"U Can't Touch This"

Πριν ένα δυο χρόνια μου συνέβη το εξής αδιανόητο -όπως πίστευα τότε. Άρθρο μου δημοσιεύθηκε σε εφημερίδα της Ζακύνθου. Μέχρι εδώ κανένα πρόβλημα. Άρθρα γράφω και -εκτός του ιστολογίου μου- τα δημοσιεύω σε εφημερίδες. Το παράδοξο ήταν ότι είχε δημοσιευθεί με διαφορετικό -τελείως βλακώδη- τίτλο. Το ακόμα πιο παράδοξο ήταν ότι δεν είχε δημοσιευθεί με το όνομά μου αλλά με το όνομα άλλου «συγγραφέα», ο οποίος τύχαινε να είναι «αρχισυντάκτης» της εφημερίδας. Στην επικοινωνία που είχαμε ισχυρίστηκε ότι είχε γίνει λάθος από την υπεύθυνη(;) και εκ παραδρομής δε δημοσιεύθηκε η πηγή και ο πραγματικός συγγραφέας. Είχα γελάσει πολύ ακούγοντας δικαιολογίες που μόνο ένας απόλυτα και βεβαιωμένος με ιατρική γνωμάτευση ηλίθιος μπορούσε να δώσει. Δηλαδή, η υπεύθυνη(;) άλλαξε το όνομα του συγγραφέα, άλλαξε τον τίτλο, πρόσθεσε κάποια ανόητα σχόλια και όλα αυτά με δική της πρωτοβουλία; 

Πριν μια εβδομάδα μου συνέβη το εξής -πριν μερικά χρόνια θα πίστευα αδιανόητο. Δύο (1 + 1) άρθρα μου δημοσιεύθηκαν με διαφορά λίγων ημερών στην ίδια εφημερίδα της Ζακύνθου. Τι σύμπτωση! Ανάρπαστος είμαι στο νησί! Αυτή τη φορά με τον πρωτότυπο τίτλο. Και πάλι, όμως, με το όνομα άλλου «συγγραφέα». Μετά από μικρή έρευνα ανακάλυψα ότι αυτός ο άλλος «συγγραφέας» διατηρεί φροντιστήριο στη Ζάκυνθο. Με απλά λόγια πρόκειται για συνάδελφο(;). Το άρθρο μου μάλιστα -με το όνομα του άλλου- βρέθηκε αναρτημένο και σε άλλες ιστοσελίδες. Πάταγο έκανε ο αθεόφοβος. Είπαν στον τρελό να χ€$σει, έκατσε και ξεκ...θηκε. Ο αθεόφοβος μάλιστα, δεχόταν και συγχαρητήρια για όσα σκέφτηκε(;) και έγραψε(;) και όλο καμάρι ευχαριστούσε για τα καλά λόγια. Στην επικοινωνία που είχαμε προσπάθησε να δικαιολογήσει τα αδικαιολόγητα. Ο ίδιος βέβαια, δεν είχε την παραμικρή ευθύνη. Κάποιο λάθος είχε γίνει στην ηλεκτρονική ταχυδρόμηση προς την εφημερίδα και δεν υπήρχε τέτοια πρόθεση από τον ίδιο και είναι καλός άνθρωπος και δεν είναι μικρό παιδί και, και, και... 

Μπούρδες, γελοιότητες, μετριότητες, χυδαιότητες... Εμένα, βέβαια, που είμαι εξαιρετικά ματαιόδοξος με φτιάχνει το γεγονός ότι τα άρθρα μου έχουν τέτοια πέραση, ώστε να αποτελούν αντικείμενο λογοκλοπής. Σημαίνει ότι η πένα μου έχει φανατικούς οπαδούς. Μάλιστα, δεν έχω πρόβλημα να δέχομαι παραγγελίες και να γράφω ό,τι τραβάει η ψυχή κάποιου. Αλλά μέχρι εκεί. Συγκρατηθείτε λίγο βρε κακομοίρηδες. Είναι δυνατόν ο ένας να το παίζει αρχισυντάκτης, ο άλλος να το παίζει καθηγητής και κανείς τους να μην έχει λίγη τσίπα! Βρε ζωντόβολα, δεν έχετε ακούσει για τον κλέφτη και τον ψεύτη που τον πρώτο χρόνο χαίρονται; Βρε πιο ανόητοι και από την ανοησία που κάνατε, δεν έχετε καταλάβει ότι στην εποχή της ψηφιακής τεχνολογίας όσο εύκολο είναι να κλέψετε κάτι, άλλο τόσο εύκολο είναι και να αποκαλυφθεί η απάτη σας; 

Και οι δυο -εξίσου ατάλαντοι και μικροπρεπείς- μου θύμισαν βλαμμένα μαθητούδια. Αυτά που, εξαιτίας της τεμπελιάς και της ανεπάρκειάς τους, αντιγράφουν ασκήσεις, ξεπατικώνουν εργασίες και τις παρουσιάζουν ως δικές τους. Όταν, μάλιστα, ο εκπαιδευτικός -έχοντας καταλάβει την κουτοπονηριά τους- εκδηλώνει θαυμασμό για το αποτέλεσμα της προσπάθειάς τους, γελοιοποιούνται περαιτέρω αποδεχόμενα τους επαίνους χωρίς συστολή. Ο μαθητής-μύδι έχει πειστεί ότι τα κατάφερε πολύ καλά, έχει παραμυθιαστεί ότι η δουλειά είναι δική του. 

Ε λοιπόν, το ίδιο συμβαίνει παντού. Ο μαθητής-κουνουπίδι συνήθως εξελίσσεται σε κουνουπιδοκαθηγητή, κουνουπιδοαρχισυντάκτη, κουνουπιδοπολιτικό, κουνουπιδογονιό. Ακόμα και στην εποχή των γενετικά τροποποιημένων είναι δύσκολο να μεταλλάξουμε το άτομο-κουνουπίδι σε άτομο-ευφυές. Και άντε ο ατάλαντος αρχισυντάκτης, μετά από χρόνια απομάκρυνσης από τη μαθητική ζωή, έχει ξεχάσει τις καζούρες που έτρωγε ως μαθητής κάθε που έκλεβε εργασίες. Αμ ο άλλος, ο ατάλαντος εκπαιδευτικός; Τι θα πει στο στουρνάρι-μαθητή του που αντιγράφει τη δουλειά άλλων; Πώς θα τον αντικρίσει, τη στιγμή που και αυτός τα ίδια κάνει; Θα του μιλήσει για ηθική, για την αξία της προσωπικής προσπάθειας; Θα του δείξει πόσο γελοίο, απαράδεκτο, χυδαίο, βλακώδες είναι αυτό που κάνει; 

Αποδεικνύεται ότι «η βλακεία είναι ανίκητη και είναι αδύνατο να τα βάλεις μαζί της». Στους βλάκες, λοιπόν, που κυκλοφορούν ανάμεσά μας δεν έχω παρά να αφιερώσω το απόσπασμα από το «Δοκίμιο περί ανθρώπινης βλακείας» του C. M. Cipolla. «Απέναντι σε ένα ηλίθιο άτομο οποιαδήποτε προετοιμασία άμυνας είναι αδύνατη. [...] Μπροστά σε ένα ηλίθιο πρόσωπο, είναι κανείς ολοκληρωτικά στο έλεός του. [...] Με το χαμόγελο στα χείλη, σαν να κάνει το πιο φυσιολογικό πράγμα στον κόσμο, ο βλάκας θα εμφανιστεί ξαφνικά για να καταστρέψει τα σχέδιά σου, να σου χαλάσει την ησυχία, να σου περιπλέξει τη ζωή και τη δουλειά, ... κι όλα αυτά χωρίς κακία, χωρίς τύψη και χωρίς λόγο. Βλακωδώς». Και επειδή είναι απίθανο να νικήσουμε κάποτε τη βλακεία, μας μένει απλώς να τη γελοιοποιούμε διαρκώς. Είναι μια κάποια εκδίκηση.

ΥΣ: Αγαπητοί λογοκλόποι, με την κλοπή της προσπάθειας των άλλων απλώς γίνεστε αντικείμενο χλευασμού και περιφρόνησης. Έτσι κι αλλιώς, αυτό που λέγεται δημιουργικότητα είναι αδύνατο να το κατανοήσετε και πολύ περισσότερο... να το αγγίξετε ποτέ!!!

*Ο κ. Ζάχος πιστεύει ότι η καλή εφημερίδα της Ζακύνθου 

αποκλείεται να δημοσιεύσει το συγκεκριμένο άρθρο, έστω και με το όνομα άλλου!

Αναγνωρίζοντας (και αποφεύγοντας) ηλιθίους

Το να έρχεσαι καθημερινά σε επαφή με πολλούς ανθρώπους είναι γεγονός δραματικό, έτσι κι αλλιώς. Χωρίς προϋποθέσεις. Καταντάει δε τραγωδία, για όσους διαθέτουν κριτήρια επιλογής. Δε θα κάνουν παρέα με όλους (βαριούνται), δε χαμογελούν σε όλους (δε δίνουν θάρρος), δεν έχουν «έναν καλό λόγο για όλους» (δεν αρκεί να είναι κάποιος «αδιάφορος»). Το να οριστεί η «ηλιθιότητα» είναι δύσκολη υπόθεση. Διαχρονικά. Ο καθένας, ακόμα κι αυτός που αποτελεί τον απόλυτο και ολοκληρωτικό ορισμό του ηλιθίου στο λεξικό του Μπαμπινιώτη, χαρακτηρίζει διαρκώς κάποιους άλλους ως ηλιθίους. Αυτός, όμως, διαθέτει πράγματι το αισθητήριο αντίληψης της ανοησίας των άλλων; Όχι! Αυτός χαρακτηρίζει ηλιθίους απλώς όσους δε συμφωνούν μαζί του. Όποιος διαφωνεί μαζί τους, «φυσικά, και είναι ηλίθιος»! Αυτοί, λοιπόν, δεν πιάνονται. Το να χαρακτηρίσεις κάποιον ηλίθιο προϋποθέτει αντικειμενικά κριτήρια. Κριτήρια την παγίδα των οποίων ακόμα και ο πιο... ευφυής ηλίθιος αδυνατεί να αποφύγει. 

Τα πονήματα, από την αρχαιότητα ως σήμερα, με αντικείμενο τον ορισμό, τα κριτήρια αναγνώρισης και τους τρόπους εκδήλωσης της ηλιθιότητας, συγκλίνουν σε δυο αβίαστα συμπεράσματα: α) Είναι αδύνατον να προφυλαχτείς από τον ηλίθιο, γιατί ό,τι κάνει, το κάνει από βλακεία, γεγονός που τον καθιστά τελείως απρόβλεπτο και εξαιρετικά επικίνδυνο. β) Ο ηλίθιος είναι αδύνατο να είναι δημιουργικά πρωτότυπος. Οδηγείται, βέβαια, κάποτε σε εξωφρενικά βλακώδεις ενέργειες αλλά αυτές απλώς διευρύνουν τα όρια της βλακείας που έχουμε υπόψη μας. Οι ενέργειες αυτές, με σιγουριά δεν είναι δημιουργικές. 

Το πρώτο συμπέρασμα (το α που προηγήθηκε) είναι ανησυχητικό. Το δεύτερο, όμως, συμπέρασμα (το β, που ακολουθεί το α που προηγήθηκε) ίσως μας προσφέρει τα κριτήρια αναγνώρισης της ηλιθιότητας και πιθανώς δυνατότητες προφύλαξης από αυτήν. 

Αφού η δημιουργική πρωτοτυπία δεν αποτελεί -σε καμιά περίπτωση- ίδιον του ηλιθίου, αυτός είναι δέσμιος στερεοτύπων. Τα γνωστά κλισέ. Οι επιλογές, οι ενέργειες και κυρίως οι θέσεις που διατυπώνει δεν αποτελούν παρά χιλιοειπωμένες βλακείες που έχουν καθιερωθεί ακριβώς γι αυτό το λόγο. Να εξυπηρετούν τους ηλιθίους. Η χρήση κλισέ αποτελεί πειστήριο βλακείας. Δηλώνει ότι ο συγκεκριμένος άνθρωπος δε διαθέτει ίχνος πρωτοτυπίας. Αυτός μοιάζει με το θολό αποτέλεσμα του καρμπόν. Μην έχοντας καμιά δυνατότητα να εκστομίσει κάτι ευφυές, χρησιμοποιεί απόψεις άλλων, σε μια προσπάθεια δημιουργίας εντυπώσεων. Και τις δημιουργεί... με το εντυπωσιακό επίπεδο βλακείας του. Τα άτομα αυτά δεν πρέπει να χαρακτηρίζουν ποτέ και κανέναν ηλίθιο, γιατί τότε απλώς εκτίθενται. Δείχνουν έτσι ότι αδυνατούν να κατανοήσουν το αυτονόητο, δηλαδή, ότι είναι ελάχιστες οι πιθανότητες να υπάρχει κάποιος πιο ηλίθιος από αυτούς. 

Ενδεικτική της βλακείας κάποιου είναι η φράση «Το ξέρω αλλά δεν μπορώ να το εκφράσω». Πολυετείς έρευνες έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι όσοι τη χρησιμοποιούν είναι ολοκληρωτικά και απαρέγκλιτα ηλίθιοι. Ο ανθρώπινος νους σκέφτεται με δυο τρόπους. Με λέξεις και με εικόνες. Αυτό σημαίνει ότι αν «ξέρω» κάτι, το έχω στο μυαλό μου είτε με λέξεις, τις οποίες μπορώ και να διατυπώσω -προφορικά ή γραπτά- είτε με εικόνες, οπότε και μπορώ να το… ζωγραφίσω. Το να «ξέρει» κανείς οτιδήποτε αλλά να αδυνατεί να το εξωτερικεύσει, απλώς δεν παίζει, οπότε είναι καλύτερο να δηλώνει εξαρχής την άγνοιά του, παρά να εξευτελίζεται με εξευτελιστικό τρόπο. 

Επίδειξη και συνάμα απόδειξη απέραντης ανοησίας αποτελεί και η έκφραση: «Στον προφορικό λόγο είμαι πολύ καλός, στο γραπτό έχω πρόβλημα». Είναι γεγονός ότι γραπτός και προφορικός λόγος στηρίζονται σε κοινούς γλωσσικούς κανόνες, αξιοποιούν το ίδιο λεξιλόγιο και πηγάζουν από το ίδιο κέντρο (σκέψης) του εγκεφάλου. Αποτελούν, με απλά λόγια, εκφράσεις της γλώσσας. Και η γλώσσα δεν είναι κάτι αυτόνομο. Αντικατοπτρίζει την παιδεία του ατόμου. Υπάρχουν άρα δυο πιθανότητες (εξαίρεση άτομα με συγκεκριμένα προβλήματα). Ή κάποιος διαθέτει υψηλό επίπεδο παιδείας και άρα γλωσσική καλλιέργεια, οπότε και την αξιοποιεί, γράφοντας και μιλώντας, ή διαθέτει παιδεία κοτόπουλου, οπότε είτε προφορικά είτε γραπτά αδυνατεί να διατυπώσει κάτι με αρχή, μέση και τέλος. Η ψευδαίσθηση που χαρακτηρίζει τα συγκεκριμένα άτομα οφείλεται στο ότι όταν μιλούν, οι συνομιλητές τους δεν τους διορθώνουν ή για λόγους οικονομίας χρόνου ή εξαιτίας και της δικής τους άγνοιας ή, τέλος, επειδή αδημονούν να τελειώσει το μαρτύριο της συζήτησης με κάποιον βλάκα. 

Απόγνωση είναι λογικό να νιώθει κάποιος και όταν ακούει από νέους την απορία: «κι εσείς τι κάνατε, όταν ήσασταν στην ηλικία μας»; Συνήθως αυτό συμβαίνει, όταν κάποιος εντοπίζει αδυναμίες, τεμπελιά ή άλλα προβλήματά τους. Πρόκειται για αντίδραση. Βλακώδη και συντηρητική αντίδραση. Ο νέος που αναρωτιέται γι αυτό, θυμίζει δεινόσαυρο που κατάφερε να επιβιώσει παρά τις αντιξοότητες μέχρι τις μέρες μας. Είναι δυνατόν κάποιος νέος να συγκρίνει αυτά που πρέπει να κάνει σήμερα με όσα μπορούσε και έπρεπε να κάνουν εκπρόσωποι προηγούμενης γενιάς; Δηλαδή, αυτός ο κρεμανταλάς δεν έχει ακούσει τίποτα για την εξέλιξη; Κι αν έχει ακούσει, δεν κατάφερε να το αποκωδικοποιήσει; Ρινίσματα τούβλου κουβαλάει αντί για μυαλό; Αυτός ίσως κατάφερνε κάτι, αν ο κόσμος του ήταν ο κόσμος της γιαγιάς του αλλά, δυστυχώς, κάτι τέτοιο είναι ανέφικτο. Είμαστε πολύ μακριά από την εφεύρεση μιας μηχανής του χρόνου που θα μπορούσε να μεταφέρει τον κάθε ηλίθιο στο παρελθόν. Συνήθως, τέτοια παιδιά προέρχονται από γονείς που χρησιμοποιούν τη φράση «Κι εμείς που μεγαλώσαμε έτσι, τι πάθαμε;», οπότε δε χρειάζεται να αφιερώσω χώρο στο συγκεκριμένο. Από γονείς πιο ακίνητους κι από ανδριάντα, τι παιδιά θα βγουν; 

Ακούμε κάποτε γονείς, οι οποίοι αναφερόμενοι στα παιδιά τους χρησιμοποιούν το πρώτο πληθυντικό. «Διαβάζαμε μέχρι αργά χθες το βράδυ». «Αρχίζουμε την επανάληψη». «Περάσαμε στη σχολή Λαϊκής Παραδοσιακής Μουσικής και Οργάνων». Επιστημονικές μελέτες έχουν αποδείξει ότι αρκετοί από αυτούς, μικροί είχαν πέσει με πάταγο από την κούνια με το κεφάλι στο πάτωμα, οπότε προκλήθηκαν βαριές κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις και μόνιμη βλάβη που εμφανίζεται ως συνεχείς κρίσεις ηλιθιότητας μέχρι μεγάλη ηλικία, όταν δηλαδή θα έπρεπε να σκέφτονται και να δρουν ως ενήλικες. Η χρήση του πρώτου πληθυντικού χαρακτηρίζει κυρίως μαμάδες που επιδιώκουν ταύτιση με το παιδί τους, ώστε να του προκαλέσουν Οιδιπόδειο και όλοι ξέρουμε τι βίτσια υποκρύπτει αυτό. Συχνά, αυτές οι μανάδες νιώθουν ότι μια πιθανή επιτυχία των παιδιών τους θα προσδώσει στις ίδιες μια κάποια αξία, ένα νόημα ζωής, μια προσωπική αίσθηση επιτυχίας, τέλος πάντων. Μεγαλύτερο γίνεται το πρόβλημα όταν το πρώτο πληθυντικό χρησιμοποιείται από πατεράδες, γιατί πατέρας να επιθυμεί την καλλιέργεια Οιδιπόδειου είναι λιγάκι περίεργο και χρήζει συστηματικής και μακροχρόνιας ψυχιατρικής βοήθειας. 

Τα παραπάνω αποτελούν απόψεις ειδικών. Κι εγώ ασπάζομαι τις απόψεις των ειδικών. Δε διαθέτω το απαραίτητο υπόβαθρο ώστε να τις αμφισβητήσω. Απλώς, πώς να το πω βρε παιδί μου, τις βρίσκω λίγο… απόλυτες και τους χαρακτηρισμούς τους λίγο… βαρείς αλλά μάλλον έτσι είναι οι ειδικοί. Σαν τους 29 κατασκευαστές πλυντηρίων. Αυτοί ξέρουν! Και τέλος πάντων, δεν είναι αυτό που πρέπει να μας απασχολεί. Η ουσία είναι ότι όσο ευγενικά κι αν προσπαθήσει κανείς να χαρακτηρίσει τον ηλίθιο, τον πανίβλακα, τον ανόητο, το συντηρητικό, αυτός παραμένει τέτοιος και τίποτα δεν τον σώζει, γιατί αν ήταν λίγο πιο ευφυής θα απόφευγε τη χρήση τέτοιων κλισέ και δε θα περιέφερε τη βλακεία του σαν παντιέρα, οπότε και δε θα πρόσφερε με απλοχεριά αφορμές να τον κρίνουν ως τέτοιο.