Προετοιμάζοντας «χαμένες γενιές»

«Eάν δεν δράσουμε τώρα, τότε ο Νότος της Ευρώπης 

 κινδυνεύει να χάσει μία ολόκληρη γενιά» 

Βόλφγκανγκ Σόιμπλε 

Κάθε κρίση, κάθε ανατρεπτική μεταβολή, κάθε σύγκρουση δημιουργεί θύματα. Θεσμοί, ιδέες, ζωικά είδη, αξίες και κυρίως άνθρωποι «θυσιάζονται»(;) στο βωμό της εξέλιξης. Οι κλιματικές αλλαγές του μακρινού παρελθόντος, ο πελοποννησιακός πόλεμος, η επανάσταση του ’21, ο πρώτος και ο δεύτερος παγκόσμιος πόλεμος, η εμφάνιση και εξέλιξη της τεχνολογίας προκάλεσαν εκατόμβες θυμάτων. Δεν είναι, λοιπόν, περίεργο και σήμερα οι συνταρακτικές μεταβολές που επιφέρει η εδραίωση της παγκοσμιοποίησης και ο θάνατος του εθνικού κράτους, να προκαλούν τα δικά τους θύματα. Το γεγονός -δημιουργία θυμάτων- είναι ιστορικά δεδομένο και ως ένα σημείο αποδεκτό, το ζητούμενο βρίσκεται στο πώς θα τα περιορίσουμε και κάπου εκεί ξεκινάει το πρόβλημα. 

Πιθανώς είναι αδύνατο σήμερα να περιορίσουμε τα θύματα της εξέλιξης, όπως κι αν «δράσουμε». Μάλλον είναι πολύ αργά τόσο για δάκρυα όσο και για δράσεις, τουλάχιστον για ένα μεγάλο μέρος της σημερινής νέας γενιάς. Αν κάτι μπορεί να γίνει, μπορεί να γίνει για τις επόμενες. Αυτό που θα μπορούσε να συμβεί, ώστε να περιορίσουμε τα σημερινά θύματα, είναι να περιορίσουμε τις εξελίξεις, ίσως και να τις σταματήσουμε. Ανεδαφικό και ανέφικτο. Οι σημερινοί νέοι-θύματα έχουν προετοιμαστεί για τη θυσία τους, μάλλον από τη στιγμή της γέννησής τους και απλώς περιμένουν τους δημίους τους. 

Μεγαλώνοντας σε ένα συντηρητικό περιβάλλον οικογένειας και εκπαίδευσης η πλειονότητα των σημερινών νέων έχει εμποτιστεί με στερεότυπα κάθε είδους από το κοινωνικό, πολιτικό και οικονομικό κατεστημένο. Στερεότυπα ως προς τα εφόδια που θα χρειάζονταν στη ζωή τους, στερεότυπα ως προς τις σπουδές που θα επέλεγαν, το επάγγελμα που θα ασκούσαν, τον τρόπο αλλά και τον τόπο ζωής τους έχουν κατακλύσει και τη σημερινή γενιά, όπως και πολλές άλλες πριν από αυτή. Ναι αλλά τα στερεότυπα δεν μπορεί να είναι η πυξίδα για το μέλλον. Είναι το βαρίδιο που κρατάει κάποιον γερά δεμένο με το παρελθόν. Το παρελθόν, όμως, σβήνει και στις μέρες μας αυτό συμβαίνει με πολύ γρήγορους ρυθμούς, οπότε αρκετοί νέοι της εποχής μας καλούνται να παλέψουν με δεδομένα, τα οποία κανείς τους γνωστοποίησε. 

Αυτός -συντηρητισμός- είναι και ο λόγος για τον οποίο συνήθως ένα μεγάλο ποσοστό των θυμάτων κάθε μεταβολής, είναι νέοι άνθρωποι. Τελείως παράλογο! Ιστορικά αποδεικνύεται ότι οι μεγαλύτεροι -το κατεστημένο- είναι εκείνοι που δημιουργούν τα προβλήματα. Οι νέοι, από την άλλη, είναι εκείνοι που τα λύνουν. Οπότε όσες δράσεις κι αν προωθήσουν οι συντηρητικοί σήμερα, δε θα καταφέρουν παρά να βαθαίνουν την κρίση και να βυθίζουν στην απόγνωση εκείνους τους νέους που δεν είχαν προετοιμαστεί για όσα συμβαίνουν. 

Για τους απροετοίμαστους, λοιπόν, η κατάσταση είναι τραγική. Το θετικό είναι ότι όλοι οι νέοι δεν ανήκουν στη συγκεκριμένη κατηγορία. Υπάρχουν εκείνοι -και υπάρχουν και στη χώρα μας- που είναι έτοιμοι για κάθε προσαρμογή που θα απαιτηθεί. Κάποιοι ήδη έχουν προσαρμοστεί στα νέα δεδομένα και τα πάνε καλά, μπορούν να αντιμετωπίζουν τη ζωή αισιόδοξα και κυρίως να βλέπουν ένα ελπιδοφόρο μέλλον. Υπάρχουν εκείνοι που αξιοποίησαν δημιουργικά τα μαθητικά και πλέον τα φοιτητικά χρόνια τους. Δε χάνουν τον καιρό τους. Είναι μάλλον εκείνοι που θα λύσουν τα προβλήματα που συσσώρευσαν ο κ. Σόιμπλε και η γενιά του. 

Η συγκεκριμένη ομάδα δεν ήταν δεδομένα «τυχερή». Σίγουρα ανάμεσά της υπάρχουν εκείνοι που μεγάλωσαν σε ένα περιβάλλον που χαρακτηριζόταν από ανοιχτό πνεύμα, που τους δίδαξε την αξία της ενημέρωσης, τους έμαθε να προσπαθούν, τους πρόσφερε τα απαραίτητα ερεθίσματα, τους ώθησε στην αναζήτηση στόχων, τους στήριξε κάθε φορά που επέλεγαν τη ρήξη και κυρίως τους παρότρυνε να αμφισβητούν. Υπάρχουν κι εκείνοι, όμως, που αναγκάστηκαν να επαναστατήσουν στο συντηρητικό περιβάλλον τους, εκείνοι που δεν άφησαν τους γονείς, τους εκπαιδευτικούς, τους πολιτικούς να τους παρασύρουν στην ευκολία του λαϊκισμού και στα δεδομένα του συντηρητισμού τους. Όπως και να έχει, ευτυχώς υπάρχουν κι αυτοί οι νέοι. Κι αυτοί δεν περιμένουν από κανέναν Σόιμπλε δράσεις. Έχουν πάρει τη ζωή τους στα χέρια τους, στηρίζονται στις δικές τους δυνάμεις και αγωνίζονται δυναμικά να πετύχουν όνειρα και στόχους σε μια πορεία που οι ίδιοι χάραξαν. 

Είναι κρίμα οι εμμονές των μεγαλυτέρων να διαμορφώνουν νέους-θύματα. Είναι και επικίνδυνο, γιατί όταν αυτοί γίνονται πολλοί, τότε η κατάσταση μπορεί να ξεφύγει, να γίνει ανεξέλεγκτη και τότε κάθε δράση από την πλευρά του συντηρητικού κατεστημένου θα είναι περιττή. Ήδη είναι περιττή και πιθανώς περαιτέρω καταστροφική. Οι λαϊκιστές και οι εξτρεμιστές καραδοκούν και είναι έτοιμοι να αποτελέσουν τους δημίους μιας ήδη καταδικασμένης, στην πλειονότητά της, γενιάς. 

Θεωρώ ότι το κατεστημένο πρέπει να κάνει αυτό που μπορεί 

και γνωρίζει καλά: Να μένει ακίνητο!

Φροντιστήρια για τρομοκράτες

Τα έλεγα και τα ξανάλεγα! Τα έγραφα και τα ξανάγραφα! Μου αρέσει η επανάληψη. Κι άλλοι τα έλεγαν και τα ξανάλεγαν, τα έγραφαν και τα ξανάγραφαν! Τελικά, σε πολλούς αρέσει η επανάληψη. Το αποτέλεσμα, όμως, ένας υπέροχος τζίφος! Κάπως έτσι φτάσαμε εδώ που φτάσαμε, με το πέπλο της μετριότητας να έχει σκεπάσει τα πάντα. Δε μας έφταναν η μετριότητα των πολιτικών και του «μέσου πολίτη» για να αφυπνιστούμε και να κάνουμε το κουμάντο μας, μπας κι αλλάξει κάτι. Όχι, όλα αυτά δε μας έφταναν και φυσικά ούτε μας περίσσευαν. Έπρεπε να το δούμε όλο το έργο, για να αρχίσουμε να σαλεύουμε. Έπρεπε να δούμε και τους τρομοκράτες -τους «ακραίους πολίτες»- να εκπίπτουν στη μετριότητα, για να σκεφτούμε «βρε, μήπως κάτι δεν πάει καλά στον τόπο αυτό»;

Έτσι είναι. Γιατί όταν βλέπεις τους σημερινούς τρομοκράτες να δρουν με οργάνωση επιπέδου «κλέφτες κι αστυνόμοι» σε νηπιαγωγείο, όταν διαβάζεις προκηρύξεις που σου φέρνουν στο μυαλό κακογυρισμένα κινηματογραφικά ριμέικ του στιλ «επαναστάτης χωρίς αιτία», τότε είναι που σκέφτεσαι: μα καλά, ούτε μια ολοκληρωμένη ενέργεια είναι ικανοί να οργανώσουν; Είναι δυνατόν με το πρώτο, άντε δεύτερο ξεμύτισμα να τους μπουζουριάζουν τα όργανα του κατεστημένου κι αυτοί να τραγουδούν το «περνά περνά η μέλισσα με τα μελισσόπουλα»; Δηλαδή, άμα πάψουμε να περιμένουμε και από τους τρομοκράτες μας το κατιτίς παραπάνω, το κάπως ανατρεπτικό, το λίγο επαναστατικό, το οργανωμένο, τέλος πάντων, από πού να περιμένουμε; Από τις προσπάθειές μας να περιμένουμε; 

Κάποιοι θα τα ρίξουν και πάλι στα οργανωμένα συμφέροντα σκοτεινών κέντρων της διεθνούς πλουτοκρατίας που εξυφαίνουν σενάρια συνωμοσίας εναντίον μας. Τα έφτιαξαν, πως τα έφτιαξαν, ώστε μετά τον «μέσο» ακόμα και ο «ακραίος» πολίτης να αδυνατεί να κάνει μια οργανωμένη ακρότητα με τα καλάσνικόφ του, με τις χειροβομβίδες του, με τις ληστείες του, με τα έτσι του και τα αλλιώς του. Κι εμείς, νερό για λειτουργιά εμείς. Σαν χάνοι παρατηρούσαμε την καταστροφική πορεία σαν να μη μας άγγιζε. Και τώρα να δω τι θα γίνει! Θα κάνουμε εισαγωγή (και) τρομοκρατών που θα επιβλέπουν τους δικούς μας μπας και τους ξεστραβώσουν; Δε μας έφτανε η τρόικα; Και στην τρομοκρατία επιτήρηση θα έχουμε, που να πάρει και να σηκώσει; Ανίκανοι για όλα πια; 

Α ρε Κολοκοτρώνη, α ρε Ανδρούτσο! Θα τρίζουν τα κοκαλάκια σας εκεί που είστε βλέποντας όσα βλέπετε. Με καριοφίλια τα βάλατε με κοτζάμ Τούρκο οχτρό και φτιάξατε αυτό που φτιάξατε και μας το αφήσατε κληρονομιά, την οποία αδυνατούμε να αποποιηθούμε. Κι αυτοί, οι ανεπρόκοποι τώρα, με εξοπλισμό τελευταίας τεχνολογίας, σε ένα κράτος διαλυμένο να μην μπορούν μια ληστειούλα σε επαρχιακό υποκατάστημα τράπεζας να φέρουν σε πέρας; 

Ελπίζω κι εύχομαι, τουλάχιστον τώρα, να αναλάβουμε κάποια ευθύνη. Να δεχτούμε ότι φταίμε ως κοινωνία για την κατάντια και των «άκρων» μας. Φταίμε και δεν ακούω κουβέντα επ’ αυτού. Πώς η νέα γενιά να πετύχει στην τρομοκρατία, όταν τη μεγαλώνουμε, όπως τη μεγαλώνουμε. Δεν πήραμε χαμπάρι ότι μεγαλώνουμε μπουχέσες, ανίκανους να αναλάβουν μια ευθύνη, να σκεφτούν, να οργανώσουν, να το παλέψουν εντατικά. Παιδιά που «δε φταίνε ποτέ και σε τίποτα», χωρίς αίσθηση ότι μια πράξη τους μπορεί να έχει συνέπειες τρομακτικές. Όχι! Να μην κακοκαρδίσουμε τον κάθε μπούλη/α. Να τους έχουμε στα οπαλά και οπαλάκια! Εμ, πώς θα μάθει ο μπούλης/α ότι οι πράξεις του μπορεί να έχουν επιπτώσεις; Με την ανοχή και την ατιμωρησία θα το μάθει; Σιγά και μην. Αν όμως, αυτά τα παιδάκια που σήμερα πήραν τα καλάσνικοφ, είχαν φάει καμιά ξυλιά στον κώλο, καμιά ανάποδη ξεγυρισμένη, καμιά μπούφλα ανάστροφη, αν άκουγαν και καμιά φωνάρα, όταν έσπαγαν τα παράθυρα της γειτόνισσας, όταν έβαζαν φωτιά σε σκουπιδοτενεκέδες, όταν λέρωναν τους τοίχους με συνθήματα, όταν κατάστρεφαν τα θρανία στο σχολείο, όταν έκλεβαν τσιχλόφουσκες από τον κακόμοιρο τον περιπτερά, όταν έκαναν το δικό τους, έτσι θα είχαν τα πράγματα; 

Σίγουρα δε θα είχαν έτσι. Χρειαζόμαστε φροντιστήρια για τους μελλοντικούς τρομοκράτες. Και μην ακούσω ότι τα φροντιστήρια είναι παραπαιδεία ενώ αυτή είναι δουλειά του κράτους! Ας αποδεχτούμε ότι η σημερινή γενιά πήγε στράφι. Ας μην αφήσουμε και όσες ακολουθούν στη μοίρα τους. Γιατί αυτά τα παιδάκια, αν τα προετοιμάζαμε σωστά, θα είχαν μάθει ότι όλα δεν εξελίσσονται όπως στις ταινίες που έβλεπαν με τις ώρες. Θα είχαν στο μυαλό τους ότι τον «ήρωα» μπορεί και να τον μπαγλαρώσουν οι «κακοί» και να τον κάνουν τουλούμι στο ξύλο. Αν σ’ αυτά τα παιδιά φροντίζαμε να δείξουμε ότι η αυθαιρεσία, κάθε είδους και σε κάθε επίπεδο, δεν είναι ανεκτή ούτε από τους πολίτες ούτε από τις αρχές, τότε η κατάσταση θα ήταν διαφορετική. Θα έβλεπαν πιο ώριμα τα πράγματα, θα το πάλευαν περισσότερο, θα έκαναν καλύτερη και πιο μακροχρόνια προετοιμασία. 

Από την άλλη βέβαια, αν προετοιμάζαμε διαφορετικά τη νέα γενιά, ίσως καμιά διάθεση είχε να πιάσει το καλάσνικοφ. Ουφ, αδιέξοδο!

Ο πήχης ψηλά

«Έχοντας συνείδηση ότι δεν πίστευα, ένιωθα ένοχος ανάμεσα
στους τόσους που πίστευαν. Αποφάσισα να πιστέψω έτσι όπως
παίρνει κανείς μια ασπιρίνη. Δε σου κάνει κακό και γίνεσαι καλύτερος»

Ουμπέρτο Έκο, «Το Εκκρεμές Του Φουκώ»

Κάπως έτσι γίνεται στις περισσότερες περιπτώσεις και το κατεστημένο καταφέρνει να διαμορφώνει με «απόβλητα σοφίας» τις νέες γενιές. Προσωπικά, βέβαια, έχω μια εξαιρετική τύχη που πηγάζει από τη συνύπαρξή μου με νέους μεταξύ των οποίων και κάποιους που αντιστέκονται διαμορφώνοντας νέα πρότυπα. Ανατροπή, αναθεώρηση και εξέλιξη οριοθετούν τη θετική πλευρά της συνύπαρξης με εφήβους - μαθητές. Απόψεις, συμπεριφορές και συναισθήματα συνδυάζονται σε μια διαρκή εναλλαγή συνθέτοντας μια έντονη και καθόλου βαρετή καθημερινότητα, πυροδοτώντας, συχνά, υπερβάσεις ορίων και διαμόρφωση θέσεων εξαιρετικά δυναμικών και κάποτε πρωτότυπων και ελπιδοφόρων. Πάντα κάτι καινούριο εμφανίζεται προκαλώντας έκπληξη, ενθουσιασμό και ανάγκη για επαναπροσδιορισμούς.
Ακόμη και ένα τραγικό γεγονός μπορεί να μετατραπεί σε μήνυμα αισιοδοξίας και δύναμης, στοιχείο που σπάνια συναντάται στην κοινωνία των μεγάλων. Ορισμένα παιδιά, όμως, έχουν αυτή την ικανότητα. Ήταν, εδώ και λίγες μέρες, ο απρόσμενος θάνατος του πατέρα μαθήτριάς μου που μου άνοιξε νέους ορίζοντες και με έθεσε μπροστά σε νέα δεδομένα. Στην προσπάθεια να της δώσω χρονικά περιθώρια αντίδρασης και προσαρμογής στη νέα κατάσταση, βρέθηκα αντιμέτωπος με μια άποψη που καθόλου δεν περίμενα. «Στενοχωριέμαι» μου είπε και περίμενα να αναφερθεί άμεσα στο γεγονός, «γιατί δεν κατάφερα να ετοιμάσω τη σημερινή εργασία. Θα προσπαθήσω να είμαι εντάξει την επόμενη φορά»! […]
Ακριβώς έτσι! Δεν έβρισκα λόγια. Η Στέλλα είχε καταφέρει να μου θέσει νέα όρια τοποθετώντας τον πήχη πολύ, μα πάρα πολύ ψηλά προκαλώντας το θαυμασμό και το σεβασμό μου! Εδώ, όμως, αρχίζουν τα δύσκολα, όχι για τη Στέλλα, αλλά για όλους εκείνους τους συνομηλίκους της που άφηνε πίσω της προσπερνώντας τους με μια δρασκελιά. Μου έδειξε τι σημαίνει δύναμη, στόχος και προσπάθεια και δε χρειάστηκε παρά μια φράση και μια στάση απέναντι στην αίσθηση της ευθύνης που μπορεί να χαρακτηρίζει μόνο δυνατούς και κυρίως ελεύθερους ανθρώπους.
Τώρα εγώ πρέπει να μπαίνω σε αίθουσες και να ακούω ατέλειωτης ανοησίας δικαιολογίες από παιδιά που δεν είναι εντάξει στις υποχρεώσεις τους, από παιδιά που κάνουν τα πάντα για να υποβαθμίσουν τον εαυτό τους και την εκτίμηση των υπολοίπων απέναντί τους. «Δεν πρόλαβα, γιατί ετοιμάζομαι για εκδρομή», «Δεν τα κατάφερα, γιατί γύρισα από εκδρομή», «Νιώθω κουρασμένος», «Έχω άγχος», «Ήταν πολύ δύσκολο το συγκεκριμένο θέμα»… Ποια στάση ενδείκνυται απέναντι στα συγκεκριμένα άτομα; Ανοχή; Υποκριτική αποδοχή; Χτύπημα στην πλάτη; Αδιαφορία; Ένα είναι βέβαιο! Καμιά από αυτές τις δικαιολογίες δεν έχει να μου προσφέρει το παραμικρό και κυρίως δεν έχει να προσφέρει στα παιδιά που τις χρησιμοποιούν. Όλες τους καταλήγουν στον «κάδο ανακύκλωσης» με το πάτημα ενός «delete» και χωρίς δεύτερη σκέψη.
Τα πάντα είναι στόχος κι αυτός μετατρέπεται σε οργάνωση που οδηγεί σε συνεχή προσπάθεια. Και δεν αναφέρομαι στα επιφανειακά «θέλω» που ο καθένας διατυπώνει με ιδιαίτερη ευκολία αλλά στην πίστη σε ό,τι ο καθένας επιθυμεί. Γιατί μόνο τότε οι επιθυμίες γίνονται νόημα και γεννούν αγωνιστικότητα, πάθος και δύναμη μπροστά στα εμπόδια, διάθεση αποφυγής μέτριων και απλοϊκών λύσεων. Έτσι, σε κάθε προσπάθεια δίνεται αξία και όχι μιζέρια, χαρά και όχι κατάθλιψη, ελπίδα κι όχι εγκατάλειψη, δύναμη κι όχι κόπωση.
Καθετί άλλο χαρακτηρίζει δούλους, άτομα που χωρίς προσωπικούς στόχους, αναγκάζονται από την εφηβεία τους ήδη να συμβιβαστούν με τα όνειρα των άλλων, με τα «απόβλητα» του περιβάλλοντος. Χαρακτηρίζει ανθρώπους που πάντα θα είναι αυτό που κάποιοι άλλοι θέλουν και που θα αναζητούν δικαιολογίες για την αργοπορία τους, για τις μέτριες επιδόσεις τους, για την έλλειψη διάθεσης απέναντι σε ευθύνες. Άτομα που δε θα τολμήσουν ποτέ να είναι ειλικρινή με τον εαυτό τους, πολύ περισσότερο με τους άλλους.
«Λείπουν τα πρότυπα!» είναι ο μόνιμος ισχυρισμός των περισσοτέρων. Διορθώνω. Λείπουν τα υγιή πρότυπα! Και αυτά «λείπουν» όχι γιατί δεν υπάρχουν γύρω μας αλλά γιατί δεν έχει διάθεση να τα προβάλει η κοινωνία. Ίσως και γιατί οι περισσότεροι δεν έχουν τη δύναμη να τα αναζητήσουν, γιατί τότε θα έπρεπε και να τα ακολουθήσουν. Οπότε νιώθουν καλύτερα στηρίζοντας μια κατάσταση στάσιμη που γεννά τη γκρίνια, τη μιζέρια, την απαισιοδοξία και πολλές δικαιολογίες επανάπαυσης.
Κι όμως, πρότυπα υπάρχουν παντού και κάποτε αυτά προέρχονται από τις τάξεις των νέων και διαθέτουν τη φρεσκάδα, την καινοτομία και το δυναμισμό που απαιτείται για να προχωράμε. Η επαναδιαπραγμάτευση της θέσης μας απέναντι στα παιδιά μπορεί να είναι βάση για αντίδραση στις κενές θέσεις και απόψεις που προέρχονται από το κατεστημένο. Η Στέλλα και η γενιά της μπορούν να αποτελέσουν πηγή ενέργειας πρωτόγνωρης, μπορούν να μας προσφέρουν τα πρότυπα που έχουμε ανάγκη, αρκεί να τους δώσουμε την ευκαιρία να το κάνουν, να τους αναγνωρίσουμε τη δυνατότητα να διαδραματίσουν αυτό το ρόλο.
Εκείνο το βράδυ γύρισα στο σπίτι με ένα μόνο σκοπό। Ξάπλωσα δίπλα στο γιο μου που κοιμόταν, ένιωσα τη ζεστασιά του, κοίταξα το ήρεμο πρόσωπό του κι ευχήθηκα με όλη μου τη δύναμη να ξεπεράσει οτιδήποτε συντηρητικό μπορεί, άθελά μου, να του μεταδίδω, να χαράξει το δικό του δρόμο και να εντοπίσει τα δικά του πρότυπα. Και θα ήθελα αυτά τα πρότυπα να μην έχουν τίποτε από τη μιζέρια που εκπέμπουν οι περισσότεροι. Θα ήθελα να διαθέτουν έστω και λίγη από την αρχοντιά και τη δύναμη της Στέλλας.

Υ.Σ. Το κείμενο έχει γραφεί πριν μερικά χρόνια. Η Στέλλα πέτυχε στην Ιατρική εκείνη τη χρονιά και σήμερα είναι γιατρός.