ψυχοφθόρου» συστήματος. Κατά τον κατακλυσμό του Νώε, την άλωση της Πόλης ή το «συνωστισμό» της Σμύρνης έχω την αίσθηση ότι μικρότερος πανικός επικράτησε.
Διαβάζω, λοιπόν, ότι «ο εξεταστής ζήτησε από τους δεκαοχτάχρονους να μάθει γιατί καταστρέφουν τα σχολικά βιβλία στο τέλος κάθε χρονιάς λες και δεν το γνωρίζει»! Μεγάλη σοφία! Θεϊκή παρατήρηση. Δηλαδή, ό,τι ζητείται σε εξετάσεις είναι προσπάθεια του εκπαιδευτικού και του συστήματος να μάθει όσα αγνοεί; Όταν, δηλαδή, ζητείται από μαθητές Δημοτικού το αποτέλεσμα του «2+2» είναι επειδή το σύστημα ή ο εκπαιδευτικός το αγνοεί; Όταν ζητούνται «τρόποι ώστε το βιβλίο να συνυπάρξει αρμονικά με τα ηλεκτρονικά μέσα πληροφόρησης και γνώσης» είναι δήλωση άγνοιας από την πλευρά του συστήματος ή απαίτηση «να ηθικολογήσουν οι μαθητές» και «περιορισμός της ελευθερίας τους»; Δηλαδή, ο κάθε άσχετος βάλθηκε να τρελάνει τους υποψηφίους μέρες που είναι; Και τι να κάνουμε όταν ο μαθητής που γνωρίζει την ελληνική όσο τη γνωρίζουν και οι κορμοράνοι (που είναι πουλιά), αντί να αιτιολογήσει την καταστροφή των σχολικών βιβλίων, προσπαθεί να δείξει αν αυτό είναι καλό ή κακό; Του ζήτησε κανείς κάτι τέτοιο; Αν ο εξεταστής επιθυμούσε από τον υποψήφιο να δείξει την καλότητα ή την κακότητα της καταστροφής βιβλίων δε θα το ζητούσε; Αμ θα το ζητούσε και θα το έκανε ξεκάθαρα! Το σύστημα δε ζητάει κάτι από τους υποψηφίους, επειδή το ίδιο το αγνοεί αλλά για να κρίνει το βαθμό γνώσης ή άγνοιας των μαθητών!
Ισχύει στη Γλώσσα ό,τι και στα υπόλοιπα μαθήματα. Όταν ζητείται από το μαθητή στη Βιολογία να αναφέρει τα οστά του άνω άκρου κι αυτός για χίλιους δυο λόγους καταγράφει τα οστά του κάτω άκρου, θα σκεφτούμε ότι το παιδί αυτό έτσι το αισθάνεται και πρέπει να το αφήσουμε να εκφράζει «ελεύθερα» την κάθε μπαρούφα που του κατεβαίνει; Μα σκέφτεστε πόδια στους ώμους; Ή για τον υποψήφιο που αντί να λύσει το «2+2», λύνει ένα άλλο, π.χ. το «5+5», επειδή έτσι του ήρθε, τι να κάνουμε; Να μην του δείξουμε την τύφλα του τη μαύρη αλλά να τον αφήσουμε στην άγνοια και στην απεραντοσύνη της βλακείας του, να μην του δείξουμε ότι κατάλαβε το ερώτημα όσο καταλαβαίνει από άγχος ένας νεκρός;
Αν κάτι δε λείπει από τη χώρα μας είναι οι ειδικοί επί παντός επιστητού. Εκείνο που λείπει είναι η ήρεμη αντιμετώπιση των πραγμάτων και η αποδοχή μιας κατάστασης που λέει ότι όλοι δεν μπορούν να μπλέκονται παντού και πάντα με μόνο σκοπό τη δημιουργία πανικού. Τα πράγματα θα ήταν πολύ πιο ήρεμα, το άγχος των υποψηφίων και των γονιών τους θα περιοριζόταν στο ελάχιστο, αν περιορίζονταν τα «πολεμικά ανακοινωθέντα» άσχετων πολιτικών αλλά και τα τρομοκρατικά πρωτοσέλιδα των δημοσιογράφων. Σε μια τέτοια περίπτωση το σύστημα εισαγωγής θα έχανε αυτόματα τον … απάνθρωπο χαρακτήρα του. Σε τελική ανάλυση για εξετάσεις μιλάμε και αυτές δεν μπορεί κάθε χρόνο να αποτελούν Εθνικό Θέμα μεγίστης σημασίας. Και αν μια χώρα χρειάζεται κριτήρια αξιολόγησης, χρειάζεται σίγουρα και εξετάσεις, οι οποίες, όμως, κάποια στιγμή πρέπει να αναδεικνύουν τους καλύτερους!

Στις Πανελλαδικές με τον "αέρα" της Μάντσεστερ ή με το άγχος της Άρσεναλ;

«Εκπληκτική ψυχολογία, ακόρεστη πείνα για τίτλους και ικανότητα να παίζουμε υπό πίεση»! Στα λόγια αυτά ο σερ Άλεξ Φέργκιουσον, προπονητής της Μάντσεστερ, συνόψισε με απόλυτο τρόπο το θρίαμβο που είχε, λίγο πριν, πετύχει η ομάδα του απέναντι στην Άρσεναλ του Αρσέν Βενγκέρ κερδίζοντας μια θέση στον τελικό της φετινής διοργάνωσης του Champions League. Ο Φέργκιουσον λακωνικά διατύπωσε τα στοιχεία που χαρακτηρίζουν τους «νικητές» όχι μόνο στο ποδόσφαιρο αλλά πάντα και παντού. Είναι αυτά τα ίδια στοιχεία που θα κρίνουν τους «νικητές» και των Πανελλαδικών εξετάσεων που ξεκινούν σε λίγες μέρες.
Εννοείται βέβαια, ότι τα συγκεκριμένα μπορούν να βοηθήσουν εκείνους που ήδη έχουν προετοιμαστεί σωστά κατά το διάστημα που προηγήθηκε. Για όσους το διάβασμα και η σκληρή προπόνηση είναι τόσο γνώριμα όσο και το μάγκο για τις πολικές αρκούδες, άλλα πράγματα μπορούν να φανούν χρήσιμα πλέον. Ένα ξεμάτιασμα, κανένα τάμα αλλά και μερικά έμπλαστρα σε εξαιρετικές περιπτώσεις είναι λύσεις πολύ καλές για όσους έβλεπαν το βιβλίο με το κιάλι.
Η οργανωμένη προετοιμασία είναι η βάση της νίκης αλλά δεν αρκεί. Αυτή (η νίκη) προϋποθέτει τα τρία στοιχεία που περιέγραψε ο Φέργκιουσον. Γιατί τι να τον κάνω το διαβασμένο, αν ξεκινάει την τελική προσπάθεια χωρίς να πιστεύει στη νίκη, χωρίς να πιστεύει στον εαυτό του και χωρίς το θάρρος που απαιτεί η τελική δοκιμασία; Τι τον θέλω το μαθητή που δε διαθέτει πραγματικό στόχο και άρα δεν μπορεί να αντλήσει από πουθενά δυνάμεις και θετική διάθεση; Τι μου χρειάζεται το «φυτό» που ολημερίς και ολονυχτίς τριγυρνούσε με ένα βιβλίο στο χέρι αλλά τώρα που έχει φτάσει η ώρα να δείξει τι στο καλό έμαθε και κατάλαβε όλα αυτά τα χρόνια, νιώθει άγχος πιο βαρύ κι από το Γουίλι, τη φάλαινα; Τι να τον κάνω αυτόν που τα έδωσε όλα στην προετοιμασία αλλά δεν κράτησε ίχνος ικμάδας για το τέλος και τώρα σέρνεται πιο αργά κι από σαλιγκάρι;
Ωραία και καλή η σωστή κι οργανωμένη προετοιμασία αλλά, χωρίς τα υπόλοιπα, ελάχιστα θα φανεί χρήσιμη και στο μαθητή και στην ανθρωπότητα ολάκερη. Κάτι σαν την Άρσεναλ δηλαδή, που έφτασε στα κρίσιμα παιχνίδια αήττητη για 21 σερί αγώνες και εξαιτίας του άγχους των παιχτών της κατάφερε τελικά μια υπέροχη και ολοστρόγγυλη τρύπα στο νερό. Είναι πολύ καλό να γράφει κανείς άριστα στα διαγωνίσματα του σχολείου ή και του φροντιστηρίου όλα τα χρόνια. Είναι καλό, όμως, για το ημερολόγιό του. Να το διαβάζει, όταν μεγαλώσει, στα εγγόνια του και να τους λέει: «Ξέρετε πόσα πράγματα θα είχα καταφέρει εγώ, αν πίστευα στον εαυτό μου και δεν είχα άγχος την τελευταία στιγμή; Ξέρετε που θα είχα φτάσει, αν δε λιποθυμούσα την ώρα που μας μοίραζαν τα θέματα της Έκθεσης; Έχετε ιδέα ποιος θα ήταν σήμερα ο παππούς σας (ή η γιαγιά σας, ανάλογα με το φύλο), αν δεν είχα αρχίσει να κιτρινίζω σαν το λεμόνι και λίγο μετά να παίρνω εκείνο το υπέροχο εκρού του νεκρού και δεν είχα χάσει τον κόσμο από την τρομάρα μου, όταν με αντίκρισα στον καθρέφτη»; Τα εγγόνια, βέβαια, δε θα ξέρουν καμιά από τις απαντήσεις σωστά. Ακόμα και ο ίδιος ο παππούς θα τις αγνοεί!
Αυτά και άλλα πολλά θα έχει ο σημερινός υποψήφιος να θυμάται και να λέει στα εγγόνια του και ίσως στον εαυτό του αλλά το θέμα δεν είναι αυτό. Το θέμα είναι να διηγείται στα εγγόνια του πόσα πράγματα κατάφερε κι όχι πόσα δεν κατάφερε, εξαιτίας της αδυναμίας του να «παίζει υπό πίεση». Άλλωστε όλοι εκείνοι -γονείς που κυνηγούν τα παιδιά με ένα χυμό στο χέρι, καθηγητές που κυνηγούν τους μαθητές με μια άσκηση στο χέρι μέχρι τελευταία στιγμή- που έχουν πείσει τα παιδιά ότι οι Πανελλαδικές είναι τόσο τρομαχτικές όσο και η ταινία «Ο μανιακός δολοφόνος με το πριόνι III», θα μπορούσαν να προσφέρουν έργο θεάρεστο, αν τους είχαν δείξει την πραγματικότητα. Μια πραγματικότητα που λέει ότι οι Πανελλαδικές είναι ένα σκαλί στην πορεία τους. Δεν είναι ούτε το μοναδικό ούτε το πιο δύσκολο στην ανάβαση ούτε, βέβαια, η πανάκεια (που δε σημαίνει μικρά πανιά) όλων των προβλημάτων.
Στο πάνω πάνω (κάποιοι επιμένουν στο «κάτω κάτω» αλλά εγώ το βρίσκω πολύ απαισιόδοξο και το αποφεύγω) οι συγκεκριμένες εξετάσεις είναι ένα καλό και ίσως το πρώτο αντικειμενικό κριτήριο για τις δυνατότητες και τις δεξιότητες ή αδεξιότητες των μαθητών. Ο μαθητής που θα λιποθυμήσει κατά τη διαδικασία εξέτασης, θα πάθει το ίδιο στο μέλλον και σε μια κρίσιμη στιγμή. Και αύριο ως γιατρός θα λιποθυμάει πριν την έναρξη μιας εγχείρησης. Γιατί άντε και να λιποθυμήσει ο εγχειριζόμενος πάει και έρχεται. Γλιτώνουμε και το αναισθητικό. Αν λιποθυμήσει ο γιατρός, ποιος θα την κάνει την εγχείρηση; Ο Κούντα Κίντε ο σκλάβος θα την κάνει;
Οι νικητές στο Τζόκερ χρειάζονται ένα (1) πράγμα. Τύχη! Οι νικητές οπουδήποτε αλλού χρειάζονται τέσσερα (4). Το ένα είναι η σωστή προετοιμασία, άρα η οργανωμένη προσπάθεια. Τα άλλα τρία τα είπε ο Φέργκιουσον: Εκπληκτική ψυχολογία, ακόρεστη πείνα για επίτευξη στόχων και ικανότητα να παίζουν υπό πίεση. Μεγάλος δάσκαλος! Λίγο πριν τις Πανελλαδικές οι μαθητές καλούνται να αποφασίσουν αν θα φτάσουν σε αυτές με τον «αέρα» της Μάντσεστερ ή με το άγχος της Άρσεναλ. Ας σκεφτούν ότι η πρώτη κέρδισε και συνεχίζει να διεκδικεί. Η δεύτερη θα χρειαστεί να ξαναπροσπαθήσει του χρόνου!

Αφιερωμένο στα παιδιά που έχουν

προσπαθήσει πολύ!