Ιατρική στο Ασγκαμπάτ

Η μαθήτρια, απέναντί μου, βρίσκεται σε απόγνωση. Έχει μπροστά της δυο γραπτά της φρεσκοδιορθωμένα. Και τα δυο εκτός θέματος. Απορεί αδυνατώντας να κατανοήσει «πώς γίνεται αυτό;». Θεωρεί τον εαυτό της ιδιαίτερα έξυπνο και μου το δηλώνει ξεκάθαρα. Επιθυμεί, φυσικά, να εισαχθεί στην Ιατρική σχολή. 

Λίγες μέρες μετά. Η μαθήτρια (τελείως άλλη από την προηγούμενη), απέναντί μου, βρίσκεται σε απόγνωση. Δηλώνει ότι αδυνατεί να κατανοήσει όσα εξελίσσονται στο μάθημα, γιατί κάποιοι συμμαθητές της βρίσκονται σε καλύτερο επίπεδο από την ίδια. Δηλώνει, επίσης, ότι στα υπόλοιπα μαθήματα -για τα οποία, όμως, αδυνατώ να έχω προσωπική άποψη- είναι άριστη. Το μόνο πρόβλημά της είναι η Έκθεση -για την οποία, όμως, μπορώ να έχω πολύ προσωπική άποψη. Επιθυμεί, φυσικά, να εισαχθεί στην Ιατρική. 

Κάτι δεν πάει καλά. Δυο μαθήτριες με προβληματικές επιδόσεις και αντιδράσεις θέλουν να σπουδάσουν Ιατρική. Κανένα πρόβλημα. Μάλλον, όμως, θέλουν να γίνουν και γιατροί. Μεγάλο πρόβλημα. Το θέλουν πολύ. Πεθαίνουν γι αυτό. Κι αν, με κάποιο τρόπο, τα καταφέρουν, δεν ξέρω πόσοι άλλοι θα πεθάνουν από αυτό. Και οι δυο έχουν πειστεί από το περιβάλλον τους ότι είναι ιδιαίτερα ικανές. Τουλάχιστον ικανές να πετύχουν το στόχο τους, εισαγωγή στην Ιατρική. Στο σχολείο, όλα τα χρόνια, τις θεωρούσαν(;) άριστες. Και τους το έδειχναν(!). Με εικοσάρια παντού. Ακόμη και στην Έκθεση, για την οποία μπορώ να έχω προσωπική άποψη. Κι εγώ καλούμαι να βγάλω τα κάστανα από τη φωτιά. 

Δυο μαθήτριες που πιστεύουν ότι Έκθεση είναι να γεμίζουν σελίδες με «όμορφες» λέξεις και εκφράσεις εκθαμβωτικές. Θεωρούν τα εκφραστικά λάθη τους απλή λεπτομέρεια Η λογική, η προσπάθεια στήριξης απόψεων με επιχειρήματα, η δομή, δεν έχουν την παραμικρή σημασία ούτε για τη μία ούτε για την άλλη. Μάλλον έτσι τους δίδαξαν να προσεγγίζουν το μάθημα. Όσο για ενημέρωση... Και οι δυο δηλώνουν ότι απέχουν από το σπορ. Το μόνο που έκαναν στη μαθητική ζωή τους ήταν να αποστηθίζουν σχολικά μαθήματα. Η χαρά του καθηγητή. Ήσυχα και ευγενικά παιδιά του πρώτου θρανίου που δεν δημιουργούν προβλήματα στην αίθουσα και πάντα «εντάξει» στις υποχρεώσεις τους. Οι προϋποθέσεις για ολοστρόγγυλο εικοσάρι. Η καλλιέργεια του μυαλού, η άποψη για την πραγματικότητα, η σφαιρική καλλιέργεια δεν απασχολούν το σχολείο. 

Οι δυο μαθήτριες έφτασαν στην τρίτη Λυκείου με άριστους βαθμούς. Έφτασαν εδώ που έφτασαν χωρίς τη δυνατότητα να κατανοούν τις απαιτήσεις ενός θέματος –και συνηθίζω να δίνω θέματα σε απλά ελληνικά. Έφτασαν χωρίς δυνατότητα να επεξεργαστούν και να διατυπώσουν απλά νοήματα, χωρίς να διαθέτουν τη γνώση, την εικόνα της πραγματικότητας, ώστε να τοποθετηθούν και να αναλύσουν ένα θέμα με βάση τη λογική. Έχουν την αίσθηση ότι το να γεμίσουν απλώς κάποιες σελίδες είναι το ζητούμενο. Δυστυχώς όμως γι αυτές, δεν είναι. Πιθανότατα θα το συνειδητοποιήσουν για πρώτη φορά στις Πανελλαδικές. 

Κι όμως, και οι δυο ονειρεύονται την Ιατρική. Πέρασε και σε αυτές, όπως και σε μερικές ακόμη εκατοντάδες μαθητών, ότι η Ιατρική είναι για εκείνους που απλώς έχουν μεγάλους βαθμούς στο σχολείο. Και δεν είναι λίγοι αυτοί. Είναι πολλοί. Κάπως έτσι Έλληνες μαθητές γεμίζουν κάθε χρόνο τις Ιατρικές στην Μπρατισλάβα, τη Σόφια, το Μπακού, την Καμπούλ, το Μουσκάτ, την Αστάνα... Οι περισσότεροι μην έχοντας τα προσόντα, ώστε να υλοποιήσουν το όνειρο με εγχώριες λύσεις, προσπαθούν να το κάνουν με επιλογές, οι οποίες δεν θέτουν καμιά προϋπόθεση για την αποδοχή τους. Ο καθένας μπορεί να σπουδάσει Ιατρική. Ακόμη κι αν δεν παρακολούθησε τα προαπαιτούμενα μαθήματα στο σχολείο. Μαθητές της θεωρητικής κατεύθυνσης σπουδάζουν Ιατρική, Φαρμακευτική, Οδοντιατρική σε πόλεις εξωτικές. Αν μπορείς να πληρώσεις είσαι καλοδεχούμενος. Αν μπορείς να πληρώσεις, θα γίνεις γιατρός, μηχανικός, αστροναύτης. Φοιτητικός τουρισμός. 

Κι ενώ σήμερα, αυτά τα παιδιά, αδυνατούν να επεξεργαστούν απλά γλωσσικά μηνύματα και δεδομένα (με επιπτώσεις αποκλειστικά για τα ίδια), αύριο θα αδυνατούν να επεξεργαστούν πολύ πιο κρίσιμα ζητήματα (με επιπτώσεις, συχνά τραγικές, για πολλούς άλλους). Δε θα είναι ικανά ούτε για τα βασικά. Δεν θα τα εμπιστευόμουν ούτε για ξεμάτιασμα, πολύ περισσότερο για βεντούζες και μάλιστα κοφτές. 

Μαθητές σε απόγνωση. Θέλουν να γίνουν γιατροί. Ίσως επειδή είναι από τα ελάχιστα επαγγέλματα, για τα οποία μπορούν να έχουν μια εικόνα. Ο γιατρός γιατρεύει. Η τηλεόραση έπαιξε το ρόλο της. Για άλλους, σύγχρονους επαγγελματικούς τομείς αγνοούν οτιδήποτε. Κανείς δεν τους μίλησε γι αυτούς και φυσικά οι ίδιοι δεν ενδιαφέρθηκαν να μάθουν. Το σχολείο δεν κατάφερε να τους δείξει τον δρόμο. Οι γονείς επίσης. Και τώρα συνωστισμός στον προθάλαμο της Ιατρικής. Άγχος, πίεση, ανασφάλεια. Συνειδητοποίηση ότι το όνειρο προϋποθέτει εφόδια τα οποία δεν διαθέτουν. Όμως ποτέ δεν είναι αργά. Μια Ιατρική Σχολή στο Ασγκαμπάτ μπορεί να αναγνωρίσει τα ταλέντα τους και τους περιμένει. Με βεβαιότητα θα αναγνωρίσει το ταλέντο του μπαμπά: να πληρώνει αδρά. 

Ο κ. Ζάχος διαβεβαιώνει ότι όλες οι πόλεις που αναφέρονται στο άρθρο 

 υφίστανται και δεν αποτελούν προϊόν μυθοπλασίας

Φταίει το Σύστημα;

Συζήτηση με μαθητές Λυκείου. Γκρινιάζουν. Δηλώνουν απογοητευμένοι και μάλλον είναι. Νιώθουν απογοήτευση, επειδή, για κακή τύχη τους, γεννήθηκαν στην Ελλάδα. Οργή, επειδή είναι αναγκασμένοι να δώσουν Πανελλαδικές. Αγανάκτηση, γιατί άλλες χώρες «ανακαλύπτουν» τους ταλαντούχους νέους τους και τους αξιοποιούν. Δυσανασχετούν με το «Σύστημα» που αγνοεί ή περιορίζει τις αξιοζήλευτες ικανότητές τους, καταδικάζοντάς τους στη μετριότητα. Ο καθένας τους θεωρεί τον εαυτό του ταλέντο ολκής. Η συζήτησή τους μαζί μου καθόλου δε μετριάζει το θυμό τους. Μάλλον τον επιτείνει. Στην ερώτηση «τι έχουν κάνει, ώστε κάποιος να έχει λόγους να τους “ανακαλύψει”», τα κεφάλια σκύβουν. Οι αντιδράσεις τους... εξαϋλώνονται. Στην ερώτηση «ποιο είναι, επιτέλους, αυτό το “Σύστημα” που μας καταπιέζει, μας περιορίζει, μας βασανίζει, δε μας αφήνει να σηκώσουμε κεφάλι, μας κάνει το βίο αβίωτο;», απάντηση ακόμα περιμένω. Αδημονώ.

Δεν μπορούσα, βέβαια, να κάθομαι με σταυρωμένα χέρια και να περιμένω. Τα ξεσταύρωσα. Ούτε έτσι, όμως, μπορούσα να περιμένω. Οπότε σκέφτηκα να γράψω κάτι, αναμένοντας την απάντηση των παιδιών. Θα πει κάποιος «Πφφφ, παιδιά! Τι να περιμένει κανείς;». Τα παιδιά όμως, «κάποιε», από κάπου έμαθαν ότι το «Σύστημα φταίει» για καθετί αρνητικό ή περιοριστικό. Και δεν είναι λίγες οι πηγές έμπνευσής τους. Αντίθετα. Η λογική του «φταίει το Σύστημα» αποτελεί ίσως το πιο ενοποιητικό στοιχείο της κοινωνίας μας. Σίγουρα το πιο βλαμμένο. Προβάλλεται διαρκώς και αξιοποιείται επαρκώς όχι από λίγους. 

Το «Σύστημα» είναι η δικαιολογία του μαθητή, του οποίου οι επιδόσεις κινούνται στο έρεβος. Της μάνας, της οποίας του παιδιού οι επιδόσεις χαρακτηρίζουν την έννοια του απροσμέτρητου βάθους. Του εργαζομένου που δεν αναγνωρίζεται από τον εργοδότη. Του επιχειρηματία, του οποίου η επιχείρηση πάει κατά διαόλου. Του πολιτευτή που δεν κατάφερε να εκλεγεί. Του πολιτικού που κατάφερε να εκλεγεί αλλά αδυνατεί να εφαρμόσει όσα υποσχέθηκε. Του πολίτη που δυσκολεύεται να αποπληρώσει τα δάνειά του. Του δημόσιου υπαλλήλου που βλέπει το μισθό του να συρρικνώνεται. Του οπαδού που βλέπει την ομάδα του να χάνει περισσότερες φορές από εκείνες που παίζει. Του εθνικιστή που βλέπει την Ελλάδα να πατώνει. Του διεθνιστή που παρακολουθεί την ΕΕ να φυλλοροεί...

Άρα τα παιδιά είχαν πού να μοιάσουν. Και ποιο είναι αυτό το «Σύστημα» επιτέλους; Ποιοι είναι αυτοί που διαμορφώνουν, ελέγχουν, καθορίζουν το «Σύστημα»; Λογικά(;) «Σύστημα» δεν είναι οι προαναφερθέντες. Αν ήταν ή ένιωθαν να είναι, δε θα τα έβαζαν με αυτό. Οπότε «Σύστημα» είναι ο ... κανένας ή ο κανένας από όσους το κατηγορούν. Μπορεί, λοιπόν, το «Σύστημα» να είναι κάτι αδιόρατο, υπερφυσικό, μεταφυσικό ή παραφυσικό που όμως ασχολείται επισταμένως με τα εγκόσμια και ενίοτε μας ψεκάζει, πιθανώς για να σπάει πλάκα. 

Ελπίζω ότι όλα αυτά έχουν καταστήσει σαφές το βλακώδες της υπόθεσης περί «Συστήματος» που δεν αφήνει τον άνθρωπο και δη τον ικανό άνθρωπο να αγιάσει. Το «Σύστημα» είναι κάτι ορατό, χειροπιαστό. Είμαστε εμείς. Όλοι μας. Είναι η κοινωνία, οι κώδικες, οι κανόνες λειτουργίας της. Είναι ο τρόπος ζωής και οι συνθήκες που επιλέξαμε. Άλλος λίγο, άλλος πολύ το επηρεάζουμε, το ανατροφοδοτούμε καθημερινά. Οι πράξεις μας, οι συμπεριφορές μας, οι επιλογές μας είναι η κινητήρια δύναμή του, το καύσιμό του. 

Το «Σύστημα» είναι μια μηχανή. Εμείς τα εξαρτήματά της. Οι θεσμοί, τα άτομα αποτελούν τα μέρη του. Και σαν μηχανή, το «Σύστημα» μπορεί να δουλεύει καλά ή όχι. Εξαρτάται από εμάς. Αν αγοράσετε έναν υπολογιστή κι αυτός δε λειτουργεί σωστά ή δε λειτουργεί καθόλου, τα πράγματα είναι απλά. Με το να τον σπάσετε, να τον πατήσετε κάτω και να τον διαλύσετε με μανία, μάλλον δεν καταφέρνετε πολλά. Εδώ βρίσκεται η διαφορά του «Συστήματος» από τις υπόλοιπες μηχανές. Τα βάζετε, λοιπόν, με τον κατασκευαστή του, τον πάτε για επιδιόρθωση ή για αντικατάσταση. 

Τι ισχύει με το «Σύστημα - Κοινωνία»; Αν δε λειτουργεί σωστά, δεν έχω εναλλακτικές. Αν το σπάσω, το πατήσω κάτω και το διαλύσω με μανία, μάλλον δεν καταφέρνω πολλά. Σίγουρα δεν το βελτιώνω. Κυρίως, δεν μπορώ να «το πάω πίσω και να το αλλάξω με άλλο». Όταν τα βάζω με αυτό, τα βάζω με τον εαυτό μου ή τους γύρω μου. Είπαμε ήδη ότι τα εξαρτήματά του είμαστε εμείς. Εμείς το κατασκευάζουμε, το εξελίσσουμε, το βελτιώνουμε. Αν δημιουργούμε ή οι ίδιοι αποτελούμε κακής ποιότητας εξαρτήματα (παιδιά, οικογένεια, εκπαίδευση, Πολιτεία...), δεν μπορούμε να έχουμε απαιτήσεις. Αν επιθυμώ να το βελτιώσω, πρέπει να βελτιωθώ ο ίδιος ή να βελτιώσω τα εξαρτήματα, τα οποία κατασκευάζω γι αυτό. 

Το θέμα είναι ότι οι περισσότεροι έχουν την αίσθηση ότι αποτελούν ιδανικά εξαρτήματα. Γι αυτούς το πρόβλημα είναι οι άλλοι. Η έννοια της ευθύνης συνήθως αγνοείται κι αυτό τροφοδοτεί και διαιωνίζει τη συγκεκριμένη στάση ζωής. Όσο συνεχίζει να «φταίει το Σύστημα», είναι βέβαιο ότι δεν πρόκειται να δούμε άσπρη μέρα. Ίσως η λύση να είναι πιο απλή. Την επόμενη φορά που θα νιώσετε (αυτό δεν ενοχλεί ιδιαίτερα) ή θα πείτε (αυτό είναι βδελυρό, τρισάθλιο και βαρετό εξίσου) ότι «φταίει το Σύστημα», ας σκεφτείτε τι έχετε κάνει εσείς γι αυτό και πόσο υπεύθυνοι είστε για τις δυσλειτουργίες του. Μήπως αποτελείτε εσείς το ψεγάδι του; Μήπως δημιουργείτε (ως γονείς, εκπαιδευτικοί, πολιτικοί...) τέτοια; Ή έστω ανέχεστε να υπάρχουν γύρω σας ελαττωματικά εξαρτήματα; 

Πιθανότατα, λοιπόν, όταν «φταίει το Σύστημα», φταίμε εμείς. 

Ο κ. Ζάχος απεχθάνεται να ακούει ιστορίες από «ταλαντούχους» ανθρώπους, 

τους οποίους το «Σύστημα» δεν αναγνώρισε  ποτέ

Στραβοί όσο ο Πύργος της Πίζας

Η ανακοίνωση των αποτελεσμάτων του μαθητικού διαγωνισμού “PIZA” (Πίζα) κάθε χρόνο αποτελεί μια από τις πιο συφοριασμένες στιγμές για το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα. Οι Έλληνες μαθητές τηρώντας πιστά τις εθνικές παραδόσεις διατυμπάνισαν στα πέρατα της οικουμένης το επίπεδο σκραποσύνης στο οποίο τους έχουμε οδηγήσει. Χωρίς ιδιαίτερη… δυσκολία παράμειναν κάτω από το μέσο όρο των επιδόσεων των μαθητών των χωρών του ΟΟΣΑ.
Ο φετινός διαγωνισμός ανάδειξε κάτι παράδοξο. Το παράδοξο βέβαια, δεν είναι οι επιδόσεις των μαθητών σ’ αυτόν. Αυτό είναι το δεδομένο κι εμείς το στηρίζουμε. Δώσε μας δεδομένα εμάς και πάρε μας την ψυχή. Άλλωστε έχουμε περίτρανα αποδείξει ότι από την ανατροπή, την καινοτομία και την πρωτοπορία έχουμε διαζευχθεί από τα γεννοφάσκια μας. Το παράδοξο, λοιπόν, είναι ότι στο διαγωνισμό πρώτευσαν -βαρετό αλλά πάλι- Φιλανδοί και Νοτιοκορεάτες μαθητές. Πριν αρχίσουν κάποιοι να σκέφτονται πόσο ρατσιστής είμαι, ξεκαθαρίζω. Το παράδοξο δεν έχει να κάνει με την καταγωγή των μαθητών. Την παραμικρή εμπάθεια δεν τρέφω για τη μία ή την άλλη χώρα. Ούτε θεωρώ παράδοξο ότι μαθητές της λευκής και της κίτρινης φυλής τα κατάφεραν εξίσου καλά. Και βέβαια, σε καμιά περίπτωση δε μου φαίνεται παράδοξο ότι μαθητές με διαφορετικό σχήμα οφθαλμών κατάφεραν να φορέσουν σ’ εμάς «τους γεννημένους πρώτους» ματογυάλια.
Το παράδοξο είναι ότι μαθητές από δυο τελείως διαφορετικά εκπαιδευτικά συστήματα, τελείως διαφορετικές μεθόδους κατάφεραν να πρωτεύσουν. Από τη μια, οι χαλαροί Φιλανδοί. Αποφεύγουν να προκαλέσουν το παραμικρό στρες στους μαθητές, οι βαθμοί διαδραματίζουν δευτερεύοντα ρόλο και συχνά οι έλεγχοι επιδόσεων των μαθητών δεν αποτελούν υποχρεωτική πρακτική του σχολείου. Από την άλλη, ο Νοτιοκορεατικός αντίποδας με γνωρίσματα τον έντονο ανταγωνισμό των μαθητών και ωράρια (7.30 - 15.00) που κάνουν τα δικά μας σχολεία να μοιάζουν με κατασκήνωση!
Αναφέρομαι στο παράδοξο του διαγωνισμού επειδή κάτι θα μπορούσε να μας διδάξει. Αποδεικνύει περίτρανα ότι δεν υπάρχει ένα και μοναδικό εκπαιδευτικό σύστημα αυθεντία. Διαφορετικές μεταξύ τους μέθοδοι μπορούν να οδηγήσουν σε ίδια αποτελέσματα. Οπότε η αναζήτηση του καλύτερου συστήματος στην οποία έχουν εμπλακεί εδώ και δεκαετίες οι υπεύθυνοι(;) υπουργοί Παιδείας αποδεικνύεται κυνήγι μαγισσών. Η μελέτη άλλοτε του γερμανικού άλλοτε του γαλλικού, πρόσφατα του φινλανδικού και δε συμμαζεύεται συστήματος για να τα ξεπατικώσουμε και να τα εφαρμόσουμε στην Ελλάδα αποδεικνύεται μια μπούρδα και μισή (δηλαδή 11/2 μπούρδα).
Η όλη προσπάθεια στηρίχτηκε απλώς στη μίμηση του θεωρητικού - ιδεολογικού μοντέλου αλλά ποτέ δεν έλαβε υπόψη τις παραμέτρους που απαιτούνται για τη στήριξη οποιουδήποτε εκπαιδευτικού μοντέλου. Η ουσία χάνεται. Και η ουσία πολύ απλά λέει ότι το γαλλικό μοντέλο μπορούν να το στηρίξουν Γάλλοι εκπαιδευτικοί, οι οποίοι απευθύνονται σε Γάλλους μαθητές, οι οποίοι με αυτόν τον τρόπο προετοιμάζονται για την ένταξή τους στη γαλλική πραγματικότητα. Αντίστοιχα το φινλανδικό μοντέλο μπορούν να το στηρίξουν Φιλανδοί εκπαιδευτικοί, οι οποίοι απευθύνονται σε Φιλανδούς μαθητές, οι οποίοι με αυτόν τον τρόπο προετοιμάζονται για την ένταξή τους στη φινλανδική πραγματικότητα. Με την ίδια λογική θα μπορούσα να σχολιάσω το γερμανικό, το ιαπωνικό, το αφγανικό ή το σενεγαλέζικο σύστημα αλλά θεωρώ ότι θα ήταν εξαιρετικά άσκοπο και χρονοβόρο και για μένα που γράφω και για όσους τυχόν διαβάζουν το συγκεκριμένο.
Τη μια μας φταίνε τα τέσσερα μαθήματα των εισαγωγικών εξετάσεων. Την άλλη μας φταίνε τα δεκατέσσερα μαθήματα των εισαγωγικών εξετάσεων. Την άλλη μας φταίνε τα έξι μαθήματα και … εκείνο που ξέρω εγώ είναι ότι τελικά το μόνο που φταίει για το μαύρο χάλι της εγχώριας εκπαίδευσης είναι ό,τι φταίει και για το μαύρο χάλι της εγχώριας πολιτικής, οικονομίας, έρευνας, κοινωνίας και από όπου και να το πιάσει κανείς το πράγμα έχει καταντήσει βαρετό και άσκοπο.
Ας το δούμε κάποια στιγμή όμορφα και απλά. Ένα εκπαιδευτικό σύστημα χρειάζεται κτηριακή υποδομή. Έχουμε την υποδομή που χρειαζόμαστε; Αν δεν την έχουμε, τη φτιάχνουμε αργά και σταθερά. Χρειάζεται επίσης εκπαιδευτικούς. Έχουμε τους εκπαιδευτικούς που χρειαζόμαστε; Ως προς τον αριθμό έχουμε και περίσσευμα, οπότε αν χρειάζονται βελτιωτικές κινήσεις, αυτές πρέπει να στραφούν στην κατάρτιση και την υπευθυνότητα. Χρειάζεται παράλληλα, μαθήματα. Έχουμε τα μαθήματα που χρειαζόμαστε; Μάλλον όχι, οπότε μια επαναστατική αναθεώρηση απαιτείται εδώ, γιατί δεν μπορεί ένας μαθητής Γυμνασίου σήμερα να ασχολείται με τα Θρησκευτικά περισσότερες ώρες από ό,τι με την Πληροφορική ή τον Προσανατολισμό. Επίσης χρειάζεται μεθόδους αξιολόγησης τόσο των εκπαιδευτικών όσο και των μαθητών. Τέτοιες -μεθόδους- έχουμε;
Εδώ αρχίζουν τα δύσκολα. Αλλά κάποια στιγμή πρέπει να καταπιαστούμε και με αυτά. Ο εκπαιδευτικός δεν μπορεί να αποτελεί μόνιμο υπάλληλο με εξασφαλισμένη θεσούλα. Αυτό δοκιμάστηκε και απότυχε τελείως. Η μονιμότητα για το μέσο Έλληνα ισούται με στασιμότητα. Κι ένας εκπαιδευτικός που καλείται να προετοιμάσει τα παιδιά για μια πραγματικότητα που εξελίσσεται σαν τρελή δεν μπορεί να μένει στάσιμος. Ο Έλληνας χρειάζεται αξιολόγηση και κίνητρο για να στρωθεί στη δουλειά. Από την άλλη, ούτε ο μαθητής πρέπει να συνεχίσει να επαφίεται στη χαλαρότητα του συστήματος και στην απλόχερη μοιρασιά υψηλών βαθμών. «Η γνώση είναι για όλους» αλλά ο καθένας θέλει, μπορεί και επιδιώκει γνώση σε διαφορετικούς τομείς και σε διαφορετικά επίπεδα. Το γεγονός ότι γεμίσαμε την Ελλάδα με αγράμματους πτυχιούχους δε μας βοήθησε πουθενά και είναι καιρός να πείσουμε κάποιες μαμάδες ότι οι κανακάρηδές τους δεν είναι ικανοί για πανεπιστημιακές σπουδές ούτε στο εσωτερικό ούτε και στο εξωτερικό.
Όταν πονάει το κεφάλι, δεν το κόβουμε. Παίρνουμε μια ασπιρίνη ή, για πιο σίγουρα αποτελέσματα, ρίχνουμε κανένα ξεμάτιασμα και τέλος. Με την ίδια λογική ας σταματήσει η εναλλαγή συστημάτων -μάλλον μόνο εισαγωγής στα πανεπιστήμια- σαν τα πουκάμισα (αναφέρομαι σε ανθρώπους με έφεση στην καθαριότητα) κι ας στραφούμε στην ουσία. Καθετί άλλο δείχνει ότι στην αντιμετώπιση της εκπαιδευτικής πραγματικότητας είμαστε τόσο στραβοί όσο κι ο πύργος της Πίζας.