Κοινωνία Αταξίας

Η τύχη του αντικαπνιστικού νόμου απλώς ενίσχυσε την αντίληψη ότι στη χώρα μας ο καθένας κάνει ό,τι του… καπνίσει. Η ανυπακοή στον αντικαπνιστικό νόμο δεν είναι εξαίρεση. Είναι ο κανόνας. Στην Ελλάδα ο σεβασμός των νόμων είναι η εξαίρεση. Η καταπάτησή τους είναι ο κανόνας. Η αίσθηση «αταξίας» είναι έντονη και διαρκής. Πεζόδρομοι που καταλαμβάνονται από τραπέζια, καθίσματα και μηχανοκίνητα, φοροδιαφυγή κάθε μορφής, διαφθορά δημόσιων λειτουργών, σπατάλη δημόσιου χρήματος, φακελάκια σε νοσοκομεία, πολεοδομίες και εφορίες, αυθαίρετα σε πόλεις, βουνά και παραλίες. Ακόμα και στις πιο απλές, καθημερινές σχέσεις, συναλλαγές και διαδικασίες, αντιλαμβάνεται κανείς την ανυπαρξία δομής, ορίου, σεβασμού.
Η πηγή της παγιωμένης «αταξίας» είναι εύκολο να εντοπιστεί αρκεί να βάλουμε τις σκέψεις μας σε «τάξη». Για να φτάσουμε στη ρίζα του κακού δεν έχουμε παρά να ξετυλίξουμε ένα κουβάρι απλών ερωτημάτων.
Τα πάντα ξεκινούν από αυτό: Τι καθορίζει το επίπεδο «τάξης» μιας δημοκρατικής κοινωνίας; Μα φυσικά ο νόμος. Αυτός καθορίζει τα όρια. Διασαφηνίζει το αποδεκτό και το απαράδεκτο σε ατομικό και θεσμικό επίπεδο. Προϋπόθεση, όμως, για να λειτουργεί ο νόμος είναι η αποδοχή του από την πλειονότητα. Μια μειονότητα -αυτό θα ήταν το λογικό- που τον παραβιάζει υπόκειται τις συνέπειες, οι οποίες και πάλι καθορίζονται από το νόμο. Εδώ έχουμε το πρώτο πρόβλημα. Στη χώρα μας μόνο μια μειονότητα σέβεται το νόμο.
Και ποιος ευθύνεται για τους νόμους και την επιβολή τους; Μα φυσικά η εξουσία. Αυτή, εκλεγμένη από το λαό, έχει οριστεί να θεσπίζει νόμους που υπηρετούν τα συμφέροντα του συνόλου, συμβάλλουν στην πρόοδο, διασφαλίζουν ισότητα και δικαιοσύνη. Η εξουσία, βέβαια, έχει και την ευθύνη της εφαρμογής και της τήρησής τους από όλους -πολιτικούς και πολίτες, πλούσιους και φτωχούς, άντρες και γυναίκες, μορφωμένους και αγράμματους.
Το θέμα τώρα είναι αν διαθέτουμε εξουσία ικανή να επωμιστεί τις ευθύνες της. Αυτό το γνωρίζουν ακόμα και οι πέτρες (μάλλον γι αυτό σημαντικός πολιτικός παράγων του τόπου δήλωσε πρόσφατα: «Θα μας πάρουν με τις πέτρες»). Η εξουσία μας -εδώ εμφανίζονται ελάχιστες εξαιρέσεις- κυριαρχείται από τη διαφθορά, το λαϊκισμό, την αυθαιρεσία, το νεποτισμό. Κυριαρχείται από το φόβο της αντιπαράθεσης με μεγάλα ή και μικρότερα συμφέροντα. Τρομάζει ακόμα και στην ιδέα αυτή, γιατί συνδέει την αντιπαράθεση με το πολιτικό κόστος. Και πολιτικό κόστος σημαίνει ότι κάποιοι πολιτικοί θα χάσουν τις θεσούλες τους. Και αυτό είναι το τελευταίο που επιθυμεί κάποιος πολιτικός. Η εξουσία ανέχεται την καθημερινή παραβίαση του νόμου αφήνοντας την «αταξία» να … εξουσιάζει.
Όμως, η εξουσία είναι κάτι που τυχαίνει σε ένα λαό; Όχι βέβαια! Είναι κάτι που εκλέγεται, ελέγχεται και εξαρτάται από αυτόν. Αυτό… πονάει, γιατί οι περισσότεροι αισθάνονται καλύτερα ρίχνοντας όλα τα βάρη στην εξουσία. Αφού, λοιπόν, ο λαός εκλέγει την εξουσία του, είναι δυνατόν να εκλέγει μια εξουσία που δεν του αρέσει και δεν του ταιριάζει; Απίθανο. Ο λαός εκλέγει την εξουσία που επιθυμεί και του ταιριάζει. Επιλέγει ελεύθερα ή ανέχεται μέσω της αποχής του και αυτό σημαίνει ότι για την ποιότητα της εξουσίας μας είμαστε ολοκληρωτικά υπεύθυνοι. Κι αν η εξουσία μας έχει τα χαρακτηριστικά που προαναφέρθηκαν, τότε και ο λαός έχει τα ίδια γνωρίσματα. Δεν μπορεί από ένα λαό που είναι «νερό για λειτουργιά» να προκύπτει εξουσία διεφθαρμένη. Κι αν αυτό συνέβαινε κάποια στιγμή, ο λαός με τη δύναμή του θα την έστελνε από εκεί που ήρθε σε μικρό χρονικό διάστημα.
Ναι αλλά από τι εξαρτώνται το επίπεδο και οι επιδιώξεις του λαού; Το παζλ ολοκληρώνεται. Ο λαός, λοιπόν, διαπαιδαγωγείται από όσα αντιλαμβάνεται καθημερινά μέσα στην οικογένεια, το σχολείο, την πολιτεία. Και τι βλέπει εκεί; Τη μετριότητα να κυριαρχεί, τη διαφθορά να κάνει κουμάντο, το λαϊκισμό να ρυθμίζει τις σχέσεις, την αυθαιρεσία να καλύπτει τα πάντα, τον ατομικισμό να καθοδηγεί, την ευκολία να αποτελεί μόνιμη επιλογή. Εντάξει αλλά ποιος επιτρέπει τη διαιώνιση της δυσλειτουργίας και της αταξίας όλων αυτών; Ελάτε τώρα! Η απάντηση είναι γνωστή. Μα φυσικά ο νόμος. Στο παζλ μπήκε και το τελευταίο κομμάτι. Φτάσαμε εκεί από όπου ξεκινήσαμε, δηλαδή από το ότι εδώ νόμος είναι η αταξία. Κι όσο η εξουσία -δηλαδή εμείς που την επιλέγουμε ή την ανεχόμαστε- συνεχίζει να τροφοδοτεί την αταξία, η πραγματικότητά μας θα συνεχίσει να είναι θλιβερά και χαοτικά ακατάστατη.
Κύκλος είναι κι όσο αυτός δε σπάει, η τήρηση του νόμου, δηλαδή, ο σεβασμός των ορίων θα αποτελεί εξαίρεση συμπεριφοράς μιας ελάχιστης μειονότητας αδύναμης να διαφυλάξει την τάξη. Το πρόβλημα είναι ότι η κατάσταση αυτή λειτουργεί εθιστικά και επιβάλλεται σε κάθε επίπεδο. Οι περισσότεροι λειτουργούν με την ιδέα: ο νόμος είμαι εγώ. Καθημερινά απαιτούν εκβιαστικά ό,τι είναι ανίκανοι να κατακτήσουν και επιβάλλουν με άξεστο τρόπο ό,τι περιορίζει τους άλλους επιτείνοντας το χάος της αταξίας. Το παράλογο είναι ότι όλοι αυτοί είναι οι πρώτοι που διαμαρτύρονται, όταν κάποιοι άλλοι, εξίσου ή περισσότερο άξεστοι και χυδαίοι, βρίσκονται στο δρόμο τους και επιβάλλουν τη δική τους αταξία. Γιατί, όταν μια κοινωνία δε στηρίζεται στην τάξη, είναι βέβαιο ότι αργά ή γρήγορα βρίσκεται κάποιος πιο άξεστος και πιο χυδαίος και επιβάλλει τη δική του πιο χαοτική αταξία!

Δημοκρατία Λάστιχο!

Να καταργηθεί το πανεπιστημιακό άσυλο ή όχι; Να είμαστε ανεκτικοί στις καταλήψεις και τις καταστροφές σχολείων από καταπιεσμένους και μη μαθητές ή όχι; Να επιτρέπουμε στα οργισμένα νιάτα να «κατεβάζουν» που και που καμιά βιτρίνα για εκτόνωση ή όχι; Να καταργηθεί η βάση του 10 για την εισαγωγή στην τριτοβάθμια εκπαίδευση ή όχι; Να ανεχόμαστε αστυνομικοί -οπλισμένοι με γκλομπς ή προδέρμ- να πατούν το ποδαράκι τους σε πεζοδρόμια πέριξ των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων ή όχι; Ποια συμπεριφορά πρέπει να μένει ατιμώρητη και ποια όχι; Ποιος χαρακτηρίζει τι είναι κοινωνικό και τι αντικοινωνικό; Πρόκειται για προβληματισμούς που κυριαρχούν στη χώρα μας το τελευταίο διάστημα.
Ερωτήματα που στην ουσία τους είναι προσπάθεια να κατανοήσουμε τη Δημοκρατία. Η ελληνική κοινωνία αντιμετωπίζει περισσότερα υπαρξιακά προβλήματα και από έφηβο, λίγο πριν αυτός ενηλικιωθεί, οπότε και χάνει την πολυτέλεια για τέτοιες αναζητήσεις. Η χώρα που γέννησε τη Δημοκρατία αδυνατεί να κατανοήσει και τις απλές αρχές της. Για την ουσία της ας μην το συζητήσουμε.
Η Δημοκρατία όμως είναι πολύ πιο απλή υπόθεση από ό,τι θα θέλαμε. Άλλες χώρες, που ούτε παραβρέθηκαν στη γέννα της, τα καταφέρνουν καλύτερα από εμάς, γιατί έχουν ξεφύγει από εφηβικούς προβληματισμούς. Ασχολούνται με πιο χρήσιμα πράγματα, όπως για παράδειγμα με την ανάπτυξή τους. Εμείς επιμένουμε σε εφηβικές πρακτικές. Το αντίθετο θα σήμαινε ευθύνες. Πολλές μάλιστα. Αυτό κάνουν και οι έφηβοι που γενικώς «τα έχουν πάρει» με το σύστημα, με το διάβασμα, την προσπάθεια, τον κόπο, τον προγραμματισμό. Αντί, λοιπόν, να ασχολούνται με τα χρήσιμα για το μέλλον, προτιμούν τον προβληματισμό. Άντε και το σπάσιμο καμιάς βιτρίνας ή έστω καμιά καταστροφική κατάληψη σχολείου για να εκφράσουν την οργή, την απογοήτευση και να … φτιάξουν τον κόσμο καλύτερο.
Κι ενώ εμείς έχουμε μετατρέψει τη Δημοκρατία σε λάστιχο άλλοι λαοί βαδίζουν πιο γρήγορα και από το Johnny Walker και το κάνουν -που να πάρει- πολύ επιδεικτικά. Αυτοί, όμως έχουν καταλάβει, εδώ και καιρό, ότι Δημοκρατία είναι ισότητα και ελευθερία. Και έχουν δώσει σ’ αυτά ουσία χωρίς να αναλώνονται σε ατέρμονες συζητήσεις. Μάλλον δεν είναι δύσκολο κι εμείς να καταλάβουμε τη σημασία τους. Αν αδυνατούμε, τότε σημαίνει ότι, όταν μας έφερνε ο πελαργός, του πέσαμε και χτυπήσαμε πολύ άσχημα στο κεφάλι. Απλά πράγματα.
Δημοκρατία ίσον ισότητα. Ίδιες ευκαιρίες για όλους. Αν το κατάλαβαν οι άλλοι, τότε κι εμείς μπορούμε. Το μόνο που μένει είναι ο καθένας, πριν ξεσπάσει, καταστρέψει, τρομοκρατήσει, να αναρωτιέται: «αξιοποίησα τις ευκαιρίες που μου δόθηκαν ή απλώς έχω παρανοήσει την ισότητα, γιατί έτσι με βολεύει»; Αν κάποιος σπαταλά τις ευκαιρίες που του δίνονται, μάλλον δεν μπορεί να διεκδικεί νέες. Αν, για παράδειγμα, αυτός ο κάποιος, όταν έπρεπε να είναι μαθητής, υποδυόταν τον τουρίστα, είναι μάλλον άδικο για τους άλλους -όσους το πάλεψαν- να απαιτεί τη χωρίς κριτήρια πρόσβασή του στο πανεπιστήμιο ή στη ζωή. Άλλωστε η ισότητα συμβαδίζει με την αξιοκρατία κι αυτό σημαίνει ότι όποιος διαθέτει περισσότερα προσόντα από άλλους, θα βρίσκεται σε καλύτερη θέση από αυτούς. Όποιος αξιοποίησε τις ευκαιρίες που του δόθηκαν δικαιούται και άλλων. Όπως με το φαγητό. Όποιος το τρώει όλο, παίρνει και δεύτερο πιάτο. Ο μίζερος θα μείνει με το πρώτο.
Δημοκρατία ίσον ελευθερία. Κι αυτήν ανήκει σε όλους και είναι ίδια για όλους. Ο καθένας -ευτυχώς ή δυστυχώς- μπορεί να σκεφτεί, πει, είναι, κάνει ό,τι τον εκφράζει. Προϋπόθεση της ελευθερίας ο αλληλοσεβασμός! Αν αυτός δεν υφίσταται, έρχεται η δικαιοσύνη και τον αποκαθιστά. Παραβίαση των ορίων σημαίνει πληρωμή. Κάτι σαν: «τα γούστα πληρώνονται». Ξεφεύγεις από τα όρια, ξεσπάς χωρίς να σκέφτεσαι τους άλλους, καταστρέφεις την περιουσία τους, τους εμποδίζεις να γευτούν τη δική τους ελευθερία; Ωραία! Κάντο αλλά να γνωρίζεις ότι δεν πρέπει, οπότε πλήρωσε το λογαριασμό και μην κλαίγεσαι σαν μωρό και ψάχνεις στηρίγματα σε πατερούληδες μαθητών, φοιτητών, εργατών.
Η Δημοκρατία είναι μία. Προσπάθειες διαφορετικής εξήγησής της δηλώνουν προσπάθειες εξυπηρέτησης συμφερόντων που στρέφονται εναντίον άλλων συμφερόντων. Κι αυτό δεν είναι αγώνας ούτε για κοινωνική ελευθερία ούτε για ισότητα ούτε για πρόοδο. Χάσιμο χρόνου είναι. Κι εδώ εμφανίζεται ο βασικός προβληματισμός: Ποιος έχει την ευθύνη για την ομαλή λειτουργία της Δημοκρατίας; Λογικά, η ευθύνη ανήκει μερικώς στην εξουσία, τη νόμιμα εκλεγμένη από εμάς. Μόνο μερικώς και όχι ολικώς, γιατί τελικά ανήκει και σε όλους μας και είναι καθημερινή. Κι όταν οι … «όλους μας» δε φροντίζουμε γι αυτό και ξεφεύγουμε από τα όρια, δίνουμε και στην εξουσία το ίδιο δικαίωμα. Το δικαίωμα, δηλαδή, να παρεμβαίνει και κάποτε να το κάνει αυθαίρετα και να ξεφεύγει κι αυτή από τα όρια. Και τότε, θα σκεφτεί κάποιος, η δουλειά των νέων ποια είναι; Απλό. Δουλειά τους είναι να διεκδικούν, να αγωνίζονται, να απαιτούν περισσότερη και ποιοτικότερη Δημοκρατία και να το κάνουν σεβόμενοι τις αρχές της. Ίσως έτσι ακουστούν περισσότερο.
Η μετάφραση της Δημοκρατίας είναι απλή και δεν υφίσταται λόγος να χανόμαστε σ’ αυτή!