Σύγχρονοι «κουμπούρες»

Προειδοποίηση: Ό,τι ακολουθεί δεν είναι 

«πολιτικά ορθό». Περιέχει ακατάλληλους 

 χαρακτηρισμούς και είναι προϊόν μυθοπλασίας. 

 

Γενικά δεν έχω πρόβλημα με τις εκπλήξεις. Μάλιστα, μου αρέσουν(όχι αρέζουν). Είναι μια κάποια αλλαγή. Προκαλούν αναταραχή, όπως η πέτρα που πέφτει στα νερά μιας ήρεμης λίμνης. Υπάρχουν, όμως, εκπλήξεις που δε θέλω. Και δε θέλω εκπλήξεις που κυριολεκτικά με αφήνουν... έκπληκτο. Μπροστά σε τέτοιες βρίσκομαι συχνά στο μάθημα της «Περίληψης». Για όσους αγνοούν, στο συγκεκριμένο μάθημα δίνεται κείμενο στους μαθητές και τους ζητείται να παραθέσουν τα νοήματά του σε μικρή έκταση. Το μάθημα ελέγχει τη δυνατότητα κατανόησης γραπτού λόγου, αφαίρεσης μη ουσιαστικών στοιχείων και διατύπωσης των βασικών νοημάτων σε απλά ελληνικά. 

Όλο και πιο συχνά, αυτή η φαινομενικά απλή διαδικασία με αφήνει άναυδο. Στην προσπάθειά τους να αποδώσουν το νόημα μιας παραγράφου, μαθητές αφήνουν την ομήγυρη σύξυλη. Το νόημα που διατυπώνουν καμιά σχέση έχει με το νόημα της παραγράφου που οι υπόλοιποι έχουμε μπροστά μας. Αμηχανία! Σκέφτομαι: «Που να πάρει! Έχω δώσει λάθος κείμενο στο παιδί»! Ρωτάω: «Εεε, ποιο κείμενο έχεις; Έχεις μπροστά σου το κείμενο “Σύγχρονοι κουμπούρες” (π.χ.); Μήπως σου έχω δώσει κάποιο επόμενο...»; Ανακαλύπτουμε ότι έχει το σωστό κείμενο, απλώς αδυνατεί να κατανοήσει το περιεχόμενό του, το οποίο, βέβαια, και δεν είναι γραμμένο σε Σουαχίλι, Σανσκριτικά, Σφηνοειδή, Γραμμική ΣΤ΄ ή στη γλώσσα κάποιου χαμένου, στα βάθη των αιώνων, πολιτισμού. Είναι γραμμένο στη νέα ελληνική.

Παλιότερα, τέτοιους μαθητές τους χαρακτήριζαν «κουμπούρες», «ξύλα απελέκητα», «τούβλα», «τενεκέδες ξεγάνωτους»! Σήμερα, τέτοιοι χαρακτηρισμοί είναι απαγορευμένοι. Τώρα χαρακτηρίζονται «αδιάφοροι», «με κενά», «χωρίς συγκέντρωση». Διαφορετικές λέξεις. Ίδιο νόημα. Οι συνθήκες του παρελθόντος δικαιολογούσαν την ύπαρξή τους. Ο αγροτικός προσανατολισμός των κοινωνιών, οι δυσκολίες επιβίωσης, η έλλειψη σχολείων σε απομακρυσμένες περιοχές, η αγραμματοσύνη των προηγούμενων γενιών. Σήμερα, στην εποχή της «έκρηξης της γνώσης», της υποχρεωτικής εκπαίδευσης, φαντάζουν παράλογα τα ποσοστά των ατόμων που αντιμετωπίζουν τέτοιες αδυναμίες. Κι όμως, οι «κουμπούρες» ζουν και βασιλεύουν και τον κόσμο κυριεύουν. 

Ενώ τα ποσοστά του οργανικού αναλφαβητισμού μειώθηκαν, όλο και περισσότεροι νέοι έχουν πρόσβαση στη μέση, ανώτερη και ανώτατη εκπαίδευση, η πρόσβαση σε βιβλία εφημερίδες και κάθε είδους πληροφορία γίνεται όλο και πιο απλή υπόθεση, το παρελθόν μάς καταδιώκει. Η απειλή παλιά λεγόταν «οργανικός αναλφαβητισμός», σήμερα «λειτουργικός». Μια μορφή αμάθειας που παρατηρείται όχι μόνο στα μαθητικά γραπτά, αλλά και στην καθημερινότητα των ενηλίκων. Λειτουργικά αναλφάβητος θεωρείται εκείνος που αδυνατεί να κατανοήσει (όχι να διαβάσει, αλλά να καταλάβει) μια απλή παρουσίαση γεγονότων που έχουν σχέση με την καθημερινή ζωή του(UNESCO). Με μια λιγότερο πολιτικά ορθή προσέγγιση, θεωρείται εκείνος που απλώς δεν ξέρει τι του γίνεται! 

Σημερινοί μαθητές και (δυστυχώς) αυριανοί φοιτητές, επιστήμονες, επαγγελματίες, πολίτες... αδυνατούν να διαβάσουν με ευχέρεια, να γράψουν χωρίς λάθη, να κατανοήσουν ένα κείμενο, να κάνουν σωστά απλές μαθηματικές πράξεις, να διαχωρίσουν σημαντικό και δευτερεύον, να συνδέσουν αιτία με αποτέλεσμα, να κρίνουν. Στην εποχή της ψηφιακής επανάστασης κάποιοι δυσκολεύονται να ανταποκριθούν σε απλά δεδομένα. 

Ο λειτουργικός αναλφαβητισμός είναι πιο επικίνδυνος από τον οργανικό. Ο οργανικά αναλφάβητος είχε συνείδηση της άγνοιάς του. Ο λειτουργικός αναλφαβητισμός πλήττει οποιονδήποτε. Απειλεί και άτομα που θα χαρακτηρίζαμε «μορφωμένα». Ο λειτουργικά αναλφάβητος αδυνατεί ή αρνείται να παραδεχτεί το πρόβλημά του. Το κύρος του, οι σπουδές του, συγκαλύπτουν(;) τις αδυναμίες του. Πόσοι παραδέχονται ή και κατανοούν ότι δεν αντιλαμβάνονται το άρθρο μιας εφημερίδας ή ότι αδυνατούν να συντάξουν σωστά ακόμα και μια λίστα για ψώνια; Συνήθως φταίει το... κακογραμμένο κείμενο ή η έλλειψη συγκέντρωσης της στιγμής. Φταίει ο κακός ο φλάρος θα έλεγα προσωπικά! 

Ο λειτουργικός αναλφαβητισμός συνθέτει απειλή σε μια εποχή που ο καθημερινός καταιγισμός πληροφοριών είναι δεδομένος. Εμποδίζει τη συμμετοχή στα κοινά, διαιωνίζει χάσματα, καταδικάζει σε άγνοια, οδηγεί σε στασιμότητα και αποκλεισμό. Δεν είναι απλώς πρόβλημα του «κουμπούρα», γιατί οι «κουμπούρες» ζουν ανάμεσά μας. Και οι «κουμπούρες» συμμετέχουν στα κοινά, διεκδικούν και συχνά καταλαμβάνουν θέσεις (αναξιοκρατία λέγεται), αναπνέουν, τρώνε, κοιμούνται, όπως και κάθε φυσιολογικός άνθρωπος. Αποτελούν (οι κουμπούρες) πρόβλημα κοινωνικό και τώρα, που η κρίση χτυπάει την πόρτα και των πιο αναπτυγμένων κρατών, πρέπει να σκεφτούμε ότι ίσως ο περιορισμός τους, είναι μια κάποια λύση. 

Οποιαδήποτε ομοιότητα  με πραγματικά 

πρόσωπα και γεγονότα είναι τυχαία.

Το βιογραφικό των 50.000 €

Το βιογραφικό είναι πολύ σημαντικό πράγμα! Μάλιστα σήμερα, οι περισσότεροι επενδύουν γι αυτό μεγάλα ποσά σε φροντιστήρια προετοιμασίας, ξένες γλώσσες, υπολογιστές, σπουδές και εξειδίκευση σε όλο και ανώτερο επίπεδο. Πρόχειροι υπολογισμοί (γίνονται σε ένα πρόχειρο κομπιουτεράκι ή φύλλο ή τετράδιο) λένε ότι μόνο οι προπτυχιακές σπουδές ενός παιδιού -χωρίς, δηλαδή, να συνυπολογίζονται μαιευτήρια, παιδίατροι, φροντιστήρια κ.τλ.- κοστίζουν περίπου 50.000 €! «Είναι πολλά τα λεφτά, Άρη»! Ιδίως σε εποχές κρίσης. Αν βέβαια, το συγκεκριμένο ποσό συμβάλλει στη δημιουργία ενός αξιοπρεπούς βιογραφικού, «ας πάει και το παλιάμπελο»! Τι γίνεται, όμως, αν μετά από τόσα έξοδα, χρόνο και κόπο(;) το βιογραφικό είναι ένας τζίφος και μισός; Μα, θα αναρωτηθεί κανείς, είναι δυνατόν τόσα χρήματα, χρόνια και κόπος να οδηγούν σε 1½ τζίφο; Κι όμως, είναι! Μάλιστα, αυτό είναι το σύνηθες. 

Βιογραφικά που θα μπορούσαν να αποτελέσουν μάθημα σε κάθε σχολή με τίτλο: «βιογραφικά που δε θα καταθέτατε π ο τ έ», φτάνουν συχνά στα χεράκια μου! Βιογραφικά με χαμηλό βαθμό πτυχίου (δε θα τον πρόσεχα, αν υπήρχε κάτι αξιόλογο), με οργάνωση πιο τραγική και από αρχαία τραγωδία, προσόντα τόσο φτωχά όσο και η πλειονότητα των Ελλήνων πλέον, με διαστήματα πιο αραιά και από ουρανοξύστες στη Σαχάρα, ώστε τα ελάχιστα προσόντα να καταλαμβάνουν μεγάλο χώρο και βέβαια, με λάθη. 

Πρόσφατα, υποψήφια για εργασία στο φροντιστήριο ανάφερε ότι διαθέτει «δίπλωμα οδήσησης»! Ναι, «οδήσησης»! Δηλαδή, τι να το κάνει το φροντιστήριο το δίπλωμα ως προσόν; Delivery μαθητών θα κάνει; Θα μας παίρνουν τηλέφωνο και θα μας ζητάνε «έναν μαθητή μέτριο ή έναν δυνατό με πλούσιο αφρόγαλα, ζάχαρη και κανέλα»; Και άντε αυτό. Μα δεν της βγήκε το μάτι από την κατακόκκινη επισήμανση του word; Τζάμπα το ECDL; 

Βιογραφικό νέας εσοδείας έκλεινε -προσπάθεια περιγραφής της προσωπικότητας της υποψήφιας- ως εξής: «Είμαι άτομο συνεργάσιμο, επίμονο στο να πετυχαίνω τους στόχους μου, συνεργάσιμη, […]. Επέλεξα να σπουδάσω αυτό το επάγγελμα, διότι αγαπώ τα παιδιά και μου αρέσει να τους παρέχω με τον πιο απλό τρόπο οποιαδήποτε δυσκολία συναντούν στα μαθήματα που σχετίζονται με την κατάρτισή μου.» (Οι υπογραμμίσεις δικές μου). Σκέφτομαι: «Η μάνα της το ξέρει»; Τόσα λάθη σε τρεις γραμμές; Πού πας, κούκλα μου, απόφοιτη Φιλολογίας του ΑΠΘ, με τέτοιο Curriculum Vitae; Μα δε φτάνουν στα παιδάκια οι δυσκολίες που έχουν από μόνα τους, χρειάζονται και κάποιον ειδικό να τους παρέχει τέτοιες και μάλιστα «με τον πιο απλό τρόπο»; 

Χρειαζόταν άραγε κάποιοι γονείς να ξοδέψουν 50.000 €, τουλάχιστον, για να καταφέρει το μπουμπούκι τους το συγκεκριμένο χάλι; Τόσα λεφτά για να αδυνατεί το μπουμπούκι να γράψει πέντε αράδες χωρίς λάθος; Κι όμως, τέτοιου επιπέδου βιογραφικά πληθαίνουν, επειδή πληθαίνουν οι «λειτουργικά αναλφάβητοι». Έχουμε δημιουργήσει πολλούς τέτοιους. Άτομα με πτυχία, από τα οποία, όμως, λείπουν βασικές δεξιότητες. Γνωρίζουν γραφή και ανάγνωση αλλά αδυνατούν να επεξεργαστούν και ένα απλό κείμενο, ακόμα και δικό τους. Αδυνατούν να συντάξουν σωστά το πιο απλό νόημα. Άτομα που αγνοούν ότι το πτυχίο δεν είναι αρκετό για την αποκατάστασή τους, γιατί αδυνατούν να κατανοήσουν τις εξελίξεις. Αγνοούν ότι τα χρόνια σπουδών δεν αποτελούν πια χρόνια καλοπέρασης και κραιπάλης αλλά περίοδο ωρίμανσης, απόκτησης εφοδίων που θα βρουν θέση στο βιογραφικό καθιστώντας το καλύτερο από των υπολοίπων. Το σημερινό αξιόλογο βιογραφικό είναι τελείως διαφορετικό από εκείνο που θα μπορούσε να καταθέσει κάποιος τριάντα χρόνια πριν.

Δυστυχώς, δημιουργήσαμε γενιές πνιγμένες στην ουτοπία της εύκολης λύσης. «Ας μπει σε μια σχολή και μετά, έχει ο Θεός» λένε πολλοί γονείς. Και μπαίνουν. Στο Μαθηματικό, έχοντας γράψει Μαθηματικά κάτω από τη βάση. Στη Φιλοσοφική, ενώ αδυνατούν να αρθρώσουν το πιο απλό νόημα σωστά. Σε κάθε Σχολή, ενώ δεν μπορούν να συνδυάσουν ακόμα και απλοϊκά δεδομένα. Πλέον ο Θεός έχει πάψει «να έχει» γι αυτούς οτιδήποτε. 

Παρασύραμε μάζες παιδιών σε σπουδές, τις οποίες είναι ανίκανα να αξιοποιήσουν. Σπουδάζουν, επειδή αυτό επιβάλλει η πίεση του κοινωνικού περίγυρου, επειδή αυτό είναι -όχι δικό τους- όνειρο των γονιών. Θύματα του λαϊκισμού των πολιτικών, οι οποίοι, για πρόσκαιρα οφέλη, δημιούργησαν σχολές ακόμα και για αναλφάβητους. Θύματα του εκπαιδευτικού λαϊκισμού που μοιράζει απλόχερα μεγάλους βαθμούς δημιουργώντας την ψευδαίσθηση ότι ο καθένας είναι ικανός για περισσότερα από όσα αξίζει ή μπορεί. Θύματα μιας κοινωνίας που επένδυσε στο «φαίνεσθαι» κι όχι στο «είναι» μιας ισχυρής προσωπικότητας. 

Τι να πει κανείς; Εγώ πάντως έχω να πω στη μανούλα της υποψήφιας που δηλώνει στο βιογραφικό «...διότι αγαπώ τα παιδιά και μου αρέσει να τους παρέχω με τον πιο απλό τρόπο οποιαδήποτε δυσκολία συναντούν...», να κλαίει με μαύρο δάκρυ τα πενήντα χιλιάρικα και στην ίδια ότι, αν πράγματι αγαπάει τα παιδιά, το καλύτερο που έχει να κάνει είναι να μην ασχοληθεί ποτέ μαζί τους!

Φροντιστήρια για τρομοκράτες

Τα έλεγα και τα ξανάλεγα! Τα έγραφα και τα ξανάγραφα! Μου αρέσει η επανάληψη. Κι άλλοι τα έλεγαν και τα ξανάλεγαν, τα έγραφαν και τα ξανάγραφαν! Τελικά, σε πολλούς αρέσει η επανάληψη. Το αποτέλεσμα, όμως, ένας υπέροχος τζίφος! Κάπως έτσι φτάσαμε εδώ που φτάσαμε, με το πέπλο της μετριότητας να έχει σκεπάσει τα πάντα. Δε μας έφταναν η μετριότητα των πολιτικών και του «μέσου πολίτη» για να αφυπνιστούμε και να κάνουμε το κουμάντο μας, μπας κι αλλάξει κάτι. Όχι, όλα αυτά δε μας έφταναν και φυσικά ούτε μας περίσσευαν. Έπρεπε να το δούμε όλο το έργο, για να αρχίσουμε να σαλεύουμε. Έπρεπε να δούμε και τους τρομοκράτες -τους «ακραίους πολίτες»- να εκπίπτουν στη μετριότητα, για να σκεφτούμε «βρε, μήπως κάτι δεν πάει καλά στον τόπο αυτό»;

Έτσι είναι. Γιατί όταν βλέπεις τους σημερινούς τρομοκράτες να δρουν με οργάνωση επιπέδου «κλέφτες κι αστυνόμοι» σε νηπιαγωγείο, όταν διαβάζεις προκηρύξεις που σου φέρνουν στο μυαλό κακογυρισμένα κινηματογραφικά ριμέικ του στιλ «επαναστάτης χωρίς αιτία», τότε είναι που σκέφτεσαι: μα καλά, ούτε μια ολοκληρωμένη ενέργεια είναι ικανοί να οργανώσουν; Είναι δυνατόν με το πρώτο, άντε δεύτερο ξεμύτισμα να τους μπουζουριάζουν τα όργανα του κατεστημένου κι αυτοί να τραγουδούν το «περνά περνά η μέλισσα με τα μελισσόπουλα»; Δηλαδή, άμα πάψουμε να περιμένουμε και από τους τρομοκράτες μας το κατιτίς παραπάνω, το κάπως ανατρεπτικό, το λίγο επαναστατικό, το οργανωμένο, τέλος πάντων, από πού να περιμένουμε; Από τις προσπάθειές μας να περιμένουμε; 

Κάποιοι θα τα ρίξουν και πάλι στα οργανωμένα συμφέροντα σκοτεινών κέντρων της διεθνούς πλουτοκρατίας που εξυφαίνουν σενάρια συνωμοσίας εναντίον μας. Τα έφτιαξαν, πως τα έφτιαξαν, ώστε μετά τον «μέσο» ακόμα και ο «ακραίος» πολίτης να αδυνατεί να κάνει μια οργανωμένη ακρότητα με τα καλάσνικόφ του, με τις χειροβομβίδες του, με τις ληστείες του, με τα έτσι του και τα αλλιώς του. Κι εμείς, νερό για λειτουργιά εμείς. Σαν χάνοι παρατηρούσαμε την καταστροφική πορεία σαν να μη μας άγγιζε. Και τώρα να δω τι θα γίνει! Θα κάνουμε εισαγωγή (και) τρομοκρατών που θα επιβλέπουν τους δικούς μας μπας και τους ξεστραβώσουν; Δε μας έφτανε η τρόικα; Και στην τρομοκρατία επιτήρηση θα έχουμε, που να πάρει και να σηκώσει; Ανίκανοι για όλα πια; 

Α ρε Κολοκοτρώνη, α ρε Ανδρούτσο! Θα τρίζουν τα κοκαλάκια σας εκεί που είστε βλέποντας όσα βλέπετε. Με καριοφίλια τα βάλατε με κοτζάμ Τούρκο οχτρό και φτιάξατε αυτό που φτιάξατε και μας το αφήσατε κληρονομιά, την οποία αδυνατούμε να αποποιηθούμε. Κι αυτοί, οι ανεπρόκοποι τώρα, με εξοπλισμό τελευταίας τεχνολογίας, σε ένα κράτος διαλυμένο να μην μπορούν μια ληστειούλα σε επαρχιακό υποκατάστημα τράπεζας να φέρουν σε πέρας; 

Ελπίζω κι εύχομαι, τουλάχιστον τώρα, να αναλάβουμε κάποια ευθύνη. Να δεχτούμε ότι φταίμε ως κοινωνία για την κατάντια και των «άκρων» μας. Φταίμε και δεν ακούω κουβέντα επ’ αυτού. Πώς η νέα γενιά να πετύχει στην τρομοκρατία, όταν τη μεγαλώνουμε, όπως τη μεγαλώνουμε. Δεν πήραμε χαμπάρι ότι μεγαλώνουμε μπουχέσες, ανίκανους να αναλάβουν μια ευθύνη, να σκεφτούν, να οργανώσουν, να το παλέψουν εντατικά. Παιδιά που «δε φταίνε ποτέ και σε τίποτα», χωρίς αίσθηση ότι μια πράξη τους μπορεί να έχει συνέπειες τρομακτικές. Όχι! Να μην κακοκαρδίσουμε τον κάθε μπούλη/α. Να τους έχουμε στα οπαλά και οπαλάκια! Εμ, πώς θα μάθει ο μπούλης/α ότι οι πράξεις του μπορεί να έχουν επιπτώσεις; Με την ανοχή και την ατιμωρησία θα το μάθει; Σιγά και μην. Αν όμως, αυτά τα παιδάκια που σήμερα πήραν τα καλάσνικοφ, είχαν φάει καμιά ξυλιά στον κώλο, καμιά ανάποδη ξεγυρισμένη, καμιά μπούφλα ανάστροφη, αν άκουγαν και καμιά φωνάρα, όταν έσπαγαν τα παράθυρα της γειτόνισσας, όταν έβαζαν φωτιά σε σκουπιδοτενεκέδες, όταν λέρωναν τους τοίχους με συνθήματα, όταν κατάστρεφαν τα θρανία στο σχολείο, όταν έκλεβαν τσιχλόφουσκες από τον κακόμοιρο τον περιπτερά, όταν έκαναν το δικό τους, έτσι θα είχαν τα πράγματα; 

Σίγουρα δε θα είχαν έτσι. Χρειαζόμαστε φροντιστήρια για τους μελλοντικούς τρομοκράτες. Και μην ακούσω ότι τα φροντιστήρια είναι παραπαιδεία ενώ αυτή είναι δουλειά του κράτους! Ας αποδεχτούμε ότι η σημερινή γενιά πήγε στράφι. Ας μην αφήσουμε και όσες ακολουθούν στη μοίρα τους. Γιατί αυτά τα παιδάκια, αν τα προετοιμάζαμε σωστά, θα είχαν μάθει ότι όλα δεν εξελίσσονται όπως στις ταινίες που έβλεπαν με τις ώρες. Θα είχαν στο μυαλό τους ότι τον «ήρωα» μπορεί και να τον μπαγλαρώσουν οι «κακοί» και να τον κάνουν τουλούμι στο ξύλο. Αν σ’ αυτά τα παιδιά φροντίζαμε να δείξουμε ότι η αυθαιρεσία, κάθε είδους και σε κάθε επίπεδο, δεν είναι ανεκτή ούτε από τους πολίτες ούτε από τις αρχές, τότε η κατάσταση θα ήταν διαφορετική. Θα έβλεπαν πιο ώριμα τα πράγματα, θα το πάλευαν περισσότερο, θα έκαναν καλύτερη και πιο μακροχρόνια προετοιμασία. 

Από την άλλη βέβαια, αν προετοιμάζαμε διαφορετικά τη νέα γενιά, ίσως καμιά διάθεση είχε να πιάσει το καλάσνικοφ. Ουφ, αδιέξοδο!

«Το τέλος της εφηβείας»

Οι λαοί είναι όπως οι άνθρωποι. Ο βίος τους χαρακτηρίζεται από φάσεις. Η παιδική, η εφηβική, η φάση της ωριμότητας με τα καλά και τα κακά της η καθεμιά προσδιορίζουν όχι μόνο την ανθρώπινη αλλά και την πορεία των λαών. Παρακολουθώντας όσα διαδραματίζονται γύρω μας, έχω την αίσθηση ότι μάλλον, ως λαός, ήρθε η ώρα να μεγαλώσουμε και πιθανώς να ωριμάσουμε! Αν κανείς αφήσει κατά μέρος την γκρίνια, μπορεί να διακρίνει όλα εκείνα τα στοιχεία που δείχνουν ότι εγκαταλείπουμε μια μακροχρόνια εφηβεία και οδηγούμαστε στην ενηλικίωση με ό,τι επώδυνο αλλά και θετικό(;) σημαίνει αυτό. 

Ούτε μάντης ούτε φωστήρας της αναλυτικής σκέψης χρειάζεται να είναι κανείς, για να καταλάβει ότι αυτό συμβαίνει στους Έλληνες. Κάτι αφήνουμε πίσω μας, κάτι ξεριζώνεται βίαια και κάτι άλλο εμφανίζεται μπροστά μας. Αρνούμαστε να εγκαταλείψουμε την ευκολία του δεδομένου, δεν είμαστε έτοιμοι να δεχτούμε το καινούριο. Νομοτελειακά, όμως, δεν μπορούμε να αποφύγουμε το ραντεβού μας με αυτό. Και ή θα προσαρμοστούμε και θα πετύχουμε ή θα το υποτιμήσουμε και θα αποτύχουμε. Νιώθουμε ό,τι ακριβώς και ο νέος στο τέλος της εφηβείας. Σύγχυση. Ούτε αυτός ούτε οι άλλοι γνωρίζουν τι ακριβώς είναι. Είναι το παιδί που αρνείται να εγκαταλείψει. Είναι ο ενήλικος που πρέπει να αναλάβει ευθύνες. Ένα πράγμα μεσοβέζικο, αχταρμάς αλληλοσυγκρουόμενων σκέψεων και συναισθημάτων. Αυτά τα δυο, παιδικότητα και ενηλικίωση, παλεύουν και ανταγωνίζονται σκληρά για την επικράτηση στο πεδίο της εφηβείας. Ρημαδιό, εκνευρισμός, παραλήρημα, τάσεις αυτοκαταστροφής, φυγής, αυτοκτονίας, αναίτιες εντάσεις, αλλοπρόσαλλες συμπεριφορές, ωριμότητα και ανωριμότητα, ξέγνοιαστο παιχνίδι αλλά και επίπονες προσπάθειες εντοπισμού ταυτότητας. Συνεχείς αναταράξεις, πισωγυρίσματα και βήματα εμπρός εναλλάσσονται. 

Με δεδομένη, όμως, κατάληξη. Βίαιη και δεδομένη. Εκεί που ξεριζώνονται τα γνωρίσματα του παιδιού, δημιουργείται εύφορο έδαφος για την άνθηση των χαρακτηριστικών του «μεγάλου». Όσα πράτταμε θύμιζαν εφηβική συμπεριφορά. Η ανεμελιά, η χωρίς κόπο καλοπέραση, η αίσθηση ότι θα μας δίνονται συνεχώς ευκαιρίες, η προσπάθεια να ξεφύγουμε από την επιτήρηση για να κάνουμε τα δικά μας, δε θυμίζουν εφηβικές τρέλες; Για μια παρατεταμένη περίοδο αυτό κάναμε. Ήταν η εφηβεία μας. Σπαταλούσαμε λεφτά άλλων σε κάθε είδους ανοησία χωρίς να δίνουμε λόγο. Διασκεδάζαμε μέχρι τελικής πτώσεως χωρίς να σκεφτόμαστε ότι την επομένη μας περίμενε δουλειά(;). Αδιαφορούσαμε για τις παρατυπίες των άλλων, γιατί όλοι κάναμε τις αταξίες μας, μικρές ή μεγάλες. Επιδιώκαμε μια ζωή βουτηγμένη στη χλιδή, όπως στη monopoly. Η τράπεζα πάντα μας δάνειζε όσα χρειαζόμασταν, χωρίς να κινδυνεύουμε σε περίπτωση πτώχευσης. Το παιχνίδι, έτσι κι αλλιώς, κάποια στιγμή ξανάρχιζε και όλοι είχαμε πάλι θέση σ’ αυτό. 

Η ενηλικίωση, όμως, έφτασε. Τα στοιχεία της εφηβείας δίνουν τη θέση τους στον προγραμματισμό, στην ανάληψη ευθυνών, στον καθημερινό μόχθο για την επιτυχία ή απλώς για την επιβίωση. Κάποιοι ήδη έχουν προχωρήσει εκεί, γιατί απλώς το περίμεναν. Φυσική εξέλιξη. Και όπως στην εφηβεία, συμβαίνει κάτι ακόμα. Αλλάζουμε πρότυπα. Όπως οι έφηβοι, μόλις ενηλικιώνονται, ξεχνούν από τη μια στιγμή στην άλλη όσους πριν θαύμαζαν –αναίτια αντιδραστικούς, απροσάρμοστους, ανεύθυνους που το διατυμπανίζουν, εκείνους που δρουν στα άκρα χωρίς νόημα. Ο καθένας τραβάει το δρόμο του. Ο ψευτοτσαμπουκάς μένει πίσω, γραφική φιγούρα, ξεχασμένος, ηττημένος από τη «φυσική τάξη» που επιτάσσει την εξέλιξη. Εδώ ακριβώς βρισκόμαστε ως λαός. Έτοιμοι να αμφισβητήσουμε τον ψευτόμαγκα του «ξέρεις ποιος είμαι εγώ;» ενώ κι ο ίδιος το αγνοεί, το «χωριάτη» που παρκάρει όπου του καπνίσει, τον κουτοπόνηρο τεμπέλη που εξυμνεί τη στασιμότητα, γιατί η πρόοδος απαιτεί κόπο. Ήδη αρκετοί αμφισβητούν το πολιτικό και οικονομικό κατεστημένο της ψευτογκλαμουριάς, του κάλπικου ψευτοαναρχισμού της κραυγαλέας μετριότητας, της χωρίς πρόταση ψευτοαριστεράς, της αρπαχτής, της αβάσταχτης κενότητας σκέψεων, λόγων και προτάσεων αναζητώντας πλέον τη ρεαλιστική πρόταση, την ηρεμία των επιχειρημάτων που πηγάζει από την ωριμότητα. 

Βέβαια, δεν ωριμάζουμε όλοι ταυτόχρονα. Άλλωστε δε θα τα καταφέρουμε εξίσου. Ούτε όλοι οι έφηβοι τα καταφέρνουν. Εξαρτάται από τις «επενδύσεις» που ο καθένας έκανε ως… έφηβος. Ο καθένας διαθέτει διαφορετικά αντανακλαστικά και εφόδια. Πολλοί ακόμα αρνούνται να πιστέψουν ότι η εφηβεία μας τελείωσε. Επώδυνη, ανώφελη και άρα ηλίθια αναμονή. Γραπώνονται από την ουτοπία της εφηβείας, γιατί ο ρεαλισμός της ενηλικίωσης είναι γεμάτος δυσβάσταχτες ευθύνες. Είναι τα θύματα του πολιτικού λαϊκισμού -δεξιού ή αριστερού- που θολώνει τη σκέψη τους, που τους ταΐζει με παραμύθια, που τους υπόσχεται αιώνια εφηβεία και ανεμελιά. Ναι, αλλά όλοι γνωρίζουμε ότι την εφηβεία ακολουθεί η ενηλικίωση. Το κάνει πάντα! Η εφηβεία τέλειωσε. Ας φερθούμε ως ενήλικες. Κι αυτοί πέρα από το να ονειρεύονται, καλούνται και να υλοποιούν. Πέρα από το να απαιτούν, πρέπει και να προσφέρουν.

Χαμένες βεβαιότητες (iv. Αυλαία)

iv. Αυλαία

Ο κύριος μπαίνει στο γραφείο για να εξοφλήσει τα δίδακτρα του παιδιού του. Είναι χαμογελαστός και ευγενής, δείχνει εξαιρετικά ήρεμος. Η εντύπωση που μου προκαλεί μετατρέπεται σε απορία ως προς το... ασυμβίβαστο της κατάστασης. Μου εξηγεί με απόλυτη φυσικότητα: «Φέτος το καλοκαίρι δεν πήγαμε διακοπές. Περιοριστήκαμε σε κάποιες σποραδικές εκδρομές. Αποφύγαμε έξοδα τριών - τεσσάρων χιλιάδων ευρώ. Είναι τα δίδακτρα για το φροντιστήριο του παιδιού αλλά και για κάποιες άλλες σημαντικές ανάγκες». Ο κύριος, ως γονιός, έκανε το απολύτως λογικό. Ό,τι θα έκανε οποιοσδήποτε κουβαλάει έστω κι ένα δράμι μυαλού. Κέρδισε το σεβασμό και την εμπιστοσύνη του παιδιού του, τη δική μου εκτίμηση και κυρίως την αυτοεκτίμηση και αξιοπρέπειά του.

Αρκετοί άνθρωποι κατάφεραν γρήγορα να προσαρμοστούν στα δεδομένα της κρίσης. Κατάλαβαν, προγραμμάτισαν, είναι συνεπείς και ήρεμοι. Αυτοί αποτελούν ωραία πρότυπα για τους νέους, οι οποίοι -ίσως άδικο μεν, δεδομένο δε- θα κληθούν να ζήσουν στη συγκεκριμένη πραγματικότητα. Και βέβαια, να την αλλάξουν. Βασικό εργαλείο στην προσπάθειά τους, η αμφισβήτηση. Η κατανόηση και αποδοχή της ιδέας ότι οι μεγαλύτεροι δεν είναι πάντα(;) και σοφότεροι, είναι προϋπόθεση για την απελευθέρωση της νέας γενιάς και της διεκδίκησης από μέρους της πρωταγωνιστικού ρόλου.

Η πραγματικότητα τροφοδοτεί τους νέους, ώστε να καταλάβουν ότι οι φορείς του συντηρητισμού δεν αποτελούν αυθεντίες. Πολύ πιο συχνά αποτελούν ένα μεγαλειώδες... λάθος. Λάθος εξέλιξης, λάθος διαπαιδαγώγησης, λάθος σε όλα τους και μάλιστα τραγικό. Για την ανέχεια, τα μεγάλα χρέη -ατομικά και εθνικά, την ανεργία, τη στασιμότητα, τη μιζέρια που ζούμε ευθύνονται οι επιλογές των μεγαλυτέρων. Και οι νέοι πρέπει να κατανοήσουν ότι πρόκειται για τελείως βλαμμένες, ηλίθιες και τελικά λαθεμένες επιλογές. Και ποιος παίρνει τελείως βλαμμένες, ηλίθιες και τελικά λαθεμένες αποφάσεις; Μα φυσικά ο βλαμμένος, ηλίθιος και γεμάτος άγνοια γονιός, πολιτικός, επιχειρηματίας και πάει λέγοντας. Η αμφισβήτηση, από τους νέους, ανθρώπων με τέτοια χαρακτηριστικά θεωρώ ότι είναι εύκολη υπόθεση, λογική και κυρίως αναγκαία. 

Ο γονιός που προτίμησε να δανειστεί για να αγοράσει το σπίτι, που σπατάλησε για τις θερινές διακοπές, που χρεώθηκε για να κυκλοφορεί με το αυτοκίνητο των -δικών του κι όχι των παιδιών του- ονείρων υποθηκεύοντας το μέλλον των παιδιών του είναι εξ ορισμού ανόητος, απόλυτα ανεύθυνος και εξαιρετικά επικίνδυνος γονιός. Εξαιτίας των ηλίθιων και ματαιόδοξων επιλογών του, αδυνατεί να στηρίξει την προετοιμασία ή τις σπουδές των παιδιών του, τα έχει εγκλωβίσει, περιορίζοντας το εύρος των επιλογών τους. Αυτός έχει αποτύχει ως γονιός. Η αμφισβήτησή του είναι ιερή υποχρέωση των παιδιών, για να γίνουν καλύτερά του. 

Το ίδιο πρέπει να γίνει και με τους πρωτεργάτες της πολυεπίπεδης κρίσης που ζούμε. Τους πολιτικούς. Κάποιες δεκαετίες πριν τα ελλείμματα αντιμετωπίζονταν με αύξηση των φόρων για κάποια περίοδο. Οι περισσότεροι -μισθωτοί, συνταξιούχοι, ελεύθεροι επαγγελματίες- είχαν απόθεμα και μπορούσαν να στηρίξουν την επιλογή. Σήμερα η συγκεκριμένη μέθοδος απλώς δε λειτουργεί και το δείχνει. Οι «αυθεντίες» που μας εξουσιάζουν σκέφτηκαν(;) ότι η αύξηση των φόρων θα έλυνε για μια ακόμα φορά το πρόβλημα. Αύξησαν τα τέλη κυκλοφορίας, τους φόρους στα τσιγάρα, στα ποτά, στο πετρέλαιο, στο υγραέριο και... σε όλα. Τζίφος! Κάποιοι (πολλοί κάποιοι) απλώς απόσυραν τα αυτοκίνητά τους από την κυκλοφορία, έκοψαν ή ελάττωσαν τσιγάρο και διασκέδαση ενώ στράφηκαν σε εναλλακτικούς τρόπους θέρμανσης περιορίζοντας την κατανάλωση πετρελαίου αλλά και τα αναμενόμενα έσοδα που περίμεναν οι οικονομικές αυθεντίες που μας διοικούν. Οι συγκεκριμένοι έχουν αποτύχει ως πολιτικοί. Η αμφισβήτησή τους αποτελεί στοίχημα για τους νέους, ώστε να γίνουν καλύτεροί τους στο μέλλον. 

Τα παραδείγματα πολλά. Οι αφορμές αμφισβήτησης ατελείωτες. Ο επιχειρηματίας που συνεχίζει να πουλάει σε υψηλές τιμές πιστεύοντας ότι «μπόρα είναι, θα περάσει», βλέπει τα κέρδη του να συρρικνώνονται αλλά δε βλέπει την καταστροφή του να πλησιάζει. Ο μαγαζάτορας που μάταια περίμενε πελάτες για τα χριστουγεννιάτικα ψώνια, χωρίς να έχει δημιουργήσει χριστουγεννιάτικη ατμόσφαιρα. Ο ιδιοκτήτης που δε ρίχνει το ενοίκιο αλλά προτιμάει να κρατάει το σπίτι, το γραφείο, το κατάστημα ανοίκιαστο για μήνες. Οι Ευρωπαίοι πολιτικοί που παρακολουθούν απαρηγόρητοι αλλά ουσιαστικά αμέτοχοι την ΕΕ να παραπαίει σε έναν ωκεανό εθνικισμών. Όλοι αυτοί δηλώνουν ξεκάθαρα ότι είναι απροσάρμοστοι. Δεν αντιλήφθηκαν όσα ήρθαν και φυσικά αδυνατούν να αντιληφθούν όσα ακολουθούν. 

Αρκετοί νέοι θα μπορούσαν να διαχειριστούν τις καταστάσεις πολύ καλύτερα, πιο ώριμα, γιατί είναι απαλλαγμένοι από σχήματα ξεπερασμένα. Είναι ικανοί για τις αναγκαίες αλλαγές, είναι ικανοί να ενταχθούν και να επιβιώσουν στον καινούριο κόσμο και μπορούν να τον οδηγήσουν σε τροχιά ανάπτυξης. Μένει να αμφισβητήσουν το αρρωστημένο, ηλίθιο, ανίκανο πια και βλαμμένο παλιό. Μια αυλαία πέφτει και οδηγεί σε αφανισμό τους παλιούς πρωταγωνιστές. Την ίδια στιγμή μια καινούρια ανοίγει και περιμένουμε με πολλή ελπίδα τα νέα πρόσωπα που θα κυριαρχήσουν. Οι υποψήφιοι ας περάσουν χωρίς χρονοτριβή!